Uznanie dziecka w Holandii

Prawo holenderskie wyraźnie rozróżnia rodzica biologicznego dziecka i rodzica prawnego . Tylko rodzicielstwo prawne ( afstamming ) tworzy stosunki rodzinne, wiążące się z obowiązkami alimentacyjnymi , prawami spadkowymi, przepisami dotyczącymi nazwiska, a od 2023 roku także z władzą rodzicielską. W przypadku cudzoziemców przepisy holenderskie różnią się od przepisów obowiązujących w kraju ojczystym, a dokument, który obowiązuje za granicą, nie zawsze obowiązuje w Polsce.

Kto jest prawnym rodzicem z mocy prawa

Zgodnie z art. 1:198 BW kobieta, która rodzi dziecko, jest jego matką, nawet jeśli komórka jajowa pochodzi od innej kobiety.

Ojcostwo z mocy prawa reguluje art. 1:199 Kodeksu postępowania cywilnego (BW). Mężczyzna jest ojcem prawnym, jeżeli pozostaje w związku małżeńskim lub zarejestrowanym związku partnerskim z matką biologiczną w chwili urodzenia dziecka, a także jeżeli związek ten ustał z powodu jego śmierci na krótko przed porodem, z zastrzeżeniem ustawowego terminu określonego w dniach. W przeciwnym razie mężczyzna staje się ojcem prawnym przez uznanie, sądowe ustalenie ojcostwa lub przysposobienie.

• Jeśli w chwili narodzin dziecka jesteś w związku małżeńskim lub zarejestrowanym związku partnerskim, nie ma potrzeby ani możliwości potwierdzenia urodzenia dziecka: małżonek lub partner jest już prawnym rodzicem, bez względu na to, czy jest ojcem biologicznym, czy nie.
• Jeżeli żyjesz w konkubinacie bez ślubu lub zarejestrowanego związku partnerskiego — umowa samenlevings nie wystarczy — partner matki nie jest prawnym rodzicem, dopóki nie uzna dziecka lub sąd nie ustali jego ojcostwa — co w Holandii jest powszechną praktyką, a nie wyjątkiem.

Podziękowanie (erkenning)

Kto może potwierdzić i w jaki sposób

Uznanie to formalne oświadczenie, które ustanawia daną osobę prawnym rodzicem dziecka. Zgodnie z art. 1:203 BW, dokonuje się go w formie aktu sporządzonego przez urzędnika stanu cywilnego ( ambtenaar van de burgerlijke stand ) w dowolnej gminie holenderskiej lub w formie aktu notarialnego.

Jest to możliwe przed narodzinami dziecka, podczas rejestracji lub w dowolnym momencie po narodzinach, również w wieku dorosłym. Uznanie dziecka nienarodzonego opiera się na art. 1:204 BW, w powiązaniu z art. 1:203 BW, który określa, które dzieci mogą zostać uznane. Uznanie dziecka przed narodzinami jest zazwyczaj rozsądne: ustala ono kwestię ojcostwa od pierwszego dnia i pozwala uniknąć trudności w przypadku śmierci ojca lub jego niedostępności podczas rejestracji.

Osoba uznająca nie musi być biologicznym ojcem, może to być kobieta. Art. 1:204 BW zabrania uznania przez osobę poniżej szesnastego roku życia, przez osobę, która nie mogła poślubić matki z powodu niedozwolonego stopnia pokrewieństwa, lub przez dziecko, które ma już dwoje prawnych rodziców; takie uznanie jest nieważne.

Czyja zgoda jest wymagana

Zgoda to problem, z którym najczęściej wiążą się oświadczenia. Zgodnie z art. 1:204 BW, uprzednia pisemna zgoda matki jest wymagana, gdy dziecko ma mniej niż szesnaście lat, a dziecka od dwunastego roku życia – jego własna. Między dwunastym a szesnastym rokiem życia oboje muszą wyrazić zgodę; od szesnastego roku życia zgodę wyraża wyłącznie dziecko. Zgoda może być udzielona z wyprzedzeniem lub odnotowana w samym akcie.

Zastępcza zgoda sądu

Jeśli matka odmawia, ojciec nie jest pozbawiony możliwości odwołania. Zgodnie z art. 1:204 BW może on zwrócić się do sądu rejonowego o zgodę zastępczą ( vervangende toestemming ). Może ona zostać udzielona, ​​jeśli wnioskodawca jest biologicznym ojcem dziecka lub utrzymuje z nim bliskie, osobiste relacje, chyba że zaszkodziłoby to niezakłóconej relacji matki z dzieckiem lub zrównoważonemu rozwojowi społecznemu, psychicznemu i emocjonalnemu dziecka. Ten sam artykuł pozwala partnerowi życiowemu, który wyraził zgodę na akt prowadzący do poczęcia, ubiegać się o zgodę zastępczą – drogę powszechnie stosowaną przez drugą matkę.

Zmiana od 1 stycznia 2023 r.: uznanie daje teraz władzę rodzicielską

Uznanie i władza rodzicielska ( ouderlijk gezag ) to dwie różne rzeczy. Uznanie czyni cię prawnym rodzicem; władza to prawo do decydowania o wychowaniu, edukacji, leczeniu, podróżach i miejscu zamieszkania. Historycznie, nieżonaty ojciec, który uznawał rodzicielstwo, ale nie nabywał władzy, potrzebował oddzielnego, wspólnego wniosku do rejestru władzy ( gezagsregister ).

Zmieniło się to 1 stycznia 2023 r. Zgodnie z art. 1:251b BW osoba, która uznaje dziecko, automatycznie nabywa współwładzę rodzicielską z matką. Nie ma to miejsca, gdy:

• w akcie zapisano, że władzę sprawować będzie wyłącznie matka;
• uznanie nastąpiło za zgodą zastępczą udzieloną przez sąd;
• dla dziecka ustanowiono opiekuna;
• nikt obecnie nie sprawuje władzy nad dzieckiem;
• władza rodzicielska wykonywana jest wspólnie z osobą niebędącą rodzicem;
• osoba uznająca już sprawowała władzę nad dzieckiem.

Ojciec, który wniósł pozew o prawo do uznania dziecka, nie otrzymuje pełnomocnictwa; musi złożyć oddzielny wniosek na podstawie art. 1:253c BW.

Dzieci uznane przed 1 stycznia 2023 r.

Art. 1:251b BW nie ma zastosowania do uznania dokonanego przed wejściem w życie ustawy, a decydująca jest data uznania , a nie data urodzenia. Dziecko uznane w grudniu 2022 r., ale urodzone w marcu 2023 r., podlega staremu systemowi.

Nie mają oni wspólnej władzy rodzicielskiej, niezależnie od tego, jak długo mieszkają razem. Mogą ją uzyskać, składając wspólny wniosek do rejestru władz rodzicielskich, online za pośrednictwem sądu, bezpłatnie i bez adwokata. Jeśli matka nie będzie współpracować, ojciec składa wniosek na podstawie art. 1:253c BW.

Zaprzeczenie ojcostwa i unieważnienie uznania

Zaprzeczenie ojcostwa (ontkenning)

W przypadku gdy ojcostwo powstało z mocy prawa poprzez małżeństwo lub zarejestrowany związek partnerski, ulega ono unieważnieniu na podstawie art. 1:200 BW z powodu braku biologicznego ojca mężczyzny. Ojciec, matka lub dziecko mogą dochodzić swoich praw, a limity są ograniczone:

• matka: w ciągu roku od urodzenia;
• ojciec: w ciągu roku od momentu, gdy dowiedział się, że prawdopodobnie nie jest biologicznym ojcem;
• dziecko: w ciągu trzech lat od momentu dowiedzenia się, że mężczyzna prawdopodobnie nie jest biologicznym ojcem lub w ciągu trzech lat od uzyskania pełnoletności, jeśli dziecko dowiedziało się o tym jako osoba niepełnoletnia.

Matka i ojciec nie mogą się ubiegać o macierzyństwo, jeśli mężczyzna wiedział o ciąży przed zawarciem związku małżeńskiego lub zarejestrowanego związku partnerskiego albo wyraził zgodę na czynność, która mogła doprowadzić do poczęcia – na przykład poczęcie z wykorzystaniem nasienia dawcy. Zakaz ten nie dotyczy ojca, jeśli matka wprowadziła go w błąd co do tożsamości biologicznego ojca. Równorzędne roszczenie przeciwko macierzyństwu drugiej matki znajduje się w art. 1:202a Kodeksu Cywilnego.

Unieważnienie potwierdzenia (vernietiging)

W przypadku gdy pokrewieństwo powstało w wyniku uznania, drogą do unieważnienia jest art. 1:205 BW, również z tego powodu, że osoba uznająca nie jest ojcem biologicznym. Może tego żądać dziecko, chyba że uznanie nastąpiło po osiągnięciu przez nie pełnoletności; osoba uznająca lub matka, ale tylko w przypadku, gdy działali pod przymusem, w wyniku błędu, podstępu lub nadużycia okoliczności albo gdy byli nieletni; oraz prokurator, gdy jest to sprzeczne z porządkiem publicznym.

Limity zależą od podstaw: rok od momentu ustania przymusu lub nadużycia okoliczności; rok od momentu ujawnienia w przypadku oszustwa lub błędu; a w przypadku dziecka trzy lata od momentu dowiedzenia się, że mężczyzna prawdopodobnie nie jest biologicznym ojcem, lub trzy lata od momentu osiągnięcia pełnoletności, gdy ujawnienie nastąpiło jako osoba małoletnia. Unieważnienie małżeństwa przez drugą matkę podlega art. 1:205a Kodeksu postępowania cywilnego.

Osoba uznająca, która wiedziała, że ​​dziecko nie jest jej dzieckiem, nie może po prostu zmienić zdania: żal nie stanowi podstawy do uznania. Po uprawomocnieniu się orzeczenia o unieważnieniu małżeństwa uznaje się, że uznanie nigdy nie miało mocy prawnej (art. 1:206 BW), chociaż prawa osób trzecich nabyte w dobrej wierze są chronione, a alimenty już wypłacone nie podlegają zwrotowi.

Sądowe ustalenie ojcostwa (gerechtelijke hugestelling)

Jeżeli mężczyzna nie uzna dziecka, można mu przypisać ojcostwo. Zgodnie z art. 1:207 BW sąd rejonowy może ustalić ojcostwo – również po śmierci mężczyzny – ze względu na to, że jest on biologicznym ojcem lub że jako partner życiowy matki wyraził zgodę na akt, który mógł doprowadzić do poczęcia. Matka może złożyć wniosek, chyba że dziecko ukończyło szesnaście lat, podobnie jak samo dziecko.

Ojcostwa nie można ustalić, jeśli dziecko ma już dwoje prawnych rodziców, jeśli małżeństwo między nimi byłoby zabronione lub jeśli mężczyzna jest małoletni poniżej szesnastego roku życia. Matka musi złożyć wniosek w ciągu pięciu lat od urodzenia dziecka lub od dnia, w którym dowiedziała się o tożsamości i miejscu pobytu domniemanego biologicznego ojca. Dziecko nie podlega takim ograniczeniom; dorośli czasami wnoszą pozew nawet po kilkudziesięciu latach.

Skutek wsteczny czyni środek zaradczy skutecznym. Po uprawomocnieniu się orzeczenia, ustanowienie działa wstecz od dnia narodzin, więc dziecko jest traktowane jako legalne dziecko mężczyzny od samego początku, co ma konsekwencje dla dziedziczenia i alimentów. Art. 1:207 BW chroni prawa nabyte w dobrej wierze przez osoby trzecie, a korzyści majątkowe nie podlegają zwrotowi, o ile beneficjent nie został już wzbogacony.

Dowody DNA

Obowiązują standardowe zasady postępowania cywilnego. W praktyce decydujące znaczenie ma test DNA, a odmowa wykonania testu nakazanego przez sąd może zostać pociągnięta do odpowiedzialności wobec strony odmawiającej. Test zakupiony online rzadko kiedy zadowoli sąd lub urzędnika stanu cywilnego: wymagane jest akredytowane laboratorium, potwierdzona identyfikacja osób, których próbki pobrano, oraz właściwy łańcuch dowodowy.

Pary jednopłciowe i pozycja duomoedera

Od 2014 roku druga matka ( duomoeder ) może zostać prawnym rodzicem bez konieczności adopcji. Zgodnie z art. 1:198 BW, małżonka lub zarejestrowana partnerka matki biologicznej jest z mocy prawa drugą matką, jeżeli dziecko zostało poczęte w wyniku sztucznego zapłodnienia z anonimowym dawcą, a oświadczenie z fundacji danych dawców jest składane przy rejestracji urodzenia. Jeżeli dawca jest znany lub para nie jest ani w związku małżeńskim, ani zarejestrowana, staje się ona prawnym rodzicem przez uznanie zgodnie z art. 1:204 BW, w tym automatycznie wspólną władzę rodzicielską od 1 stycznia 2023 roku.

Jeśli matka biologiczna odmawia zgody, druga matka może ubiegać się o zgodę zastępczą jako partner życiowy, który wyraził zgodę na akt prowadzący do poczęcia. Hoge Raad interpretuje to ściśle: w wyroku z 2 lutego 2024 r. (ECLI:NL:HR:2024:148) orzekł, że zgoda taka dotyczy całej ścieżki wspomaganego rozrodu, a nie tylko inseminacji lub transferu zarodka, zatem partner musiał wybrać tę drogę wspólnie z matką.

W przypadku par jednopłciowych sytuacja jest trudniejsza. Tylko jeden z partnerów może zostać prawnym rodzicem poprzez uznanie, ponieważ dziecko nie może mieć więcej niż dwojga prawnych rodziców; drugi partner jest zazwyczaj ograniczony do adopcji lub wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej z osobą niebędącą rodzicem.

Macierzyństwo zastępcze

Ponieważ matka biologiczna jest prawną matką w rozumieniu art. 1:198 BW, a jej mąż lub partner prawnym ojcem w rozumieniu art. 1:199 BW, rodzice adopcyjni nie stają się automatycznie rodzicami prawnymi. Rodzicielstwo musi zostać przeniesione później – zazwyczaj poprzez zaprzeczenie ojcostwa lub unieważnienie, uznanie przez ojca adopcyjnego i adopcję przez matkę adopcyjną, przy pełnej współpracy matki zastępczej.

W Holandii nie ma kompletnych ram prawnych dla macierzyństwa zastępczego. Komercyjne macierzyństwo zastępcze oraz związana z nim mediacja i reklama są zabronione na mocy prawa karnego, ale konsekwencje w zakresie prawa rodzinnego są rozpatrywane indywidualnie w każdym przypadku. Projekt ustawy, Wet Kind, Draagmoederschap en Afstamming (sprawa 36390), wprowadziłby uregulowaną ścieżkę z uprzednią zgodą sądu oraz przepisy dotyczące spraw transgranicznych; projekt, złożony w 2023 roku, jest nadal rozpatrywany przez parlament i nie wszedł w życie.

Najtrudniejsze jest transgraniczne macierzyństwo zastępcze. Konsekwencje prawne macierzyństwa zastępczego za granicą w Holandii – prawo właściwe i to, czy pokrewieństwo ustalone za granicą jest w tym przypadku uznawane – są ustalane indywidualnie, bez ram prawnych, na których można by się oprzeć. Hoge Raad odmówił wypełnienia tej luki: w wyroku z 13 maja 2022 r. (ECLI:NL:HR:2022:685) odmówił odpowiedzi na pytania prejudycjalne skierowane przez Rechtbank Den Haag dotyczące konsekwencji rodzicielskich zagranicznych umów o macierzyństwo zastępcze, ponieważ projekt ustawy o dzieciach, macierzyństwie zastępczym i pokrewieństwie był wówczas w przygotowaniu i przewidywano, że będzie wykraczał poza ustawodawczą rolę sądów. Należy zasięgnąć porady holenderskiej przed poczęciem, a nie po porodzie.

Wymiar międzynarodowy

Jakie prawo ma zastosowanie i uznanie rodzicielstwa zagranicznego

Księga 10 BW zawiera normy kolizyjne: pochodzenie od urodzenia i małżeństwo w art. 10:92 BW, prawo właściwe dla powstania stosunków rodzinnych przez uznanie w art. 10:95 BW, prawo właściwe dla zaprzeczenia ojcostwa w art. 10:96 BW oraz, w art. 10:97 BW, wyłączną normę kolizyjną dla sądowego ustalenia pochodzenia. Obywatelstwo i miejsce stałego pobytu zasadniczo decydują o tym, które prawo krajowe ma zastosowanie, dlatego holenderski urzędnik stanu cywilnego może zastosować prawo obce do uznania.

Prawomocne orzeczenie sądu zagranicznego w sprawie ojcostwa jest tutaj uznawane automatycznie, bez konieczności przeprowadzania odrębnego exequatur, zgodnie z art. 10:100 BW. Odmowa jest możliwa tylko z ograniczonych powodów: sąd zagraniczny ewidentnie nie miał wystarczającego związku z jurysdykcją; orzeczenie ewidentnie nie było poprzedzone odpowiednim dochodzeniem lub procedurą; uznanie naruszałoby holenderski porządek publiczny; lub orzeczenie jest sprzeczne z prawomocnym orzeczeniem holenderskim.

Zagraniczne akty i fakty prawne – akt urodzenia lub potwierdzenie przed zagranicznym organem – podlegają art. 10:101 BW, z podobnymi podstawami odmowy. Porządek publiczny jest wyraźnie brany pod uwagę, gdy holenderski podmiot potwierdzający nie posiadał zdolności prawnej zgodnie z prawem holenderskim lub nie uzyskał zgody wymaganej przez obowiązujące prawo.

Urodzenia za granicą i rejestracja w Holandii

Zagraniczny akt urodzenia nie jest automatycznie ważny w Holandii: w zależności od kraju wydania wymaga apostille lub pełnej legalizacji oraz tłumaczenia przysięgłego. Jeśli mieszkasz w Holandii, zarejestruj go w swojej gminie po powrocie. Jeśli mieszkasz za granicą, możesz go wpisać do holenderskich rejestrów w departamencie Landelijke Taken gminy Haga. Nie możesz potwierdzić dziecka w holenderskiej ambasadzie ani konsulacie: potwierdzenie musi nastąpić w Holandii lub zgodnie z prawem kraju, w którym przebywasz.

Narodowość

Pochodzenie i obywatelstwo są ze sobą powiązane, ale nie identyczne. Zgodnie z art. 4 Rijkswet op het Nederlanderschap dziecko uznane przez obywatela holenderskiego nabywa obywatelstwo holenderskie z mocy prawa, jeżeli uznanie nastąpiło przed urodzeniem lub przed ukończeniem przez dziecko siedmiu lat. Począwszy od siódmego roku życia, obywatelstwo przysługuje tylko wtedy, gdy ojcostwo biologiczne zostanie udowodnione za pomocą dowodu DNA spełniającego wymogi ustawowe, który w sprawach spornych musi zostać przedstawiony w ciągu roku od uznania. Obywatelstwo nadaje również sąd, a procedura opcyjna określona w art. 6 RWN może być dostępna dla ojca, który opiekował się dzieckiem i wychowywał je wspólnie przez trzy nieprzerwane lata.

Przyznanie się do błędu na wczesnym etapie jest prostsze i najwyraźniej znacznie mniej wymagające niż przyznanie się wiele lat później.

Law & More Doradza rodzicom w Holandii i za granicą w kwestiach prawnego rodzicielstwa: jak zorganizować uznanie dziecka i związaną z tym władzę rodzicielską, ubiegać się o zgodę zastępczą lub sądowe ustalenie ojcostwa, kwestionować uznanie dziecka oraz uznać zagraniczne akty urodzenia i urodzenia. Jeśli Twoja sytuacja wykracza poza granice kraju, warto zasięgnąć porady przed porodem, a nie po nim.