Wprowadzenie
Założenie własnej firmy jest atrakcyjnym zajęciem dla wielu osób i ma wiele zalet. Jednak (przyszli) przedsiębiorcy wydają się nie doceniać tego, że założenie firmy wiąże się także z wadami i ryzykiem. W przypadku założenia spółki w formie osoby prawnej istnieje ryzyko odpowiedzialności dyrektorów.
Podmiot prawny jest odrębnym podmiotem prawnym posiadającym osobowość prawną. Dlatego też podmiot prawny może wykonywać czynności prawne. Aby to osiągnąć, podmiot prawny potrzebuje pomocy. Ponieważ podmiot prawny istnieje tylko na papierze, nie może działać sam. Podmiot prawny musi być reprezentowany przez osobę fizyczną. Zasadniczo podmiot prawny jest reprezentowany przez radę dyrektorów. Dyrektorzy mogą wykonywać czynności prawne w imieniu podmiotu prawnego.
Dyrektor wiąże podmiot prawny wyłącznie tymi działaniami. Zasadniczo dyrektor nie odpowiada za długi podmiotu prawnego swoimi osobistymi aktywami. Jednak w niektórych przypadkach może wystąpić odpowiedzialność dyrektorów, w którym to przypadku dyrektor będzie ponosił osobistą odpowiedzialność. Istnieją dwa rodzaje odpowiedzialności dyrektorów: odpowiedzialność wewnętrzna i zewnętrzna. W tym artykule omówiono różne podstawy odpowiedzialności dyrektorów.
Wewnętrzna odpowiedzialność dyrektorów
Odpowiedzialność wewnętrzna oznacza, że dyrektor będzie pociągnięty do odpowiedzialności przez sam podmiot prawny. Odpowiedzialność wewnętrzna wynika z artykułu 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego. Dyrektor może zostać pociągnięty do odpowiedzialności wewnętrznej, gdy wypełnił swoje zadania w niewłaściwy sposób. Niewłaściwe wypełnienie zadań jest domniemane, gdy można wnieść przeciwko dyrektorowi poważne oskarżenie. Opiera się to na artykule 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego. Ponadto dyrektor mógł nie być niedbały w podejmowaniu środków w celu zapobieżenia wystąpieniu niewłaściwego zarządzania. Kiedy mówimy o poważnym oskarżeniu? Zgodnie z przypadkiem prawo należy to ocenić, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy.[1]
Postępowanie sprzeczne z umową spółki jest klasyfikowane jako poważna okoliczność. W takim przypadku odpowiedzialność dyrektorów zostanie zasadniczo przyjęta. Dyrektor może jednak przedstawić fakty i okoliczności wskazujące, że działanie sprzeczne z umową spółki nie powoduje poważnego oskarżenia. W takim przypadku sędzia powinien wyraźnie to uwzględnić w swoim wyroku. [2]
Kilka wewnętrznej odpowiedzialności i uniewinnienia
Odpowiedzialność na podstawie artykułu 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego oznacza, że w zasadzie wszyscy dyrektorzy ponoszą odpowiedzialność solidarną. Dlatego też poważne oskarżenia będą kierowane przeciwko całej radzie dyrektorów. Istnieje jednak wyjątek od tej reguły. Dyrektor może się zwolnić („zwolnić”) z odpowiedzialności dyrektorów. Aby to zrobić, dyrektor musi wykazać, że oskarżenie nie może być skierowane przeciwko niemu i że nie zaniedbał podjęcia środków w celu zapobieżenia niewłaściwemu zarządzaniu.
Wynika to z artykułu 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego. Odwołanie od wyroku uniewinniającego nie zostanie łatwo przyjęte. Dyrektor musi wykazać, że podjął wszelkie możliwe środki w celu zapobieżenia niewłaściwemu zarządzaniu. Ciężar dowodu spoczywa na dyrektorze.
Podział zadań w radzie dyrektorów może mieć znaczenie dla ustalenia, czy dyrektor ponosi odpowiedzialność. Jednak niektóre zadania są uważane za zadania, które mają znaczenie dla całego zarządu. Dyrektorzy powinni być świadomi pewnych faktów i okoliczności. Podział zadań tego nie zmienia. Zasadniczo niekompetencja nie jest podstawą do uniewinnienia. Od dyrektorów można oczekiwać, że będą odpowiednio informowani i zadawali pytania. Mogą jednak wystąpić sytuacje, w których nie można tego oczekiwać od reżysera. [3] Dlatego to, czy reżyser może skutecznie się uniewinnić, w dużej mierze zależy od faktów i okoliczności sprawy.
Zewnętrzna odpowiedzialność dyrektorów
Odpowiedzialność zewnętrzna oznacza, że dyrektor odpowiada wobec osób trzecich. Odpowiedzialność zewnętrzna przeszywa zasłonę korporacyjną. Osoba prawna nie chroni już osób fizycznych będących dyrektorami. Podstawą prawną odpowiedzialności dyrektorów zewnętrznych jest niewłaściwe zarządzanie na podstawie art. 2: 138 holenderskiego kodeksu cywilnego i art. 2: 248 holenderskiego kodeksu cywilnego (w przypadku upadłości) oraz czyn niedozwolony na podstawie art. 6: 162 holenderskiego kodeksu cywilnego (poza bankructwem ).
Zewnętrzna odpowiedzialność dyrektorów w przypadku upadłości
Odpowiedzialność zewnętrznych dyrektorów w przypadku upadłości dotyczy prywatnych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (holenderska BV i NV). Wynika to z art. 2: 138 holenderskiego kodeksu cywilnego i art. 2: 248 holenderskiego kodeksu cywilnego. Dyrektorzy mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności, gdy bankructwo zostało spowodowane niewłaściwym zarządzaniem lub błędami zarządu. Kurator, który reprezentuje wszystkich wierzycieli, musi zbadać, czy odpowiedzialność dyrektorów może mieć zastosowanie.
Odpowiedzialność zewnętrzna w ramach upadłości może zostać zaakceptowana, gdy zarząd nieprawidłowo wypełnił swoje zadania, a to niewłaściwe wypełnienie jest najwyraźniej ważną przyczyną bankructwa. Ciężar dowodu w odniesieniu do tego niewłaściwego wykonania zadań spoczywa na kuratorze; musi uzasadnić, że rozsądnie myślący reżyser w tych samych okolicznościach nie postąpiłby w ten sposób [4]. Działania, które zasadniczo osłabiają wierzycieli, generują niewłaściwe zarządzanie. Należy zapobiegać nadużyciom ze strony dyrektorów.
Ustawodawca uwzględnił pewne założenia dowodowe w artykule 2:138 podrozdział 2 holenderskiego kodeksu cywilnego i artykule 2:248 podrozdział 2 holenderskiego kodeksu cywilnego. Gdy zarząd dyrektorów nie stosuje się do artykułu 2:10 holenderskiego kodeksu cywilnego lub artykułu 2:394 holenderskiego kodeksu cywilnego, powstaje założenie dowodowe. W takim przypadku przyjmuje się, że niewłaściwe zarządzanie było ważną przyczyną upadłości. Przenosi to ciężar dowodu na dyrektora.
Jednakże dyrektorzy mogą obalić założenia dowodowe. Aby to zrobić, dyrektor musi udowodnić, że bankructwo nie było spowodowane niewłaściwym zarządzaniem, ale innymi faktami i okolicznościami. Dyrektor musi również wykazać, że nie zaniedbał podjęcia środków w celu zapobieżenia niewłaściwemu zarządzaniu.[5] Ponadto kurator może złożyć roszczenie tylko za okres trzech lat przed bankructwem. Wynika to z artykułu 2:138 ust. 6 holenderskiego kodeksu cywilnego i artykułu 2:248 ust. 6 holenderskiego kodeksu cywilnego.
Kilka zewnętrznych zobowiązań i zwolnień
Każdy dyrektor ponosi odpowiedzialność za pozornie niewłaściwe zarządzanie w przypadku bankructwa. Dyrektorzy mogą jednak uniknąć tej odpowiedzialności, uniewinniając się. Wynika to z art. 2: 138 ust. 3 holenderskiego kodeksu cywilnego i art. 2: 248 ust. 3 holenderskiego kodeksu cywilnego. Dyrektor musi udowodnić, że niewłaściwe wykonanie zadań nie może być mu przeciwne. Być może nie dopuścił się też zaniedbania w podejmowaniu środków w celu uniknięcia konsekwencji niewłaściwej realizacji zadań. Ciężar dowodu w postaci usprawiedliwienia spoczywa na dyrektorze. Wynika to z wyżej wymienionych artykułów i zostało ustanowione w najnowszym orzecznictwie holenderskiego Sądu Najwyższego [6].
Odpowiedzialność zewnętrzna na podstawie czynu niedozwolonego
Dyrektorzy mogą również ponosić odpowiedzialność na podstawie czynu niedozwolonego, który wynika z art. 6: 162 holenderskiego kodeksu cywilnego. Ten artykuł stanowi ogólną podstawę odpowiedzialności. Indywidualny wierzyciel może również powołać się na odpowiedzialność dyrektorów na podstawie czynu niedozwolonego.
Sąd Najwyższy Holandii rozróżnia dwa rodzaje odpowiedzialności dyrektorów na podstawie czynu niedozwolonego. Po pierwsze, odpowiedzialność może być przyjęta na podstawie standardu Beklamel. W tym przypadku dyrektor zawarł umowę z osobą trzecią w imieniu firmy, podczas gdy wiedział lub rozsądnie powinien był zrozumieć, że firma nie będzie w stanie wypełnić zobowiązań wynikających z tej umowy.[7] Drugim rodzajem odpowiedzialności jest frustracja zasobów.
W tym przypadku dyrektor spowodował, że spółka nie płaci wierzycielom i nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań płatniczych. Działania dyrektora są tak nieostrożne, że można mu wysunąć poważne oskarżenie.[8] Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na wierzycielu.
Odpowiedzialność dyrektora osoby prawnej
W Holandii zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna mogą być dyrektorem osoby prawnej. Aby to ułatwić, osoba fizyczna będąca dyrektorem będzie nazywana dyrektorem naturalnym, a osoba prawna będąca dyrektorem będzie nazywana dyrektorem jednostki w tym akapicie. Fakt, że osoba prawna może być dyrektorem, nie oznacza, że można po prostu uniknąć odpowiedzialności dyrektorów, mianując osobę prawną na dyrektora. Wynika to z art. 2:11 holenderskiego kodeksu cywilnego. Gdy dyrektor jednostki ponosi odpowiedzialność, odpowiedzialność ta spoczywa również na naturalnych dyrektorach tego dyrektora jednostki.
Artykuł 2:11 holenderskiego kodeksu cywilnego ma zastosowanie do sytuacji, w których odpowiedzialność dyrektorów jest przyjmowana na podstawie artykułu 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego, artykułu 2:138 holenderskiego kodeksu cywilnego i artykułu 2:248 holenderskiego kodeksu cywilnego. Jednak pojawiły się pytania, czy artykuł 2:11 holenderskiego kodeksu cywilnego ma również zastosowanie do odpowiedzialności dyrektorów na podstawie czynu niedozwolonego. Sąd Najwyższy Holandii orzekł, że tak jest w istocie. W tym orzeczeniu Sąd Najwyższy Holandii wskazuje na historię prawa.
Artykuł 2:11 holenderskiego kodeksu cywilnego ma na celu uniemożliwienie osobom fizycznym ukrywania się za dyrektorami podmiotów w celu uniknięcia odpowiedzialności. Oznacza to, że artykuł 2:11 holenderskiego kodeksu cywilnego ma zastosowanie do wszystkich przypadków, w których dyrektor podmiotu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności na podstawie prawa.[9]
Absolutorium z zarządu
Odpowiedzialności dyrektorów można uniknąć, udzielając absolutorium radzie dyrektorów. Absolutorium oznacza, że polityka rady dyrektorów prowadzona do momentu absolutorium jest zatwierdzana przez podmiot prawny. Absolutorium stanowi zatem zrzeczenie się odpowiedzialności dyrektorów. Absolutorium nie jest terminem, który można znaleźć w prawie, ale często jest zawarte w statucie osoby prawnej. Absolutorium to wewnętrzne zrzeczenie się odpowiedzialności. Dlatego absolutorium dotyczy wyłącznie odpowiedzialności wewnętrznej. Osoby trzecie nadal mogą powoływać się na odpowiedzialność dyrektorów.
Zwolnienie ma zastosowanie wyłącznie do faktów i okoliczności, które były znane akcjonariuszom w momencie udzielenia absolutorium [10]. Odpowiedzialność za nieznane fakty będzie nadal występować. Dlatego zwolnienie nie jest w stu procentach bezpieczne i nie daje gwarancji dyrektorom.
Podsumowanie
Przedsiębiorczość może być wyzwaniem i zabawą, ale niestety wiąże się z ryzykiem. Wielu przedsiębiorców uważa, że mogą wykluczyć odpowiedzialność, zakładając osobę prawną. Ci przedsiębiorcy będą rozczarowani; w pewnych okolicznościach może obowiązywać odpowiedzialność dyrektorów. Może to mieć poważne konsekwencje; dyrektor będzie odpowiedzialny za długi spółki za swoje prywatne aktywa. Dlatego nie należy lekceważyć ryzyka wynikającego z odpowiedzialności dyrektorów. Rozsądne byłoby, aby dyrektorzy osób prawnych przestrzegali wszystkich przepisów prawnych i zarządzali osobą prawną w sposób otwarty i celowy.
Pełna wersja tego artykułu jest dostępna pod tym linkiem
Kontakt
Jeśli po przeczytaniu tego artykułu pojawią się pytania lub komentarze, prosimy o kontakt z Ruby van Kersbergen, prawnikiem w Law & More przez [email chroniony]lub Tom Meevis, prawnik w Law & More przez [email chroniony]lub zadzwoń pod numer +31 (0)40-3690680.
[1] ECLI: NL: HR: 1997: ZC2243 (Staleman / Van de Ven).
[2] ECLI: NL: HR: 2002: AE7011 (Berghuizer Papierfabriek).
[3] ECLI: NL: GHAMS: 2010: BN6929.
[4] ECLI: NL: HR: 2001: AB2053 (Panmo).
[5] ECLI: NL: HR: 2007: BA6773 (niebieski pomidor).
[6] ECLI: NL: HR: 2015: 522 (Glascentrale Beheer BV).
[7] ECLI: NL: HR: 1989: AB9521 (Beklamel).
[8] ECLI: NL: HR: 2006: AZ0758 (Ontvanger / Roelofsen).
[9] ECLI: NL: HR: 2017: 275.
[10] ECLI: NL: HR: 1997: ZC2243 (Staleman / Van de Ven); ECLI: NL: HR: 2010: BM2332.