Rada Stanu w Holandii: Wydział Sądownictwa Administracyjnego i zasady działania wyższej instancji odwoławczej

Zagraniczne strony zazwyczaj spotykają się z Radą Stanu późno, i to tam, gdzie sprawa jest najbardziej istotna: po wydaniu orzeczenia przez sąd rejonowy, a ostatnie słowo należy do organu, który wielu zna jedynie jako radę doradczą rządu. Jest ona jednym i drugim. W tym artykule wyjaśniono, czym jest Rada Stanu, jakie decyzje podejmuje jej Wydział Jurysdykcji Administracyjnej, jak ustalić, czy sprawa należy do niego, oraz jak działa wyższa instancja odwoławcza.

Jedna instytucja, dwie funkcje

Rada Państwa (Raad van State) to organ konstytucyjny z siedzibą w Hadze. Jej przewodniczącym jest król; bieżące kierownictwo sprawuje wiceprezydent, a jej członkowie – staatsraden – są mianowani dożywotnio dekretem królewskim. Jej podstawą jest Rada Państwa (Wet op de Raad van State), składająca się z dwóch wydziałów, które wykonują bardzo różne zadania.

• Wydział Doradczy (Doradztwo Afdeling) doradza rządowi i parlamentowi w zakresie ustawodawstwa: projektów ustaw, rozporządzeń Rady i traktatów. Wydaje kilkaset opinii rocznie, z czego zdecydowana większość w ciągu trzech miesięcy; dokładne liczby są publikowane w rocznym sprawozdaniu Rady Państwa.
• Wydział Jurysdykcji Administracyjnej (Afdeling bestuursrechtspraak) jest sądem — najwyższym ogólnym sądem administracyjnym w Holandii. Zasiada w trzech izbach: ds. Środowiska i Planowania (Omgevingskamer), Ogólnej (Algemene kamer) i Imigracji (Vreemdelingenkamer).

Tylko drugi trybunał rozstrzyga sprawy; kiedy holenderscy prawnicy mówią „Afdeling”, to właśnie to mają na myśli.

Dlaczego te dwie kwestie są rozdzielone: ​​kwestia strasburska

Klienci słusznie pytają, w jaki sposób organ, który pomaga pisać prawo, może orzekać w jego ramach. W sprawie Procola przeciwko Luksemburgowi Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie artykułu 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gdy członkowie luksemburskiej Rady Stanu orzekli w sprawie regulacji, w sprawie której wcześniej doradzali. Ten sam zarzut został skierowany do Holandii w sprawie Kleyn i inni przeciwko Holandii , wynikającej z kolei towarowej Betuweroute. Trybunał nie stwierdził naruszenia tych faktów, ale nie wydał czystej karty zdrowia dla tego porozumienia: problemem były te same osoby, w tej samej sprawie, doradzające, a następnie orzekające. Sprawy te to Procola przeciwko Luksemburgowi , ETPCz 28 września 1995 r., nr 14570/89, oraz Kleyn i inni przeciwko Holandii , ETPCz (Wielka Izba) 6 maja 2003 r., nr 39343/98.

Holandia nie czekała na porażkę. Sąd Najwyższy (Wet op de Raad van State) został zmieniony tak, że działalność doradcza i sądowa są prowadzone w dwóch formalnie odrębnych izbach, a przepisy dotyczące członkostwa uniemożliwiają komukolwiek orzekanie w sprawie środka, w sprawie którego się doradzało. Ta restrukturyzacja weszła w życie 1 września 2010 r. Od tego czasu Sąd Najwyższy (Wet op de Raad van State) utrzymuje dwa sądy odrębne pod względem personalnym i funkcjonalnym: staatsraad jest powoływany do jednej izby, a przepisy dotyczące układu uniemożliwiają komukolwiek orzekanie w sprawie środka, w sprawie którego się doradzało. Odpowiedź dla klienta jest krótka: sędziowie rozpatrujący apelację nie wydali opinii w sprawie ustawodawstwa, a podział jest ustawowy, a nie wynika z praktyki wewnętrznej.

Co decyduje Wydział Jurysdykcji Administracyjnej

Wyższa apelacja od orzeczeń sądów rejonowych

Głównym zadaniem Wydziału jest rozpatrywanie odwołań od orzeczeń sądów rejonowych (rechtbanken). Tytuł 8.5 Algemene wet bestuursrecht (Awb) określa ramy: art. 8:104 Awb określa, od których orzeczeń można się odwołać, a art. 8:105 Awb ustanawia Wydział sądem apelacyjnym, chyba że ustawa przypisuje tę kategorię gdzie indziej. Dotyczy to większości sporów administracyjnych — pozwoleń i egzekucji, dotacji, kar administracyjnych , wniosków na podstawie ustawy Wet open overheid , odmow i wycofań.

Pierwsza i jedyna instancja

W przypadku określonego zestawu spraw nie ma etapu sądu rejonowego: odwołanie trafia bezpośrednio do Wydziału, a jego orzeczenie jest pierwszym i ostatnim. W tej kategorii dominują decyzje środowiskowe i planistyczne o charakterze ogólnym – przede wszystkim omgevingsplan i porównywalne instrumenty na mocy Omgevingswet, obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. – z decyzjami dotyczącymi dużych projektów oraz decyzjami o określonym charakterze i pozwoleniami środowiskowymi wydanymi przez władze prowincji lub władze centralne. Celem jest szybkość. Wadą jest jedna rozprawa i jeden wyrok, więc sprawa musi być zakończona za pierwszym razem.

Azyl i imigracja

Imigracja stanowi odrębną kategorię. Decyzje IND trafiają do sądu okręgowego orzekającego jako izba imigracyjna, a stamtąd do Izby Imigracyjnej Wydziału. Ustawa Vreemdelingenwet z 2000 r. zasadniczo modyfikuje zwykłe zasady: terminy odwoławcze są krótsze niż ogólne sześć tygodni, niektóre decyzje są wyłączone z możliwości odwołania się od decyzji wyższej instancji, a Wydział może oddalić sprawę ze skróconym uzasadnieniem, jeżeli nie ma wątpliwości co do jednolitości, rozwoju lub ochrony prawnej. Terminy te określono w art. 69 Vw 2000: cztery tygodnie w zwykłych przypadkach i jeden tydzień w przyspieszonych procedurach azylowych i odmowach wjazdu na granicy. Art. 84 Vw 2000 reguluje decyzje, które Wydział może pominąć, a art. 91 Vw 2000 – skrócone uzasadnienie odrzucenia.

Który z najwyższych sądów administracyjnych jest Twój?

W Holandii nie ma jednego najwyższego sądu administracyjnego: na szczycie stoją trzy sądy, a Hoge Raad pobiera podatki.

Jak rozpoznać, w którym jesteś? Trzy kontrole, w kolejności:

• Przeczytaj u dołu decyzję lub wyrok. Decyzje i orzeczenia holenderskie niosą ze sobą klauzula prawna podając nazwę sądu, okres i adres. W zdecydowanej większości przypadków jest to prawidłowe.
• Sprawdź obowiązujący statut. Jurysdykcja jest zgodna z ustawą, na podstawie której podjęto decyzję. Przydział znajduje się w załączniku do Awb, znanym jako Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak, który składa się z czterech rozdziałów: pierwszy wymienia akty, od których nie przysługuje odwołanie; drugi dotyczy spraw kierowanych do wyspecjalizowanych sądów administracyjnych, Centrale Raad van Beroep i College van Beroep voor het bedrijfsleven; trzeci dotyczy spraw rozstrzyganych przez Wydział Jurysdykcji Administracyjnej w pierwszej i jedynej instancji; czwarty dotyczy przepisów szczególnych dotyczących jurysdykcji i odwołań.
• Złóż wniosek mimo wszystko, jeśli termin się zbliża. Art. 6:15 Awb wymaga, aby organ lub sąd, który otrzymał błędnie skierowane zawiadomienie, przekazał je dalej, a data pierwotnego otrzymania decyduje o terminowości. Błędnie skierowane, ale terminowe odwołanie jest zazwyczaj uwzględniane; spóźnione nie.

Wyższa procedura odwoławcza

Zawiadomienie o odwołaniu i terminie

Termin wynosi sześć tygodni (art. 6:7 Awb) i biegnie od dnia następującego po dniu wydania wyroku przez sąd rejonowy (art. 6:8 Awb). Zawiadomienie – hogerberoepschrift – musi spełniać wymogi art. 6:5 Awb: imię i nazwisko, adres, datę, podpis, oznaczenie zaskarżonego wyroku oraz uzasadnienie. Zawiadomienie złożone w terminie jest ważne, nawet jeśli dotrze tuż po upływie terminu (art. 6:9 Awb). Spóźnienie w złożeniu jest nieważne, chyba że jest usprawiedliwione na podstawie art. 6:11 Awb, czyli wąskich drzwi.

Zawiadomienie pro forma jest standardową i całkowicie właściwą praktyką: należy je złożyć w ciągu sześciu tygodni, podając, że uzasadnienie zostanie podane. Potwierdzenie odbioru wyznacza wówczas termin na uzupełnienie odwołania – zazwyczaj cztery tygodnie – a art. 6:6 Awb dopuszcza niedopuszczalność, jeśli wada nie zostanie usunięta w terminie. Należy go użyć, aby zachować termin, a nie zyskać na czasie.

Podstawy, obrona i akta

Apelacja wyższej instancji dotyczy wyroku sądu rejonowego, a nie pierwotnej decyzji: uzasadnienie musi wskazywać, co sąd niższej instancji popełnił błędnie i dlaczego. Rozdział 8 Awb ma zastosowanie w dużej mierze w pierwszej instancji (art. 8:108 Awb). Organ składa odpowiedź na pozew i akta sprawy zgodnie z art. 8:42 Awb. Pozwany, który chce zakwestionować części wyroku, który był dla niego niekorzystny, musi wnieść apelację wzajemną zgodnie z art. 8:110 Awb. Dokumenty można składać do dziesięciu dni przed rozprawą (art. 8:58 Awb); późniejsze materiały są zazwyczaj odrzucane.

Dwa ograniczenia wiążą się z nowicjuszami. Art. 8:69 Awb wiąże sąd ze sporem, tak jak strony go formułują, więc zarzut, który nie został podniesiony, jest zazwyczaj pomijany. Art. 8:69a Awb dodaje relatywizm: przepis nie może zostać powołany przez osobę, której nie został napisany w celu ochrony — problem, który jest aktualny dla konkurentów kwestionujących pozwolenie wydane przez rywala.

Rozprawa, izba i wyrok

Sprawy rozpatrywane są przez sędziego jednoosobowego lub przez izbę wielosędziowską, zazwyczaj trzyosobową; Wydział sam ustala skład sędziowski i rezerwuje go dla spraw o prostym składzie. Rozprawy w składzie jednoosobowym trwają około 30 minut, a w składzie trzyosobowym – około 45 minut. Nie jest to okazja do wygłaszania przemówień: Wydział zadaje stronom pytania dotyczące punktów zawartych w aktach, a każda ze stron ma około pięciu minut na dodanie tego, czego akta nie zawierają. Załóżmy, że przeczytali wszystko.

Wyrok zostaje wydany na piśmie kilka tygodni później. Ogólna zasada art. 8:66 Awb wynosi sześć tygodni od zakończenia rozprawy, z możliwością jednokrotnego przedłużenia o sześć tygodni; złożone sprawy planistyczne trwają dłużej, a Izba informuje strony, kiedy mogą spodziewać się orzeczenia. Przyspieszone okresy z poprzedniego Crisis-en herstelwet zostały wchłonięte do Omgevingswet i towarzyszących mu przepisów Awb, dzięki czemu art. 8:66 Awb stanowi obecnie ramy dla przedłużenia również w tych sprawach.

Środki tymczasowe: często decyzja, która ma znaczenie

Odwołanie nie zawiesza zaskarżonej decyzji; art. 8:106 Awb stanowi tak w przypadku większości kategorii w przypadku odwołań wyższego rzędu. Jeśli pozwolenie zezwala na rozpoczęcie prac, prace mogą się rozpocząć — a do czasu wydania wyroku drzewa uschną lub budynek będzie gotowy. Dlatego też zabezpieczenie tymczasowe często stanowi pole bitwy.

Wniosek o zastosowanie środka tymczasowego ( voorlopige voorziening ) na podstawie art. 8:81 Awb trafia do przewodniczącego Wydziału wraz z apelacją lub po niej. Wymaga on rozpatrzenia apelacji i pilnego interesu, a jego rozstrzygnięcie opiera się na równowadze interesów i wstępnym spojrzeniu na istotę sprawy. Zadośćuczynienie zazwyczaj zawiesza decyzję do czasu wydania wyroku; wymagana jest osobna opłata sądowa. W przypadku gdy sprawa jest dojrzała, art. 8:86 Awb pozwala sędziemu na natychmiastowe rozstrzygnięcie apelacji głównej, dlatego należy być gotowym do przedstawienia pełnej argumentacji merytorycznej na tej rozprawie. Jeśli decyzja dopuszcza nieodwracalne kroki, wniosek należy złożyć wraz z apelacją, a nie później.

Co Wydział może zrobić w związku z odwołaniem

• Oddalić — apelacja jest bezzasadna, a wyrok sądu rejonowego pozostaje w mocy.
• Oświadczyć, że jest to niedopuszczalne — wada terminu, statusu, opłaty lub formy.
• Umorzyć i rozstrzygnąć sprawę. Zgodnie z art. 8:113 Awb Wydział może uchylić wyrok i wydać decyzję, którą powinien wydać sąd rejonowy, korzystając z uprawnień określonych w art. 8:72 Awb: uchylić decyzję, nakazać wydanie nowej, pozostawić w mocy skutki prawne uchylonej decyzji lub zastąpić ją własną decyzją.
• Przekazać — art. 8:115 Awb pozwala na ponowne rozpatrzenie sprawy przez sąd rejonowy, co jest stosowane oszczędnie i głównie w przypadku, gdy sąd ten rozstrzyga kwestię wstępną, nie zajmując się meritum sprawy.

Pomiędzy unieważnieniem a oddaleniem znajduje się pętla administracyjna ( bestuurlijke lus ), art. 8:51a do 8:51d Awb. W przypadku gdy Wydział stwierdzi wadę możliwą do usunięcia – brak dochodzenia, niewystarczające uzasadnienie, nieoceniony wpływ – może wydać orzeczenie wstępne, dając organowi określony czas na jej usunięcie, a następnie ostatecznie orzec o naprawie decyzji. Jest to powszechne w sprawach planistycznych i zmienia taktykę: celem argumentowania o wadzie nie zawsze jest unieważnienie, ale naprawa, która nie przetrwa kontroli.

Wszystko to służy zasadzie ostateczności ( definitieve geschilbeslechting ): od sądów oczekuje się zakończenia sporu, a nie odsyłania go do kolejnej rundy orzekania i kolejnej apelacji. Należy oczekiwać, że Izba będzie naciskać na obie strony na rozprawie, co powinno się stać w przypadku pozytywnego rozpatrzenia apelacji, i preferować rozstrzygnięcie zamykające sprawę.

Po wyroku: brak apelacji i co pozostało?

Wyrok Izby jest ostateczny: nie ma możliwości wniesienia kasacji do Hoge Raad, nie ma dalszej apelacji w Holandii. Pozostaje kwestia wąskiej drogi. Rewizja ( herziening ) na podstawie art. 8:119 Awb ma zastosowanie tylko wtedy, gdy fakty istniały przed wydaniem wyroku, nie mogły być racjonalnie znane wnioskodawcy i doprowadziłyby do innego wyniku – a nie jako droga do lepszego argumentu. Skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka staje się możliwa po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych; nie powoduje to wznowienia holenderskiego wyroku, ale może prowadzić do orzeczenia przeciwko państwu. Ponowny wniosek w oparciu o zmienione fakty jest często bardziej realistyczny, a odszkodowanie można uzyskać na podstawie art. 8:88 Awb, jeśli unieważniona decyzja spowodowała stratę.

Wnioski o wydanie orzeczenia wstępnego w Trybunale Sprawiedliwości

Jako sąd ostatniej instancji, Wydział jest co do zasady zobowiązany do kierowania pytań dotyczących prawa UE do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, gdy odpowiedź jest konieczna i niejasna. Czyni to regularnie w sprawach dotyczących oceny oddziaływania na środowisko, ochrony przyrody, usług i azylu. Wniosek w uzasadnieniu jest warty złożenia, choć odesłanie do Trybunału trwa ponad rok.

Koszty, reprezentacja i język

Opłata sądowa. Opłata sądowa (griffierecht) jest należna w każdej sprawie, a odrębna opłata dotyczy wniosku o zabezpieczenie. Wysokość opłaty ustalają trzy czynniki: czy skarżący jest osobą fizyczną, czy osobą prawną; czy Wydział rozpatruje apelację wyższej instancji (art. 8:109 Awb), czy orzeka w pierwszej i jedynej instancji; oraz czy przedmiot sprawy mieści się w jednej z wymienionych kategorii, takich jak niektóre sprawy dotyczące świadczeń i drobne kary administracyjne, za które osoby fizyczne płacą obniżoną stawkę. Kwoty są ustalane ustawowo i korygowane z mocą od 1 stycznia każdego roku, zatem obowiązuje stawka obowiązująca w momencie otrzymania odwołania. Aktualna tabela jest publikowana przez Rechtspraak i powtarzana w piśmie wysyłanym przez Wydział po jego otrzymaniu. Zapłać w terminie: art. 8:41 Awb uznaje opóźnienie w płatności za podstawę niedopuszczalności, a art. 8:114 Awb przewiduje zwrot w przypadku wygrania sprawy przez skarżącego.

Nakaz zapłaty kosztów. Art. 8:75 Awb dopuszcza nakazanie zapłaty kosztów, ale Holandia nie zasądza rzeczywistych kosztów sądowych w sprawach administracyjnych. Odzyskiwanie należności odbywa się w oparciu o ryczałtowy system Besluit proceskosten bestuursrecht: punkty za czynności proceduralne, takie jak odwołanie i rozprawa, mnożone przez ustaloną kwotę za punkt i współczynnik ważenia. Kwota za punkt jest ustalana przez Besluit proceskosten bestuursrecht i corocznie indeksowana, więc obowiązująca stawka to ta obowiązująca w momencie wydania orzeczenia. Rezultatem jest składka, zazwyczaj stanowiąca ułamek rachunku za usługi prawne w obrocie handlowym.

Reprezentacja. Adwokat nie jest obowiązkowy. Art. 8:24 Awb zezwala stronie na osobiste stawiennictwo lub przez upoważnionego pełnomocnika, który nie musi być adwokatem, a sąd może wymagać pisemnego upoważnienia. W przypadku gdy Wydział orzeka w pierwszej i jedynej instancji, samoreprezentacja jest nieekonomiczna: jedna instancja, jedna rozprawa, nie ma drugiej szansy.

Język. Postępowanie odbywa się w języku niderlandzkim (art. 2:6 Awb), z nielicznymi wyjątkami dla języka fryzyjskiego, a dokumenty w innym języku mogą wymagać tłumaczenia. Stronie, która nie mówi po niderlandzku, można zapewnić tłumacza ustnego — co jest rutyną w Izbie Imigracyjnej — i należy o niego poprosić na długo przed rozprawą. Podstawą nie jest art. 8:28 Awb, lecz Dział 8.1.6 Awb, art. 8:33 do 8:36 Awb: art. 8:33 Awb nakłada na świadków obowiązek stawiennictwa, art. 8:34 Awb reguluje kwestie biegłych, a art. 8:36 Awb stosuje te przepisy odpowiednio do tłumaczy ustnych.

Ile czasu naprawdę zajmuje sprawa

Czas trwania znacznie różni się w zależności od izby, a Wydział co roku publikuje własne dane w rocznym raporcie Rady Stanu. We wszystkich sprawach średni czas trwania wyniósł 36 tygodni w 2025 r., w porównaniu z 34 tygodniami w 2024 r. i 30 tygodniami w 2023 r. Sprawy merytoryczne, z wyłączeniem środków tymczasowych, trwały średnio 45 tygodni w 2025 r.

Izba liczy się bardziej niż średnia. W przypadku spraw merytorycznych w 2025 roku opublikowane średnie wyniosły 73 tygodnie w Izbie Środowiska i Planowania ( Omgevingskamer ), 61 tygodni w Izbie Ogólnej ( Algemene kamer ) i 23 tygodnie w Izbie Imigracyjnej ( Vreemdelingenkamer ). Decyzje o środkach tymczasowych zapadają znacznie szybciej: odpowiednio w 10, 6 i 3 tygodnie. Trend w planowaniu jest niekorzystny – w Izbie Środowiska i Planowania liczba tych środków wzrosła o jedenaście tygodni w ciągu jednego roku.

To są średnie, a nie zobowiązania. Odwołania imigracyjne są z założenia szybsze; planowanie spraw z dowodami eksperckimi, procedurą administracyjną lub wstępnym orzeczeniem znacznie przekracza średnią izb. Realistyczne założenie planowania w przypadku spornego odwołania wyższej instancji to nadal kilka miesięcy pisemnej wymiany zdań, rozprawa kilka miesięcy później i wydanie wyroku sześć do dwunastu tygodni później.

Law & More Czynności dla przedsiębiorstw, instytucji i klientów indywidualnych przed Wydziałem Jurysdykcji Administracyjnej: apelacje od wyroków sądów rejonowych, apelacje w pierwszej i jedynej instancji od decyzji planistycznych i środowiskowych oraz wnioski o zastosowanie środków tymczasowych, w przypadku gdy w przeciwnym razie prace miałyby się rozpocząć. Ze względu na krótkie terminy i konieczność uzupełnienia uzasadnienia, prosimy o kontakt zaraz po otrzymaniu wyroku lub decyzji, a nie po upływie terminu.