Transgraniczne śledztwa karne w Holandii: Twoje prawa i obrona

Transgraniczne śledztwo karne to sprawa karna, w której podejrzany, dowody lub środki pieniężne znajdują się w więcej niż jednym kraju, co oznacza, że ​​organy ścigania muszą skorzystać z wzajemnej pomocy prawnej, Europejskiego Nakazu Dochodzeniowego lub nakazu aresztowania, aby do nich dotrzeć. Jeśli Holandia jest jednym z tych krajów, holenderskie postępowanie karne reguluje Twoją sytuację: Openbaar Ministerie (Prokuratura) decyduje o wszczęciu postępowania, rechter-commissaris (sędzia śledczy) zatwierdza i nadzoruje surowsze środki przymusu, a Ty masz prawo do milczenia i do pomocy adwokata od pierwszego przesłuchania przez policję. Zasady jurysdykcji znajdują się w Wetboek van Strafrecht (Kodeksie karnym), a zasady współpracy w Księdze V Wetboek van Strafvordering (Kodeksie postępowania karnego).

Te ramy są ważniejsze niż nagłówki gazet o globalnej przestępczości. Większość osób zaangażowanych w sprawę międzynarodową nie zostaje aresztowana o świcie: otrzymują wezwanie w charakterze świadka, odkrywają zamrożone konto bankowe, dowiadują się, że zagraniczny prokurator zażądał od holenderskiej policji ich akt lub zostają zatrzymani na granicy, ponieważ inne państwo rozesłało ostrzeżenie. To, co zrobisz w tych pierwszych dniach, wpływa na resztę sprawy. Poniższe sekcje wyjaśniają, kiedy holenderskie prawo ma zastosowanie do postępowania za granicą, w jaki sposób zagraniczne władze uzyskują dowody, jakie prawa przysługują Ci podczas przesłuchania i zatrzymania, jak działają procedury wydania i ekstradycji oraz gdzie dowody zagraniczne mogą zostać zakwestionowane.

Kiedy holenderskie prawo karne ma zastosowanie do zachowań popełnionych za granicą

Holenderskie prawo karne ma zastosowanie przede wszystkim do przestępstw popełnionych na terytorium Holandii (art. 2 Kodeksu karnego). Ta zasada terytorialna ma szerszy zakres, niż mogłoby się wydawać, ponieważ przestępstwo uznaje się za popełnione w Holandii, jeśli jakakolwiek część czynu lub jego skutek miała miejsce w tym kraju. Serwer w Amsterdamholenderskie konto bankowe wykorzystywane do otrzymywania środków, holenderska firma wystawiona na fakturę w ramach oszustwa lub ofiara zamieszana w Holandii – każda z tych sytuacji może skutkować przypisaniem sprawy do jurysdykcji holenderskiej, nawet jeśli osoby zamieszane w ten proceder nigdy nie postawiły stopy w tym kraju.

Poza terytorium, Kodeks karny dodaje osobiste podstawy jurysdykcji. Zgodnie z artykułem 7 Kodeksu karnego holenderskie prawo karne ma zastosowanie do obywatela holenderskiego, który popełnia przestępstwo za granicą, pod warunkiem że czyn ten stanowi przestępstwo w świetle prawa holenderskiego i jest również karalny zgodnie z prawem kraju, w którym został popełniony. Ten wymóg podwójnej karalności stanowi praktyczny filtr: zachowanie zgodne z prawem w miejscu jego popełnienia zasadniczo nie może być ścigane na tej podstawie, chociaż Kodeks rozszerza jurysdykcję na rezydentów w odniesieniu do określonej listy poważnych przestępstw. Artykuł 5 działa w drugą stronę i obejmuje przestępstwa popełnione za granicą przeciwko obywatelowi holenderskiemu, ale tylko w przypadku poważnych przestępstw zagrożonych ustawowo karą pozbawienia wolności wynoszącą co najmniej osiem lat i ponownie podlegających podwójnej karze.

Lustrzanym odbiciem jurysdykcji jest zakaz dwukrotnego sądzenia. Artykuł 68 Kodeksu karnego zakazuje ponownego ścigania w Holandii po wydaniu prawomocnego wyroku, a artykuł 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen rozszerza tę ochronę na państwa członkowskie: po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy w jednym z nich i wykonaniu kary lub jej braku, pozostałe państwa nie mogą ponownie ścigać tych samych czynów. Artykuł 50 Karty Praw Podstawowych UE stanowi to samo na poziomie Unii. Wczesne ustalenie, że wcześniejsze rozstrzygnięcie zagraniczne było prawomocne, jest jedną z najsilniejszych dostępnych form obrony w sprawach transgranicznych, a często jest pomijane.

W jaki sposób władze zagraniczne uzyskują dowody w Holandii

Władze zagraniczne nie mogą samodzielnie prowadzić dochodzeń na terytorium Holandii. Muszą zwrócić się o pomoc, a Księga 5 Kodeksu Postępowania Karnego określa, jak to zrobić. Tytuł 1 tej Księgi reguluje klasyczną wzajemną pomoc prawną: wniosek państwa obcego jest przyjmowany i rozpatrywany przez Prokuraturę, środki przymusu stosuje się tylko wtedy, gdy przestępstwo uzasadniałoby je również w sprawie holenderskiej, a wniosek jest odrzucany, gdy jest sprzeczny z prawem holenderskim lub zobowiązaniami traktatowymi Holandii. Wnioski są przekazywane za pośrednictwem regionalnych międzynarodowych centrów pomocy prawnej i koordynującego je centrum krajowego, a nie bezpośrednio do lokalnego komisariatu policji.

W Unii Europejskiej zwykłym instrumentem nie jest już wniosek o rekwizycję sądową, lecz europejski nakaz dochodzeniowy, wprowadzony dyrektywą 2014/41/UE i wdrożony w tytule 4 księgi 5 Kodeksu postępowania karnego. Organ wydający nakaz w jednym państwie członkowskim nakazuje wykonanie określonej czynności dochodzeniowej, holenderski prokurator uznaje ją i nakazuje jej wykonanie, a podstawy odmowy są ograniczone i wymienione. Dyrektywa określa ścisłe ramy czasowe: decyzja o uznaniu w ciągu trzydziestu dni od otrzymania i wykonanie w ciągu dziewięćdziesięciu dni od tej decyzji, z krótszymi terminami w przypadku pilnego działania. W praktyce oznacza to, że przesłuchanie, przeszukanie mieszkania lub ujawnienie informacji bankowych w Holandii może zostać zorganizowane dla zagranicznego prokuratora w ciągu kilku tygodni.

Od 18 sierpnia 2026 r. otwarta została kolejna droga. Rozporządzenie (UE) 2023/1543 w sprawie europejskich nakazów wydania dokumentów i nakazów zabezpieczenia dokumentów umożliwia organowi sądowemu w jednym państwie członkowskim doręczenie nakazu bezpośrednio dostawcy usług oferującemu usługi w Unii, z pominięciem organów państwa, w którym dane są przechowywane. Dane abonenta i dane o ruchu, a w określonych przypadkach dane dotyczące treści, muszą zostać dostarczone w ciągu dziesięciu dni, a w nagłych przypadkach w ciągu ośmiu godzin. W przypadku osób, których sprawa dotyczy wiadomości, poczty e-mail lub kont w chmurze, znacznie skraca to drogę między zagranicznym dochodzeniem a danymi.

Obok tych instrumentów funkcjonują organy współpracy. Wspólny zespół dochodzeniowo-śledczy pozwala prokuratorom i śledczym z dwóch lub więcej państw prowadzić jedno śledztwo na podstawie umowy, która określa, które prawo ma zastosowanie do danego aktu. Eurojust i Europol, oba z siedzibą w Hadze, koordynują sprawy i wymieniają się informacjami wywiadowczymi, a Prokurator Generalny Unii Europejskiej jest uprawniony do prowadzenia dochodzeń i ścigania nadużyć finansowych na szkodę budżetu Unii za pośrednictwem prokuratorów delegowanych w państwach uczestniczących, w tym w Holandii. Obrona, która traktuje każdą jurysdykcję jako odrębną sprawę, zazwyczaj stanowi krok w tył w śledztwie, które już jest prowadzone jako jedno.

Twoje prawa, gdy przesłuchuje Cię holenderska policja

W momencie, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, stajesz się verdachte (podejrzanym) w rozumieniu art. 27 Kodeksu postępowania karnego, a do Ciebie stosuje się inny zestaw zasad niż do świadka. Przed jakimkolwiek przesłuchaniem dotyczącym Twojego udziału w przestępstwie funkcjonariusz przesłuchujący musi Cię poinformować, że nie masz obowiązku udzielania odpowiedzi. Ta ostrożność wynika z art. 29 Kodeksu postępowania karnego, a chronione przez niego prawo do milczenia nie jest formalnością: w sprawach transgranicznych oświadczenia złożone wcześnie i bez konsultacji są rutynowo przywoływane w innym państwie, gdzie znaczenie prawne tych samych słów jest zupełnie inne.

Artykuł 28 Kodeksu postępowania karnego przyznaje każdemu podejrzanemu prawo do skorzystania z pomocy obrońcy. Od momentu wdrożenia dyrektywy 2013/48/UE podejrzany, który został zatrzymany, ma prawo do konsultacji z prawnikiem przed pierwszym przesłuchaniem przez policję oraz do obecności obrońcy podczas przesłuchania, a w przypadku podejrzanego zatrzymanego obrońca jest przydzielany w ramach systemu pomocy prawnej, jeśli żaden z nich nie został wybrany. Można zrzec się tej pomocy, ale zrzeczenie się jej złożone w języku, którego się nie zna, w nocy, bez znajomości akt, jest mało warte i stanowi jeden z najczęstszych błędów, których można uniknąć w sprawach międzynarodowych.

Prawa językowe są prawami egzekwowalnymi, a nie grzecznościowymi. Dyrektywa 2012/13/UE wymaga, abyś otrzymał pisemną informację o swoich prawach w języku, który rozumiesz, a dyrektywa 2010/64/UE gwarantuje tłumaczenie ustne podczas przesłuchań i rozpraw oraz pisemne tłumaczenie istotnych dokumentów w sprawie. Władze holenderskie są zasadniczo zobowiązane do korzystania z usług tłumaczy ustnych i pisemnych z rejestru prowadzonego na podstawie ustawy o tłumaczach przysięgłych (Wet beedigde tolken en vertalers). Jeśli jesteś przesłuchiwany przez tłumacza ad hoc lub jeśli wezwanie lub nakaz aresztowania nie zostały przetłumaczone, zgłoś to do protokołu; znacznie trudniej jest to później podnieść.

Jak długo można Cię przetrzymywać przed rozprawą przed sędzią?

Holenderski areszt tymczasowy odbywa się w stałych blokach, a ich znajomość pozwala zorientować się, ile czasu ma Twój adwokat. Po aresztowaniu możesz zostać przesłuchany maksymalnie przez dziewięć godzin, przy czym godziny nocne między północą a dziewiątą rano nie są wliczane. Jeśli śledztwo tego wymaga, prokurator lub prokurator pomocniczy może zarządzić areszt policyjny (inverzekeringstelling) na okres do trzech dni, który może zostać jednorazowo przedłużony o kolejne trzy dni w przypadku nagłej potrzeby.

W ciągu trzech dni i piętnastu godzin od aresztowania należy stawić się przed rechter-commissaris, który oceni legalność pozbawienia wolności i może nakazać zwolnienie. Sędzia śledczy może następnie nakazać tymczasowe aresztowanie na okres do czternastu dni, po czym sąd w swojej izbie może orzec o gevangenhouding, przedłużając areszt tymczasowy do maksymalnie dziewięćdziesięciu dni, zanim sprawa trafi do sądu pierwszej instancji. W każdym przypadku, zatrzymanie wymaga zarówno poważnego podejrzenia, jak i ustawowej podstawy, takiej jak ryzyko ucieczki, ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa lub interes śledztwa. Ryzyko ucieczki jest podstawą najchętniej akceptowaną w przypadku podejrzanego z miejscem zamieszkania za granicą, dlatego właśnie wczesny, udokumentowany wniosek o warunki, takie jak wydanie paszportu, holenderski adres korespondencyjny i obowiązek meldunkowy, może zadecydować o warunkowym lub warunkowym zwolnieniu.

Aresztowanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania lub wniosku o ekstradycję

Jeśli inne państwo członkowskie UE chce, aby Cię wydano, wydaje europejski nakaz aresztowania na mocy decyzji ramowej 2002/584/WSiSW, którą Holandia wdrożyła w Overleveringswet (ustawie o wydawaniu osób). Sąd Rejonowy Amsterdam Posiada wyłączną jurysdykcję w zakresie postępowań o wydanie osób w całym kraju za pośrednictwem swojej międzynarodowej izby pomocy prawnej, więc niezależnie od miejsca aresztowania, tam właśnie zostanie rozpatrzona Twoja sprawa. Decyzja ramowa wymaga wydania prawomocnego orzeczenia w ciągu sześćdziesięciu dni od aresztowania, z możliwością przedłużenia o trzydzieści dni w przypadku niemożności dotrzymania terminu. W przypadku trzydziestu dwóch kategorii poważnych przestępstw wymienionych w decyzji ramowej sąd nie bada podwójnej karalności.

Zakres argumentacji jest węższy niż w zwykłej sprawie karnej, ale jest realny. Wydanie jest odrzucane lub odraczane w przypadku wadliwości nakazu, gdy ściganie w Holandii jest wykluczone z powodu zasady ne bis in idem lub przedawnienia oraz gdy dana osoba narażona byłaby na realne ryzyko nieludzkich lub poniżających warunków pozbawienia wolności lub naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego w państwie wydającym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej opracował dwuetapowy test dla tych zagrożeń: ogólne niedociągnięcia w państwie wydającym same w sobie nie wystarczają, a sąd musi następnie ocenić konkretne i indywidualne ryzyko dla danej osoby, na podstawie konkretnych informacji uzyskanych od organu wydającego. Obywatele holenderscy i osoby osiedlone są co do zasady wydawane w celu ścigania wyłącznie po uzyskaniu gwarancji, że ewentualna kara pozbawienia wolności zostanie wykonana w Holandii, po czym kara jest przejmowana i dostosowywana zgodnie z holenderskim ustawodawstwem dotyczącym wzajemnego uznawania kar pozbawienia wolności.

Wnioski z państw spoza Unii Europejskiej rozpatrywane są zgodnie ze starszą procedurą, określoną w Uitleveringswet (Ustawie o ekstradycji) i obowiązującym traktacie ekstradycyjnym. W tym przypadku role są podzielone: ​​sąd okręgowy orzeka o dopuszczalności wniosku i doradza ministrowi, a Minister Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa podejmuje ostateczną decyzję, którą można zaskarżyć do sądu cywilnego w postępowaniu uproszczonym. Holandia nie wydaje swoich obywateli w celu ścigania bez gwarancji powrotu. Warto wspomnieć o osobnej kwestii, ponieważ wywołuje ona wiele zamieszania: czerwona nota Interpolu to prośba o współpracę rozsyłana między siłami policyjnymi, a nie sądowy nakaz aresztowania, i można ją zaskarżyć do Komisji Kontroli Plików Interpolu, która może nakazać usunięcie danych.

Czy dowody zebrane za granicą można podważyć?

Tylko częściowo i ważne jest, aby uczciwie określić, gdzie przebiega granica. Sądy holenderskie stosują zasadę wzajemnego zaufania (vertrouwensbeginsel): w przypadku gdy czynność dochodzeniowa została przeprowadzona za granicą przez organ zagraniczny zgodnie z prawem tego kraju, sąd holenderski z reguły nie bada, czy organ ten przestrzegał własnych przepisów. Sąd holenderski bada natomiast, czy proces jako całość jest rzetelny w rozumieniu artykułu 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, czy same organy holenderskie działały zgodnie z prawem, gdy zażądały, otrzymały lub wykorzystały materiał, oraz czy obrona miała rzeczywistą możliwość sprawdzenia wiarygodności dowodów.

W przypadku naruszenia holenderskich przepisów proceduralnych, art. 359a Kodeksu postępowania karnego przewiduje środki odwoławcze. Sąd może stwierdzić istnienie wady, złagodzić karę, wykluczyć dowody, a w skrajnych przypadkach uznać oskarżenie za niedopuszczalne, biorąc pod uwagę naruszony interes, wagę wady i wyrządzoną szkodę. Sąd Najwyższy zaostrzył i zrewidował te ramy w 2020 roku, dając większe pole do wykluczenia w przypadku poważnego naruszenia prawa podstawowego. Próg ten pozostaje jednak wysoki, a argument obrony, który nie jest związany z konkretną szkodą wyrządzoną danemu oskarżonemu, nie zostanie uwzględniony.

Obszerne zbiory danych zaszyfrowanej komunikacji, przejęte w trakcie francuskich i belgijskich śledztw i udostępnione holenderskim prokuratorom za pośrednictwem wspólnych zespołów śledczych, pokazują, jak to działa w praktyce. Holenderskie sądy generalnie akceptowały ten materiał, zamiast testować sam zagraniczny podsłuch, jednocześnie nalegając, aby obrona była w stanie zweryfikować wiarygodność i kompletność ujawnionych informacji, a oskarżenie musiało transparentnie informować o sposobie selekcji wiadomości i przypisania ich do konkretnego użytkownika. Skuteczną linią obrony jest zatem zazwyczaj atrybucja i kontekst, a nie legalność operacji zagranicznej.

Transgraniczne zaangażowanie dla firm i dyrektorów

Spółka może sama popełnić przestępstwo. Artykuł 51 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną osób prawnych i pozwala na ściganie osób, które wydały polecenie lub skutecznie nakazały takie działanie, równolegle ze spółką, dlatego dochodzenie korporacyjne często staje się sprawą osobistą dla dyrektora lub inspektora ds. zgodności. Przestępstwa gospodarcze, finansowe i środowiskowe są rozpatrywane przez Functioneel Parket, wyspecjalizowany organ Prokuratury Generalnej, a FIOD pełni funkcję dochodzeniową. To właśnie w te sprawy najczęściej angażowani są zagraniczni regulatorzy i prokuratorzy.

Powtarzającymi się tematami są pranie pieniędzy, które jest karalne na podstawie artykułów 420bis do 420quater Kodeksu karnego, przekupstwo zagraniczne oraz naruszenia kontroli eksportu i sankcji finansowych. Sankcje stały się priorytetem w egzekwowaniu prawa karnego, a nie administracyjnym, a kwestie, które się w tym kontekście pojawiają, zostały omówione w naszym artykule na temat karnego egzekwowania sankcji międzynarodowych oraz w szerszym omówieniu międzynarodowych i krajowych środków karnych . W przypadku gdy wewnętrzne dochodzenie toczy się równolegle z dochodzeniem karnym, kolejność ma znaczenie: notatki z przesłuchań i raporty śledcze sporządzone dla zarządu mogą trafić do akt karnych, a tajemnica zawodowa adwokata w Holandii dotyczy adwokata, a nie firmy ani doradcy wewnętrznego bez tego statusu.

Co zrobić, gdy sprawa transgraniczna dotrze do Ciebie

Najpierw ustal swój status. Zapytaj i zanotuj, czy jesteś podejrzanym, czy świadkiem, ponieważ te dwie pozycje wiążą się z przeciwnymi obowiązkami: świadek może zostać zmuszony do złożenia zeznań, a podejrzany nie. Zapytaj, na jakiej podstawie prawnej nawiązano kontakt, czy dotyczy on holenderskiego śledztwa, europejskiego nakazu dochodzeniowego, czy wniosku o wzajemną pomoc prawną, i który organ za nim stoi. To jedno pytanie zazwyczaj ujawnia, gdzie toczy się prawdziwa sprawa i który kraj ostatecznie zadecyduje o twoim losie.

Następnie chroń plik. Nie usuwaj wiadomości, dokumentów ani kont, gdy wiesz, że toczy się dochodzenie; w Holandii takie zachowanie jest traktowane jako okoliczność obciążająca i samo w sobie może stanowić przestępstwo. Zamiast tego zachowaj to, co posiadasz, w tym metadane, i zanotuj, z kim i kiedy rozmawiałeś. Nie omawiaj sprawy ze współpodejrzanymi ani z personelem, który może zostać przesłuchany, i kieruj komunikację dotyczącą dochodzenia za pośrednictwem swojego prawnika, aby zachować jej poufność. Jeśli podróżujesz, sprawdź swoje narażenie przed rezerwacją, ponieważ ostrzeżenie rozesłane w jednym stanie jest rozpatrywane na granicy zewnętrznej innego stanu.

Wreszcie, koordynacja. Sprawa transgraniczna, w której w każdym kraju pracują odrębni prawnicy, z których żaden nie dostrzega pełnego obrazu, to klasyczny przykład przegranej obrony. Jeden prawnik powinien mieć pełny obraz sytuacji, decydować, w której jurysdykcji najlepiej prowadzić sprawę i upewnić się, że oświadczenie złożone w jednym kraju nie podważa stanowiska zajętego w innym. Pomocne jest również zrozumienie typowej holenderskiej ścieżki postępowania, którą przechodzi Twoja sprawa, którą krok po kroku opisujemy w naszym przeglądzie postępowania karnego w Holandii, od śledztwa do wydania wyroku . W przypadku gdy zarzut dotyczy oszustwa internetowego, nasz artykuł na temat phishingu i oszustw internetowych przedstawia konkretne problemy, które się z tym wiążą.

W jaki sposób Law and More może pomóc

Law and More pomaga osobom fizycznym i firmom w sprawach karnych, które przekraczają granice: przesłuchania policyjne i tymczasowe aresztowania w Holandii, postępowania w sprawie wydawania osób i ekstradycji, wnioski o wzajemną pomoc prawną i europejskie nakazy dochodzeniowe dotyczące Twoich danych, zajęcia i zamrożenie aktywów w ramach reżimów sankcjioraz dochodzenia karne prowadzone przez Functioneel Parket i FIOD. Nasi prawnicy pracują w języku niderlandzkim, angielskim i innych językach oraz współpracują z prawnikami za granicą w przypadku, gdy sprawa dotyczy innej jurysdykcji. Jeśli skontaktował się z Tobą organ prowadzący dochodzenie lub spodziewasz się kontaktu, nasi prawnicy… prawo karne Zespół jest dostępny do przeprowadzenia poufnej, wstępnej oceny Państwa sytuacji. Można się z nami skontaktować za pośrednictwem danych kontaktowych na stronie naszą stronę internetową.

Często zadawane pytania dotyczące transgranicznych dochodzeń karnych