Zawarcie holenderskiej spółki jawnej (Vennootschap Onder Firma – VOF) jest często porównywane do małżeństwa. Relacja ta zazwyczaj opiera się na wzajemnym zaufaniu i wspólnych celach biznesowych, ale odejście jednego ze wspólników może mieć poważne konsekwencje prawne i finansowe. W przeciwieństwie do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (BV), spółka VOF nie posiada osobowości prawnej i nie zapewnia rozdziału majątku firmy od majątku prywatnego. Wspólnicy ponoszą bezpośrednią, osobistą i solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki.
Wyjście z VOF nie jest zatem jedynie krokiem administracyjnym, ale złożonym procesem prawnym, obejmującym spory dotyczące wyceny, ryzyko wierzycieli i długoterminowe ryzyko odpowiedzialności. Bez starannego przygotowania, wycofanie się może skutkować znacznymi stratami finansowymi i długotrwałymi sporami sądowymi.
1. Ramy prawne: wzajemne oddziaływanie Kodeksu handlowego i Kodeksu cywilnego
VOF zajmuje wyjątkową pozycję w języku niderlandzkim prawoChociaż nie posiada osobowości prawnej, posiada wydzielony zbiór aktywów. Ramy prawne regulujące wyjścia są rozproszone i składają się z połączenia holenderskiego kodeksu handlowego (Wetboek van Koophandel) i holenderskiego kodeksu cywilnego (Burgerlijk Wetboek).
VOF jako szczególna forma partnerstwa
Zgodnie z prawem holenderskim, spółka VOF jest traktowana jako spółka osobowa (maatschap) prowadząca działalność gospodarczą pod wspólną nazwą. W związku z tym stosuje się ogólne zasady dotyczące spółek osobowych zawarte w art. 7:1655 i nast. Kodeksu cywilnego, o ile Kodeks handlowy nie stanowi inaczej. Prawo zakłada, że relacja partnerska ma charakter wysoce osobisty.
Podstawy rozwiązania spółki w rozumieniu art. 7:1683 Kodeksu cywilnego
Stosunek prawny między wspólnikami może ustać z kilku przyczyn. Należą do nich: upływ czasu trwania umowy lub realizacja celu, dla którego spółka została zawiązana. Wspólnik może również rozwiązać spółkę za wypowiedzeniem, pod warunkiem, że takie rozwiązanie nie narusza zasad rozsądku i uczciwości.
Ponadto śmierć, upadłość lub niezdolność do czynności prawnych wspólnika co do zasady skutkują rozwiązaniem spółki. Sąd może również rozwiązać spółkę z ważnych powodów, takich jak zasadniczy i nieodwracalny upadek zaufania, niegospodarność lub utrzymujący się konflikt uniemożliwiający współpracę.
2. Wycofanie się a rozwiązanie: znaczenie klauzul kontynuacyjnych
Wśród przedsiębiorców powszechnym błędnym przekonaniem jest to, że wspólnik może po prostu wystąpić z umowy, nie naruszając przy tym ciągłości działania spółki. W przypadku braku ustaleń umownych, wystąpienie wspólnika skutkuje prawnie rozwiązaniem całego VOF. Rozwiązanie spółki pociąga za sobą likwidację: aktywa muszą zostać sprzedane, zobowiązania uregulowane, a pozostała część rozdysponowana.
Aby uniknąć takiego scenariusza, niezbędna jest klauzula kontynuacji. Artykuł 30 Kodeksu spółek handlowych pozwala wspólnikom na zawarcie umowy o kontynuowaniu działalności przez pozostałych wspólników w przypadku wystąpienia. W praktyce oznacza to, że po rozwiązanej spółce natychmiast powstaje przedsiębiorstwo, którego aktywa i pasywa przechodzą na pozostałych wspólników. Bez takiej klauzuli ciągłość działalności jest zagrożona za każdym razem, gdy któryś ze wspólników odchodzi.
3. Rozliczenia finansowe i spory dotyczące wyceny
Ugoda finansowa jest często najbardziej kontrowersyjnym aspektem wyjścia z VOF. Regularnie pojawiają się spory o kwotę należną od partnera wycofującego się, co często prowadzi do postępowań w sprawie wyceny eksperckiej i sporów sądowych.
Składniki płatności wyjściowej
Holenderskie orzecznictwo stanowi, że roszczenie wspólnika wycofującego udziały składa się zasadniczo z trzech elementów. Po pierwsze, rachunku kapitałowego, odzwierciedlającego pierwotny wkład skorygowany o wypłaty oraz udziały w zyskach lub stratach. Po drugie, rezerw ukrytych, stanowiących różnicę między wartością księgową a rzeczywistą wartością rynkową aktywów. Po trzecie, wartości firmy, reprezentującej wartość ekonomiczną przyszłej zdolności spółki.
Metody wyceny i wartość firmy
W przypadku braku określenia metody wyceny w umowie spółki, spory są częste. Sądy historycznie stosowały różne metody, w tym metodę wartości wewnętrznej i metodę opartą na zyskach. Najnowsze orzeczenia coraz częściej faworyzują metodę zdyskontowanych przepływów pieniężnych, ponieważ lepiej odzwierciedla ona rzeczywistość ekonomiczną.
Umowy partnerskie mogą wykluczać wartość firmy lub przewidywać rozliczenie według wartości księgowej. Takie klauzule są zasadniczo ważne, chyba że ich zastosowanie byłoby niedopuszczalne w świetle zasad rozsądności i uczciwości w konkretnych okolicznościach.
4. Odpowiedzialność solidarna: najbardziej niedoceniane ryzyko
Najpoważniejszym i często niedocenianym ryzykiem związanym z wyjściem ze spółki komandytowej jest bieżąca odpowiedzialność solidarna. Zgodnie z art. 18 Kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik odpowiada osobiście za pełną kwotę zobowiązań spółki.
Odpowiedzialność za istniejące zobowiązania
Partner, który wystąpił z programu, pozostaje odpowiedzialny za zobowiązania zaciągnięte w trakcie uczestnictwa. Nawet po latach od wystąpienia, byli partnerzy mogą nadal ponosić odpowiedzialność za roszczenia powstałe w czasie, gdy byli członkami programu VOF.
W przypadku umów długoterminowych, takich jak umowy najmu czy kredyty bankowe, odpowiedzialność zazwyczaj trwa do momentu wygaśnięcia umowy, chyba że wierzyciel wyraźnie zwolni występującego wspólnika z odpowiedzialności. Samo wystąpienie ze spółki nie jest wystarczające.
Nowe długi i rejestracja w Rejestrze Handlowym
Jeśli wycofanie nie zostanie prawidłowo zarejestrowane w holenderskim rejestrze handlowym, byli partnerzy mogą również zostać pociągnięci do odpowiedzialności za nowe zobowiązania. Prawo chroni osoby trzecie, które w uzasadniony sposób polegały na danych z rejestru. Ciężar dowodu spoczywa na byłym partnerze, który musi wykazać, że wierzyciel wiedział lub powinien był wiedzieć o wycofaniu.
5. Dowody i dokumentacja w sporach wyjściowych
W sporach dotyczących terminu wypłaty lub wysokości odszkodowania, decydujące znaczenie ma dokumentacja. Sądy konsekwentnie odrzucają roszczenia oparte wyłącznie na ustnych porozumieniach.
Do niezbędnych dokumentów należą: pisemne powiadomienie o wypowiedzeniu umowy, najlepiej wysłane listem poleconym, dowód wyrejestrowania z Izby Handlowej, podpisany bilans wyjścia oraz pisemne potwierdzenia od głównych wierzycieli wyrażające zgodę na zwolnienie z odpowiedzialności.
Wniosek: lepiej zapobiegać niż prowadzić spory sądowe
Holenderskie prawo ustawowe zapewnia jedynie zabezpieczenie w przypadku wyjścia z VOF, pozostawiając znaczną przestrzeń dla niepewności. Ustawodawca zakłada, że partnerzy zawrą profesjonalne ustalenia umowne. W przypadku braku takich ustaleń, sądy i biegli muszą uzupełnić luki, często ponosząc wysokie koszty.
Solidna strategia wyjścia powinna obejmować co najmniej jasne postanowienia dotyczące kontynuacji, ustaloną metodologię wyceny, klauzule o zakazie konkurencji i pozyskiwania klientów po wyjściu oraz ustrukturyzowane podejście do uzyskiwania zwolnień od wierzycieli.
Czy grozi Ci wycofanie środków lub chcesz, aby Twoja umowa o partnerstwie była „odporna na wyjście”? Law & More doradza zarówno partnerom wycofującym się, jak i pozostającym przy skomplikowanych rozwiązaniach partnerskich.
FAQ – Wyjście ze spółki jawnej w Holandii (VOF)
Czy mogę opuścić VOF w dowolnym momencie?
Zasadniczo tak. Jednakże, o ile nie uzgodniono inaczej, Twoje wycofanie się spowoduje rozwiązanie spółki, co pociągnie za sobą daleko idące konsekwencje.
Czy po odstąpieniu od umowy nadal ponoszę odpowiedzialność?
Tak. Pozostajesz solidarnie odpowiedzialny za zobowiązania zaciągnięte w trakcie uczestnictwa, chyba że wierzyciele wyraźnie Cię zwolnią.
Czy przysługuje mi życzliwość przy wyjściu?
Zależy to od umowy spółki. Jeśli wartość firmy nie jest wyłączona, zazwyczaj przysługuje Ci udział.
Czy powiadomienie ustne jest prawnie ważne?
Ustne zawiadomienie może być skuteczne prawnie, ale wiąże się z dużym ryzykiem, ponieważ wiąże się z problemami dowodowymi.
Dlaczego wyrejestrowanie jest tak ważne?
Niedopełnienie obowiązku wyrejestrowania może narazić Cię na odpowiedzialność za nowe długi zaciągnięte w oparciu o zobowiązania wobec osób trzecich.
Czy sądy mogą unieważnić klauzule wyceny?
Tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy zastosowanie byłoby niedopuszczalne ze względu na zasady rozsądku i uczciwości.
