Oszustwa związane z bankructwem w Holandii: przestępstwa, odpowiedzialność i odzyskiwanie

Oszustwo upadłościowe (fraude bij faillissement) oznacza świadome działanie na szkodę wierzycieli w związku z niewypłacalnością: usunięcie aktywów z masy upadłościowej, faworyzowanie jednego wierzyciela, nadmierne wydawanie pieniędzy firmy lub zaniechanie przechowywania i przekazywania dokumentacji. Zgodnie z artykułem 343 holenderskiego kodeksu karnego (Wetboek van Strafrecht, Sr.), dyrektor, który dopuści się takiego czynu, wiedząc, że wierzyciele ponoszą szkodę, podlega karze do sześciu lat więzienia, a jednocześnie obowiązuje odpowiedzialność cywilna wobec masy upadłościowej. Przedsiębiorstwo, które po prostu upada, nie popełnia przestępstwa; różnica polega na świadomości, że wierzyciele ponoszą szkodę.

Gdzie przebiega granica między upadłym biznesem a przestępstwem?

Prawo holenderskie nie przewiduje kar za niewypłacalność ani błędną ocenę sytuacji gospodarczej. Przepisy karne, zmodernizowane od 1 lipca 2016 r., opierają się na świadomym naruszaniu możliwości dochodzenia roszczeń przez wierzycieli (verhaalsbenadeling).

Sprzedaż akcji po niskiej cenie w celu wypłaty wynagrodzeń podczas prawdziwej próby ratowania to decyzja biznesowa; sprzedaż tych samych akcji własnej firmie dyrektora po podjęciu decyzji o wstrzymaniu działalności to zupełnie inna sprawa. To, co je dzieli, to zazwyczaj dowody związane z transakcją: to, co wiedział zarząd, jakie alternatywy rozważał i co zapisał w tamtym czasie. Za tym wszystkim kryje się zasada równości wierzycieli (paritas creditorum), z zastrzeżeniem ustawowej kolejności pierwszeństwa.

Jakie przestępstwa mają tu zastosowanie?

Tytuł XXVI Kodeksu karnego zawiera przepisy dotyczące przestępstw upadłościowych. Większość z nich wymaga ogłoszenia upadłości lub, w przypadku osób fizycznych, zastosowania ustawowego programu restrukturyzacji zadłużenia (WSNP).

Upadłość oszukańcza (artykuły 341 i 343 Sr)

Zgodnie z artykułem 341 Sr., osoba, która ogłosiła upadłość, a która wiedząc o pokrzywdzeniu wierzycieli, wycofuje aktywa z masy upadłościowej lub bezprawnie faworyzuje wierzyciela przed lub w trakcie postępowania upadłościowego, podlega karze do sześciu lat więzienia lub grzywnie piątej kategorii. Artykuł 343 Sr. stosuje tę samą maksymalną karę do członka zarządu lub członka rady nadzorczej podmiotu prawnego, który świadomie wycofuje aktywa, nadmiernie wykorzystuje zasoby podmiotu lub faworyzuje wierzyciela.

Nadmierne wydatki (artykuły 340 i 342 Sr)

Zgodnie z artykułem 342 Sr, dyrektor lub członek rady nadzorczej, który przed ogłoszeniem upadłości nadmiernie rozdysponował lub rozdysponował zasobami podmiotu, działając na szkodę wierzycieli, podlega karze do dwóch lat pozbawienia wolności, nawet bez udowodnienia tego. Artykuł 340 Sr jest odpowiednikiem tego przepisu dla osoby fizycznej w stanie upadłości.

Rejestruje przestępstwa (artykuły 344a i 344b Sr)

Zgodnie z artykułem 344a Sr, umyślne nieprzekazanie zarządu syndykowi (kuratorowi) na jego żądanie lub umyślne zaniedbanie obowiązku prowadzenia prawidłowej dokumentacji, co utrudnia postępowanie upadłościowe, skutkuje karą do czterech lat więzienia. Zgodnie z artykułem 344b Sr, w przypadku gdy zaniedbanie nastąpiło z winy dyrektora, kara pozbawienia wolności może wynieść do jednego roku.

To właśnie tutaj spotykają się nieostrożni dyrektorzy i celowi oszuści. Dokumentacja, która nigdy nie była prowadzona, pakiet księgowy zablokowany po zakończeniu subskrypcji czy zgubiony laptop – to wszystko może wystarczyć. Obowiązek prowadzenia dokumentacji wynika z artykułu 2:10 holenderskiego kodeksu cywilnego (BW).

Strony trzecie (artykuł 344 ust.)

Zgodnie z artykułem 344 Sr., osoba, która w przypadku bankructwa innej osoby świadomie pozbawia się majątku lub pozwala się bezprawnie uprzywilejować, podlega karze do czterech lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Dotyczy to powiązanych spółek, członków rodziny i innych osób, które otrzymują wartość.

Jakie formy przybiera oszustwo bankowe w praktyce?

Powiernicy wielokrotnie obserwują te same schematy. Różnica między transakcją możliwą do obrony a przestępstwem zazwyczaj tkwi w szczegółach.

Jakie są sygnały ostrzegawcze dla wierzycieli?

Żaden pojedynczy znak niczego nie dowodzi, ale kilka z nich w krótkim okresie uzasadnia zaostrzenie warunków. Zwróć uwagę na firmę, która nie jest już w stanie przedstawić aktualnych danych, aktywa sprzedawane po nietypowych cenach nowym lub powiązanym firmom, spadające akcje bez odpowiadających im przychodów oraz sprawozdania roczne składane z opóźnieniem lub wcale; historia składania sprawozdań w Izbie Handlowej (KVK) jest publiczny.

Sygnały behawioralne obejmują dyrektorów, którzy przestają odpowiadać, odejścia kadry kierowniczej wyższego szczebla, nagłą zmianę dyrektora na osobę bez doświadczenia oraz nietypowo duże zamówienia na kredyt. Reaguj, skracając terminy płatności, prosząc o przedpłatę lub zabezpieczenie, powołując się na zastrzeżenie własności i dokumentując swoje obserwacje. Zapoznaj się z naszym poradnikiem dotyczącym windykacji należności w Holandii.

W jaki sposób powiernik prowadzi dochodzenie?

Kiedy holenderski sąd ogłasza upadłość spółki, wyznacza syndyka i sędziego nadzorującego (rechter-commissaris). Syndyk zarządza majątkiem i likwiduje go dla wszystkich wierzycieli, co obejmuje badanie przyczyn upadłości i ustalenie, czy ktokolwiek ponosi odpowiedzialność.

Zgodnie z artykułem 105a Prawa upadłościowego (Faillissementswet, Fw), upadły musi w pełni współpracować i niezwłocznie przekazać całość zarządu. Zgodnie z artykułem 105b Fw, osoby trzecie, takie jak księgowi i firmy księgowo-rachunkowe, sprawujące zarząd, muszą udostępnić go syndykowi i nie mogą powoływać się na prawo zatrzymania. Zgodnie z artykułem 87 Fw, sąd może zarządzić zatrzymanie upadłego, który nie wywiązuje się z tych obowiązków.

Syndyk publicznie informuje o przyczynach upadłości i musi zgłosić nieprawidłowości sędziemu nadzorującemu. Podejrzenia popełnienia przestępstwa można zgłosić do Prokuratury Generalnej (Openbaar Ministerie), a w poważnych przypadkach do Służby Informacji i Dochodzeń Podatkowych (FIOD). Postępowania cywilne i karne często toczą się równolegle.

W jaki sposób finansowane są śledztwa, jeśli majątek jest pusty?

W przypadku gdy majątek nie jest w stanie pokryć kosztów prac dochodzeniowo-śledczych, syndyk może zwrócić się do państwowego systemu gwarancyjnego dla syndyków (Garantstellingsregeling curatoren), zarządzanego przez Justis, o zbadanie przypadków niewłaściwego zarządzania lub oszustwa popełnionego przez dyrektorów upadłego podmiotu prawnego oraz o wszczęcie postępowania o odszkodowanie. Konkretne dokumenty od wierzycieli, takie jak dowód przeniesienia aktywów lub nietypowej płatności, często decydują o finansowaniu sprawy.

Co syndyk może odwołać za pomocą skargi pauliańskiej?

Syndyk może unieważnić transakcje, które wyrządziły szkodę wierzycielom, ale kryterium zależy od tego, czy dłużnik był zobowiązany do ich wykonania. Artykuł 42 Fw dotyczy czynności dobrowolnych; artykuł 47 Fw dotyczy spłat wymagalnych długów.

Zgodnie z artykułem 42 Fw, syndyk może unieważnić czynność dobrowolną, taką jak sprzedaż, darowizna lub zabezpieczenie istniejącego długu, jeżeli dłużnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że wierzyciele poniosą szkodę; w przypadku czynności odpłatnych druga strona również musi wiedzieć lub powinna była wiedzieć. Zgodnie z artykułem 43 Fw, domniemywa się, że obie strony mają taką wiedzę w przypadku czynności dokonanych w ciągu roku przed ogłoszeniem upadłości w wymienionych przypadkach, w tym w przypadku transakcji o wyraźnie zaniżonej wartości, spłaty długów jeszcze niewymagalnych oraz transakcji z osobami lub spółkami blisko powiązanymi.

Zgodnie z artykułem 47 Kodeksu postępowania upadłościowego, zapłata wymagalnego długu może zostać unieważniona tylko wtedy, gdy odbiorca wiedział o złożonym wniosku o ogłoszenie upadłości lub gdy zapłata nastąpiła w wyniku konsultacji między dłużnikiem a wierzycielem, mających na celu faworyzowanie tego wierzyciela. Dostawca, który zapłacił zaległą fakturę, nie musi jej spłacać tylko dlatego, że wiedział o trudnościach finansowych odbiorcy. Poza postępowaniem upadłościowym wierzyciele mogą skorzystać ze zwykłej skargi pauliańskiej z artykułu 3:45 Kodeksu postępowania upadłościowego.

Jaką odpowiedzialność cywilną ponoszą dyrektorzy?

Zgodnie z artykułem 2:248(1) BW, każdy członek zarządu upadłej spółki BV ponosi solidarną odpowiedzialność wobec masy upadłościowej za deficyt, jeżeli zarząd w sposób oczywisty nienależycie wykonał swoje obowiązki i było to prawdopodobną przyczyną upadłości. Zgodnie z artykułem 2:248(6) BW, roszczenie może opierać się wyłącznie na nienależytym wykonywaniu obowiązków w ciągu trzech lat poprzedzających upadłość.

Zgodnie z artykułem 2:248(2) BW, jeżeli zarząd nie prowadził należytej dokumentacji (artykuł 2:10 BW) lub nie publikował rocznych sprawozdań finansowych w terminie (artykuł 2:394 BW), nienależyte wykonanie uznaje się za istotną przyczynę upadłości, chyba że uchybienie było nieistotne. Zgodnie z artykułem 2:248(7) BW, osoba, która faktycznie ustalała politykę spółki, jest traktowana jako członek zarządu, a zgodnie z artykułem 2:11 BW odpowiedzialność członka zarządu spółki spoczywa również na członkach zarządu.

Dyrektor może uniknąć odpowiedzialności, udowadniając, że nienależyte wykonanie nie było jego winą i że podjął działania w celu zapobieżenia jego skutkom (art. 2:248(3) BW), a sąd może obniżyć kwotę odszkodowania (art. 2:248(4) BW). Zobacz nasze artykuły na temat odpowiedzialności dyrektorów w Holandii oraz o odpowiedzialności wewnętrznej dyrektorów na podstawie art. 2:9 BW.

Czy reżyserowi można zakazać wykonywania zawodu?

Tak. Zgodnie z artykułem 106a Fw, sąd może na wniosek syndyka lub prokuratury orzec zakaz pełnienia funkcji dyrektora (bestuursverbod), na przykład jeśli dyrektor został pociągnięty do odpowiedzialności na podstawie artykułu 2:248 BW, umyślnie doprowadził do transakcji, które zostały unieważnione na podstawie artykułów 42 lub 47 Fw, poważnie naruszył współpracę z syndykiem lub był osobiście odpowiedzialny za co najmniej dwa wcześniejsze bankructwa. Zgodnie z artykułem 106b Fw zakaz obowiązuje do pięciu lat, a każde powołanie na stanowisko dyrektora lub członka rady nadzorczej z naruszeniem tego zakazu jest nieważne.

Jak rozwija się sprawa karna?

Dochodzenie karne zazwyczaj rozpoczyna się od raportu syndyka, czasami wspieranego przez Belastingdienst lub wierzycieli. Policja lub FIOD prowadzą dochodzenie pod nadzorem Prokuratury; rekonstrukcja transakcji i zwrócenie się o pomoc prawną za granicą wymaga czasu.

Podejrzany ma prawo do milczenia na mocy artykułu 29 Kodeksu postępowania karnego (Sv), podczas gdy obowiązek poinformowania syndyka wynikający z ustawy o upadłości nadal obowiązuje. Należy jednak opanować to napięcie, ponieważ oświadczenia i dokumenty z postępowania upadłościowego mogą trafić do akt sprawy karnej. Zyski mogą zostać skonfiskowane na mocy artykułu 36e Sr, a roszczenie cywilne syndyka trwa niezależnie od wyniku postępowania karnego.

W których sektorach odnotowuje się najwięcej oszustw bankructw?

Powtarzają się trzy cechy: niskie marże, wysokie koszty stałe i aktywa ruchome, które łatwo sprzedać bez dokumentacji. Branża hotelarska i handlowa łączy wszystkie trzy; budownictwo wiąże się z długimi łańcuchami podwykonawców, retencją i płatnościami etapowymi, które utrudniają analizę sytuacji finansowej.

Podobne problemy napotykają agencje transportowe, hurtowe i pośrednictwa pracy. Dla wierzycieli rozwiązaniem nie jest unikanie tych sektorów, lecz wycena ryzyka: krótsze terminy płatności, przedpłaty dla nowych klientów, zastrzeżenie własności i limit ekspozycji na klienta.

Na co powinieneś zwrócić uwagę jako dyrektor spółki znajdującej się w trudnej sytuacji?

• Utrzymywanie pełnej i dostępnej administracji niezależnie od jakiegokolwiek pojedynczego dostawcy usług (Artykuł 2:10 BW).
• Należy składać sprawozdania finansowe w terminie, ponieważ złożenie ich po terminie stwarza domniemanie nieprawidłowego zarządzania zgodnie z Artykułem 2:248(2) BW.
• Rejestrowanie decyzji zarządu, informacji na których się opierano i rozważanych alternatyw.
• Nie spłacaj pożyczek dyrektorskich, długów bankowych gwarantowanych osobiście ani długów stron powiązanych, dopóki wierzyciele handlowi nie zaczekają.
• Przeniesienie działalności gospodarczej do nowego podmiotu może nastąpić wyłącznie po niezależnie wycenionej, niezależnej cenie rynkowej.
• Współpracuj w pełni z powiernikiem i przekaż mu niezwłocznie całą dokumentację (artykuł 105a Fw).

Co powinieneś sprawdzić jako wierzyciel?

• Upewnij się, że Twoje ogólne warunki, w tym rozszerzone zastrzeżenie własności, zostaną dostarczone na czas i będą miały zastosowanie.
• Monitoruj swojego kontrahenta KVK zgłoszenia i zmiany dyrektorów oraz ustalić górny limit ekspozycji.
• Podejmij działania w ciągu kilku tygodni, gdy płatność zostanie wstrzymana: powiadomienie o zaległości, termin, decyzja w sprawie postępowania.
• W przypadku upadłości należy złożyć wniosek wraz z dokumentami i podać syndykowi informacje na temat podejrzanych transakcji.
• Nie należy po prostu zwracać należności żądanej przez powiernika: należy najpierw sprawdzić rygorystyczne warunki Artykułu 47 Fw.

Co możemy dla Ciebie zrobić w przypadku oszustw związanych z bankructwem?

Nasi prawnicy specjalizujący się w prawie upadłościowym i karnym reprezentują dyrektorów, wierzycieli i udziałowców.

• Oceniamy, czy dalsza działalność handlowa jest uzasadniona i co należy teraz udokumentować.
• Oceniamy, czy płatność lub transakcja może zostać anulowana na podstawie artykułów 42, 43 lub 47 Fw.
• Wnosimy lub bronimy roszczeń o pokrycie deficytu na podstawie artykułu 2:248 BW.
• Przygotowujemy informacje dla syndyka i roszczeń w postępowaniu upadłościowym.
• Bronimy dyrektorów w dochodzeniach karnych i postępowaniach dyskwalifikacyjnych.

Szczegóły dotyczące samej procedury znajdziesz w naszym poradniku dotyczącym upadłości dla przedsiębiorców i wierzycieli oraz w naszym artykule na temat ustawy o upadłości i jej procedur.

Podsumowanie

• Oszustwo upadłościowe wymaga świadomego zaszkodzenia wierzycielom; samo niepowodzenie nie jest przestępstwem.
• Dyrektorom grozi kara do sześciu lat więzienia (artykuł 343 Sr), a do czterech lat za umyślne przestępstwa związane z dokumentacją (artykuł 344a Sr).
• Powiernik może anulować szkodliwe transakcje na mocy artykułów 42-47 Fw i żądać pokrycia deficytu od dyrektorów na mocy artykułu 2:248 BW.
• Brak zapisów lub spóźnione sprawozdania finansowe stanowią podstawę domniemania prawnego o niewłaściwym zarządzaniu.
• Dyrektorowi można zakazać pełnienia funkcji na okres do pięciu lat na podstawie artykułów 106a i 106b Fw.

PYTANIA I ODPOWIEDZI