Wyjaśniono w holenderskiej ustawie o ogólnym prawie administracyjnym (Algemene wet bestuursrecht).

Prawie każda transakcja Twojej firmy z holenderskim organem publicznym – pozwolenie, dotacja, kontrola, grzywna, odmowa – podlega jednemu prawu: Algemene wet bestuursrecht, czyli Awb. W tym artykule wyjaśniono, na czym polega ta ustawa, jakie koncepcje decydują w większości przypadków oraz jakie są procedury i terminy w przypadku braku porozumienia.

Czym jest ustawa Awb i dlaczego jeden jej statut jest tak ważny

Ustawa Awb to ogólna kodyfikacja holenderskiego prawa administracyjnego . Obowiązuje od 1994 roku i obejmuje cykl życia decyzji rządowej: sposób jej przygotowania, kwestie, które należy rozważyć, czas jej rozpatrywania, sposób jej zaskarżenia oraz konsekwencje, jeśli okaże się niezgodna z prawem. Nie decyduje ona o wydaniu pozwolenia – dotyczy to przepisów sektorowych, takich jak Omgevingswet lub Vreemdelingenwet z 2000 roku. Ustawa Awb reguluje sposób podejmowania decyzji przez organ i to, co można z tym zrobić.

Jego znaczenie polega na tym, że ma on zastosowanie do całej administracji publicznej, chyba że konkretny przepis stanowi inaczej: gmina, urząd skarbowy, IND, ACM i zarząd gospodarki wodnej działają w tych samych ramach i w tych samych terminach. Jeżeli przepis szczególny ustanawia inną zasadę, ta zasada ma pierwszeństwo: lex specialis derogat legi generali . Ustawa Vreemdelingenwet z 2000 r. ustanawia własne procedury odwoławcze; ustawa Omgevingswet kieruje wiele orzeczeń bezpośrednio do sądu. Jednak przepis szczególny zastępuje ustawę Awb tylko w zakresie, w jakim stanowi coś innego; wszystko, co pozostawia nienaruszone, nadal obowiązuje. Zapoznaj się z ustawą Awb raz, a będziesz w stanie zorientować się w każdej holenderskiej dziedzinie regulacji.

Koncepcje, które wszystko włączają

Organ administracyjny (bestuursorgaan)

Ustawa Awb ma zastosowanie do aktów bestuursorgaan (art. 1:1 Awb): organu osoby prawnej ustanowionego na mocy prawa publicznego – państwa, prowincji, gmin, zarządów wodnych i ich ministrów, dyrektorów wykonawczych i burmistrzów – lub jakiejkolwiek innej osoby lub podmiotu posiadającego władzę publiczną. Drugie z tych zagadnień ma znaczenie w kontekście komercyjnym: fundacje, a nawet spółki prywatne, są organami administracyjnymi, o ile ustawa przyznaje im uprawnienia publiczne, na przykład do certyfikowania lub dystrybucji środków publicznych. Ich decyzje podlegają wówczas odwołaniu na mocy ustawy Awb, a nie tylko na mocy umowy.

Decyzja (besluit) – i co nie jest decyzją

Besluit to pisemna decyzja organu administracyjnego zawierająca akt prawny prawa publicznego (art. 1:3 Awb): sporządzona na piśmie, przez organ administracyjny, oparta na pełnomocnictwie prawa publicznego i mająca na celu stworzenie, zmianę lub uchylenie skutku prawnego.

To decydująca droga: droga Awb – sprzeciw, odwołanie, apelacja – jest otwarta tylko przeciwko besluit. Czynności niemające skutków prawnych to czynności faktyczne ( feitelijke handelingen ): uwaga inspektora, pismo informacyjne, ostrzeżenie o możliwych działaniach organu. Nie można się od nich odwołać, a ewentualny środek zaradczy należy do sądu cywilnego.

Istotne są dwa uściślenia. Odmowa sama w sobie stanowi decyzję, więc od odrzuconego wniosku można się odwołać; a brak decyzji w terminie jest równoznaczny z decyzją, więc milczenie można zaskarżyć do sądu (art. 6:2 Awb). Ogólnie obowiązujące przepisy i regulacje są wyłączone z możliwości odwołania na mocy art. 8:3 Awb, więc żadne z nich nie może być zaskarżone do sądu administracyjnego.

Beschikking

Beschikking to decyzja o charakterze besluit, która nie ma zastosowania ogólnego, w tym odmowa rozpatrzenia wniosku o jej wydanie (art. 1:3 Awb): indywidualna decyzja skierowana do konkretnej osoby lub sytuacji – pozwolenia, dotacji, grzywny, nakazu egzekucyjnego. Większość rozdziału 4 Awb dotyczy beschikkingen.

Zainteresowana strona (belanghebbende)

Zainteresowana strona to osoba, której interes jest bezpośrednio dotknięty decyzją (art. 1:2 Awb). Tylko zainteresowana strona może wnieść sprzeciw lub odwołać się, a ten test wyklucza większość skarżących. Orzecznictwo wymaga, aby interes był osobisty, obiektywnie ustalony, aktualny i bezpośredni. Sąsiad, który widzi i słyszy instalację, kwalifikuje się; ktoś mieszkający dwie ulice dalej nie. Konkurent kwalifikuje się do uzyskania pozwolenia od rywala tylko wtedy, gdy działa na tym samym rynku i obszarze. Interes posiadany wyłącznie na mocy umowy z adresatem, takim jak najemca, jest zazwyczaj wyprowadzony i niewystarczający. Osoby prawne mogą działać w imieniu interesów zbiorowych w ramach swoich celów i faktycznej działalności.

Ogólne zasady prawidłowego administrowania

Algemene Beginselen van Behoorlijk bestuur to standardy, według których sądy sprawdzają orzeczenia. Niektóre są skodyfikowane, inne niepisane; oba wiążą jednakowo. Te decydują o przypadkach:

• Należyta staranność — organ gromadzi niezbędną wiedzę o istotnych faktach i interesach (art. 3:2 Awb). Zaniechanie zbadania lub zweryfikowania decydującego faktu jest najczęstszym powodem wygranej.
• Przyczyny — decyzja musi opierać się na solidnym uzasadnieniu (art. 3:46 Awb), przedstawionym w momencie jej ogłoszenia (art. 3:47 Awb). Uzasadnienie, którego brakuje, które jest niespójne lub pomija główny argument, jest niezgodne z prawem.
• Pewności prawnej — decyzja musi być na tyle jasna, aby można ją było zastosować, a przyznane prawa nie mogą być cofane z mocą wsteczną.
• Uzasadnione oczekiwania — konkretne zapewnienie, przypisane organowi, na którym zasadnie się powoływałeś, musi być co do zasady uszanowane, chyba że sprzeciwia się temu ważniejszy interes publiczny lub interes osoby trzeciej. Wydział Jurysdykcji Administracyjnej określił trzyetapowy test w swoim wyroku z dnia 29 maja 2019 r. (ECLI:NL:RVS:2019:1694): po pierwsze, czy oświadczenia lub zachowanie zasadnie stwarzały wrażenie świadomego stanowiska zajętego przez organ; po drugie, czy można to przypisać właściwemu organowi; po trzecie, czy ważniejsze interesy stoją na przeszkodzie jego uszanowaniu — a jeśli tak, organ może być zobowiązany, w ramach tej samej decyzji, do zrekompensowania straty, która nie powstałaby, gdyby nie to oczekiwanie.
• Równość — porównywalne przypadki traktowane w podobny sposób; najbardziej dotkliwe jest to, gdy organ odchodzi od przyjętej praktyki lub reguły polityki.
• Zakaz nadużywania władzy — uprawnienie może być wykorzystane wyłącznie do celu, dla którego zostało nadane (art. 3:3 Awb). Wykorzystanie uprawnienia dotyczącego bezpieczeństwa budynku do rozwiązania problemu uciążliwego jest niezgodne z prawem, niezależnie od pożądanego rezultatu.

Proporcjonalność: co zmieniło się od 2022 r.

Artykuł 3:4 Awb wymaga od organu rozważenia bezpośrednio zaangażowanych interesów i stanowi, że negatywne konsekwencje nie mogą być nieproporcjonalne do zamierzonych celów. Przez dziesięciolecia sądy pytały jedynie, czy organ mógł rozsądnie podjąć taką decyzję – próg, którego prawie nikt nie przekroczył.

Zmieniło się to wraz z wyrokiem Wydziału Jurysdykcji Administracyjnej Rady Państwa z dnia 2 lutego 2022 r. (ECLI:NL:RVS:2022:285), wydanym przez wielką izbę po wspólnej opinii rzeczników generalnych Wattel i Widdershoven z dnia 7 lipca 2021 r. (ECLI:NL:RVS:2021:1468). Wydział zastąpił formułę „oczywistej bezzasadności” wyraźną analizą proporcjonalności: czy środek jest odpowiedni do osiągnięcia celu; czy jest konieczny , czy też mniej uciążliwy środek by się nadał; i czy jest zrównoważony, biorąc pod uwagę konsekwencje dla osoby, której dotyczy. Nie ustalono pojedynczej intensywności kontroli: to, jak dokładnie sąd się przygląda, zmienia się w skali ruchomej odzwierciedlającej przyznany zakres uznania, interesy będące przedmiotem sporu i powagę ingerencji.

Argumenty, że środek jest zbyt surowy w świetle faktów, niegdyś niemal beznadziejny, są teraz warte przytoczenia przeciwko zamknięciom, cofniętym upoważnieniom i nakazom egzekucyjnym. Ograniczenia są również realne: tam, gdzie ustawa nie pozostawia swobody decyzyjnej, art. 3:4 Awb nie oferuje niczego do rozważenia, co potwierdziła Izba 1 marca 2023 r. (ECLI:NL:RVS:2023:772).

Jak należy przygotować decyzję

Przygotowanie indywidualnej decyzji wiąże się z dwoma obowiązkami. Pierwszym z nich jest obowiązek zachowania należytej staranności (art. 3:2 Awb). Drugim jest obowiązek wysłuchania: przed odrzuceniem wniosku na podstawie faktów dotyczących wnioskodawcy, które różnią się od tych przedstawionych przez wnioskodawcę, organ musi umożliwić wnioskodawcy przedstawienie jego stanowiska (art. 4:7 Awb); porównywalny obowiązek dotyczy osób trzecich, które mogą wnieść sprzeciw (art. 4:8 Awb). Jeśli akta zawierają jakieś istotne informacje na Twój temat, popraw je wtedy, a nie w sprzeciwie kilka miesięcy później.

Jednolita publiczna procedura przygotowawcza

W przypadku decyzji dotyczących wielu osób ustawa Awb przewiduje bardziej rygorystyczną drogę, jednolitą publiczną procedurę przygotowawczą w dziale 3.4. Ma ona zastosowanie tylko wtedy, gdy stanowi o tym przepis ustawowy lub decyzja organu (art. 3:10 Awb) – jak to często ma miejsce w przypadku poważniejszych decyzji środowiskowych i planistycznych. Organ publikuje projekt decyzji wraz z dokumentami uzupełniającymi do wglądu (art. 3:11, art. 3:12 Awb), a zainteresowane strony, a w przypadku gdy ustawa tak stanowi, każdy może przedstawić swoje stanowisko ( zienswijzen ) w ciągu sześciu tygodni (art. 3:15, art. 3:16 Awb).

Następują dwie konsekwencje. Nie ma etapu sprzeciwu: odwołujesz się bezpośrednio do sądu rejonowego. A jeśli nie przedstawisz żadnych stanowisk, Twoja późniejsza pozycja może zostać osłabiona. Decydujący moment w obszernym procesie o pozwolenie następuje na miesiące przed wydaniem decyzji.

Okresy podejmowania decyzji, milczenie i kara za spóźnienie się z decyzją

Decyzja w sprawie wniosku musi zostać podjęta w terminie określonym w obowiązujących przepisach lub, w przypadku braku takiego terminu, w rozsądnym terminie, który zgodnie z ustawą Awb nie może przekroczyć ośmiu tygodni od daty jego otrzymania (art. 4:13 Awb). Organ może jednokrotnie odroczyć rozpatrzenie wniosku, za uprzednim powiadomieniem (art. 4:14 Awb), a bieg terminu zostaje wstrzymany do czasu otrzymania informacji, o które prawidłowo wnioskował (art. 4:15 Awb).

Po upływie terminu nic nie dzieje się automatycznie. Należy wysłać pisemne zawiadomienie o zaległości (ingebrekestelling ). Dwa tygodnie po jego otrzymaniu przez organ, za każdy dzień zwłoki, przez maksymalnie 42 dni, naliczana jest kara pieniężna. Dzienna kwota wzrasta w trzech etapach w tym okresie, a kwoty i wynikająca z nich maksymalna kwota ustawowa są określone w art. 4:17 Awb i indeksowane, dlatego aktualne kwoty należy brać z tekstu artykułu, a nie ze starszego źródła. System jest określony w art. 4:17 do 4:19 Awb i to organ sam ustala, ile jest winien.

Zrezygnowano z jednego istotnego wyjątku. Kara za spóźnione wydanie decyzji nie ma już zastosowania do decyzji Służby Imigracyjnej i Naturalizacyjnej (Immigration and Naturalisation Service): została zniesiona w przypadku wniosków składanych na podstawie ustawy Vreemdelingenwet 2000 z dniem 15 kwietnia 2025 r. Osoba oczekująca na wydanie decyzji IND może nadal złożyć zawiadomienie o braku decyzji i odwołać się do sądu od decyzji, a sąd może nadal nałożyć karę pieniężną na postanowienie o wydaniu decyzji na podstawie art. 8:55d Awb, ale automatyczna kara administracyjna zniknęła. Jest to najwyraźniejszy przykład zasady lex specialis: Awb ma zastosowanie, dopóki ustawa szczególna nie stanowi inaczej.

Zawiadomienie o zwłoce odblokowuje również drogę sądową. Nierozstrzygnięcie w terminie jest równoznaczne z wydaniem decyzji, więc można je zaskarżyć w ten sam sposób (art. 6:2 Awb). Odwołanie samo w sobie nie jest ograniczone terminem, ale co do zasady można je wnieść dopiero po otrzymaniu zawiadomienia o zwłoce i upływie dwóch tygodni; zawiadomienie o zwłoce może zostać odrzucone, gdy nie można go rozsądnie wymagać od strony, a odwołanie złożone z nieuzasadnionym opóźnieniem jest niedopuszczalne (art. 6:12 Awb). W przypadku uwzględnienia odwołania sąd co do zasady nakaże organowi wydanie decyzji w ciągu dwóch tygodni, pod groźbą dodatkowej kary pieniężnej, choć w szczególnych przypadkach może wyznaczyć inny termin (art. 8:55d Awb). Istnieje również droga na skróty: na wniosek strony i za zgodą organu odwołanie może trafić bezpośrednio do sądu rejonowego jako apelacja (art. 7:1a Awb), o którą warto się ubiegać, gdy spór ma charakter czysto prawny.

Standardowa droga ochrony prawnej

Jeżeli ustawa sektorowa lub postępowanie przygotowawcze nie stanowią inaczej, droga postępowania jest następująca: wniesienie sprzeciwu do organu, który wydał orzeczenie, odwołanie do sądu okręgowego, a następnie odwołanie się do jednego z trzech najwyższych sądów administracyjnych.

Terminy, spóźnione sprzeciwy i brak skutku zawieszającego

Sześć tygodni to trudny okres. Sprzeciw złożony z jednodniowym opóźnieniem jest niedopuszczalny, a sprawa nigdy nie zostanie rozpatrzona. Pismo wysłane pocztą jest terminowe, jeśli zostanie wysłane przed upływem terminu i otrzymane w ciągu tygodnia od jego upływu (art. 6:9 Awb). Jeśli nie możesz jeszcze sformułować uzasadnienia, złóż w terminie krótki sprzeciw i poproś o jego uzupełnienie; organ musi zezwolić na usunięcie wady (art. 6:6 Awb).

Usprawiedliwione opóźnienie ma wąski zakres. W przypadku gdy nie można zasadnie przypisać winy za opóźnienie, niedopuszczalność nie jest orzekana (art. 6:11 Awb). Udokumentowana niezdolność do pracy, decyzja wysłana na niewłaściwy adres lub brakujące lub nieprawidłowe oświadczenie o środku odwoławczym mogą kwalifikować się do tego kryterium; pobyt za granicą, zajęcie lub oczekiwanie na tłumaczenie nie. Najwyższe sądy administracyjne złagodziły jednak to kryterium. W wyroku z dnia 30 stycznia 2024 r. (ECLI:NL:CBB:2024:31) Trybunał Apelacyjny ds. Handlu i Przemysłu przyjął podejście ukierunkowane na indywidualny przypadek, dając więcej miejsca okolicznościom osobistym, takim jak choroba i zdarzenia zewnętrzne, traktując jedynie niewielką winę jako niewystarczającą, aby obciążyć daną osobę opóźnieniem, a – w przypadku osoby, która nie była i nie mogła być świadoma decyzji – dając sześć tygodni od momentu dowiedzenia się o niej zamiast wymaganych wcześniej dwóch tygodni. Wydział Jurysdykcji Administracyjnej opowiedział się za tym stanowiskiem, w trosce o jednolitość prawa, 3 kwietnia 2024 r. (ECLI:NL:RVS:2024:1406). Spóźniony sprzeciw jest zatem wart rozpatrzenia, a nie odrzucenia, jednak punktem wyjścia pozostaje fakt, że termin jest krótki i należy ustanowić wyjątek.

Wniesienie sprzeciwu nie wstrzymuje wykonania decyzji. Wniesienie sprzeciwu lub odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 6:16 Awb). Pozwolenie pozostaje w mocy, zamknięcie pozostaje w mocy, a grzywna staje się wymagalna. Aby wstrzymać wykonanie decyzji, należy złożyć oddzielny wniosek o zabezpieczenie.

Środki tymczasowe

Po wniesieniu sprzeciwu lub odwołania, sędzia orzekający w sprawie tymczasowego zabezpieczenia może zawiesić decyzję lub wydać kolejne postanowienie tymczasowe, jeśli wymagają tego interesy (art. 8:81 Awb). Kryterium stanowi pilność, wstępny pogląd na istotę sprawy i równowaga interesów; rozprawy odbywają się w ciągu kilku dni lub tygodni. W przypadku przedsiębiorstwa, któremu grozi nakaz zamknięcia lub termin wykonania, to właśnie ten krok, a nie sprzeciw, jest pilny.

Gdzie nadal wkracza sąd cywilny

Sąd administracyjny jest właściwy do rozpatrywania spraw besluiten; wszystkie inne kwestie należą do sądu cywilnego jako sędziego rezydualnego — faktyczne działania rządu, umowy z organami publicznymi oraz uprawnienia prawa prywatnego, takie jak własność ziemi.

Jedna doktryna zasługuje na ostrzeżenie. Jeśli besluit był otwarty na sprzeciw i apelację, a Ty nie skorzystałeś z tej drogi, sąd cywilny uznaje go za zgodny z prawem co do treści i przygotowania – formele rechtskracht , formalna moc prawna. Nie możesz pozwolić, aby termin administracyjny minął, a następnie pozwać się z tytułu czynu niedozwolonego w związku z tą samą decyzją.

Egzekwowanie, dotacje i odpowiedzialność w zarysie

Egzekwowanie i sankcje

Rozdział 5 Awb reguluje ogólne przepisy wykonawcze: kim jest sprawca, jakie uprawnienia posiadają przełożeni oraz zasady nakładania sankcji (art. 5:1, art. 5:2 Awb). Sankcje dzielą się na środki naprawcze, które kładą kres lub cofają naruszenie – nakaz podlegający przymusowi administracyjnemu, na mocy którego organ może działać na koszt właściciela (art. 5:21 Awb), oraz nakaz podlegający karze pieniężnej (art. 5:31d Awb) – oraz sankcje karne. Grzywna administracyjna (art. 5:40 Awb) ma charakter karny i podlega zabezpieczeniom sprawiedliwego procesu, w tym prawu do milczenia.

Dotacje

Tytuł 4.2 Ustawy o dotacjach (Awb) to kompletny system finansowania publicznego. Dotacja to roszczenie do środków publicznych na określone działania, inne niż płatność za towary lub usługi dostarczone organowi (art. 4:21 Awb). Dwie cechy zaskakuje odbiorców: dotacja zazwyczaj wymaga podstawy ustawowej (art. 4:23 Awb), a przyznanie dotacji i ostateczna decyzja to odrębne decyzje z odrębnymi terminami. Ustalenie może zostać ustalone na niższym poziomie, z możliwością odzyskania różnicy.

Szkody i odszkodowania

Odszkodowania za szkodę wynikającą z bezprawnej decyzji można dochodzić przed samym sądem administracyjnym (art. 8:88 Awb), którego właściwość jest podzielona z właściwością sądu cywilnego według przedmiotu sporu, a czasem według wysokości roszczenia. W przypadku powództwa, które uderza w jedną osobę w sposób nieproporcjonalny, tytuł 4.5 Awb przewiduje ogólny system rekompensaty nadeel , oparty na normalnym ryzyku społecznym. Zgodnie z art. 8:89 Awb roszczenie o odszkodowanie do kwoty 25 000 euro można wnieść do sądu administracyjnego; powyżej tej kwoty sądem właściwym jest sąd cywilny.

Otrzymałeś decyzję holenderską, której nie rozumiesz

• Znajdź datę powiadomienia i policz sześć tygodni. Termin ten zaczyna biec od dnia wysłania decyzji, a nie od dnia jej odczytania.
• Najpierw przeczytaj ostatni akapit. Jeżeli decyzja jest podatna na sprzeciw lub odwołanie, organ musi o tym poinformować w powiadomieniu (art. 3:45 Awb). klauzula prawna wymienia środek zaradczy, treść i termin — najbardziej wiarygodne zdanie w liście i powód, dla którego możesz działać właściwie, zanim zrozumiesz jego istotę.
• Złóż wniosek na czas, nawet jeśli nie został ukończony. Krótkie zgłoszenie prośby o czas na uzupełnienie podstaw zabezpiecza wszystko; idealne zgłoszenie złożone czterdziestego trzeciego dnia nie zabezpiecza niczego.
• Poproś o plik i spodziewaj się języka holenderskiego. Możesz zapoznać się z dokumentami, na których opiera się decyzja; większość skutecznych odwołań opiera się na brakach w aktach. Władze posługują się językiem niderlandzkim (art. 2:6 Awb), podobnie jak rozprawy.