Odpowiedzialność rządu w Holandii

Władze holenderskie powodują straty na dwa bardzo różne sposoby: działając niezgodnie z prawem i działając zgodnie z prawem, w sposób, który obciąża nieproporcjonalnie dużą część ciężaru publicznego jedną ze stron. Każda z tych dróg ma swoją własną, a wybór decyduje o miejscu złożenia wniosku i o tym, co należy udowodnić. Od 1 stycznia 2023 r., kiedy wszedł w życie tytuł 4.5 ustawy o prawie do roszczeń (Algemene wet bestuursrecht, Awb), druga droga ma własną podstawę prawną, a od 1 stycznia 2024 r. szkody planistyczne zostały przeniesione z ustawy o odszkodowaniach (Wet ruimtelijke ordening, Wro) do ustawy o odszkodowaniach (Omgevingswet).

Dwie trasy i dlaczego różnica ma znaczenie

Pierwszą drogą jest czyn niedozwolony. Jeśli organ wyda decyzję, którą później uchyli lub postąpi niezgodnie z prawem, strata jest dochodzona jako szkoda z tytułu bezprawności, przypisywalności, związku przyczynowego, szkody – z zasadą pełnego odszkodowania.

Drugim jest nadeelcompensatie : odszkodowanie za zgodne z prawem postępowanie, oparte na zasadzie równości wynikającej z odpowiedzialności publicznej, skodyfikowanej w art. 4:126 Awb. Organ, który w ramach zgodnego z prawem wykonywania swojej władzy publicznej lub zadania, wyrządził szkodę przekraczającą normalne ryzyko społeczne i dotykającą jedną stronę w sposób nieproporcjonalny w porównaniu z innymi, musi wypłacić jej odszkodowanie na żądanie. Odszkodowanie nigdy nie jest pełne: część straty pozostaje celowo po stronie powoda. Drogi te nie są alternatywami, które można swobodnie wybrać – są one dostosowane do charakteru czynu.

Droga pierwsza: odszkodowanie za decyzję niezgodną z prawem

Unieważnienie rozstrzyga bezprawność i winę

Po uchyleniu decyzji przez sąd administracyjny jest ona niezgodna z prawem wobec adresata, a wina ( schuld ) jest co do zasady uznana: organ nie może się od niej uwolnić, powołując się na dobrą wiarę lub uzasadnioną interpretację prawa (HR 31 maja 1991 r., ECLI:NL:HR:1991:ZC0261, Van Gog/Nederweert). Cofnięcie decyzji z powodu jej błędności lub wyraźne przyznanie się do bezprawności ma ten sam skutek. Walka rzadko dotyczy zatem czynu niedozwolonego, lecz związku przyczynowego i kwoty odszkodowania.

Związek przyczynowo-skutkowy to miejsce, w którym roszczenia te są wygrywane lub przegrywane

Standardową linią obrony jest twierdzenie, że strata i tak by wystąpiła. Gdyby unieważnienie nastąpiło z powodu uchybienia proceduralnego, a organ mógł zgodnie z prawem osiągnąć ten sam negatywny wynik, nie ma związku przyczynowego ani odszkodowania. Gdyby jedynym zgodnym z prawem wynikiem było udzielenie zezwolenia, strata wynikająca z odmowy lub opóźnienia jest możliwa do odzyskania. Wszystko sprowadza się do odtworzenia zgodnej z prawem decyzji, która powinna była zostać podjęta.

Sąd administracyjny lub sąd cywilny

Tytuł 8.4 Awb przyznaje sądowi administracyjnemu własne uprawnienia do zasądzania odszkodowań. Zgodnie z art. 8:88 Awb, może on nakazać odszkodowanie za szkodę poniesioną w wyniku bezprawnej decyzji, bezprawnego działania w przygotowaniu decyzji lub uchybienia terminowi wydania decyzji. Art. 8:89 Awb dzieli kompetencje: wyłączne dla sądu administracyjnego, gdy orzeczenie podlega Centrale Raad van Beroep lub izbie skarbowej Sądu Najwyższego, a w pozostałych przypadkach tylko wtedy, gdy żądane odszkodowanie wynosi maksymalnie 25 000 euro wraz z odsetkami do dnia złożenia wniosku. Powyżej tej kwoty orzeka sąd cywilny. Próg jest uzależniony od żądanej kwoty, a nie od całkowitej straty, więc powód może ograniczyć roszczenie, aby pozostało w tym forum.

Wniosek składa się na piśmie zgodnie z art. 8:90 Awb, a zainteresowana strona musi zwrócić się do organu o zapłatę co najmniej osiem tygodni wcześniej. Oba fora nie mogą rozstrzygać tego samego roszczenia.

W przypadku roszczeń handlowych sąd cywilny jest zazwyczaj właściwym miejscem: straty z tytułu odmowy wydania pozwolenia lub bezprawnego nakazu zamknięcia z łatwością przekraczają 25 000 euro. Oferuje on pełne postępowanie dowodowe i powołanie biegłego, za cenę kosztów i szybkości postępowania; droga administracyjna jest szybsza, tańsza i wiąże się z trwającym już postępowaniem odwoławczym.

Pułapka ostateczności: co się stanie, jeśli nie odwołasz się

Dotyczy to przede wszystkim firm zagranicznych. Jeśli decyzja podlegała sprzeciwowi i odwołaniu, a termin upłynął, staje się ona ostateczna ( onherroepelijk ), a zasada formalna (formele rechtskracht) wymaga, aby sąd cywilny uznał ją za zgodną z prawem w treści i przygotowaniu. Nie można później wnieść pozwu, powołując się na to, że pozwolenie powinno było zostać wydane. Orzeczeniem jest HR 16 maja 1986 r., ECLI:NL:HR:1986:AC9347 (Heesch/Van de Akker), które stanowi wymówkę: przepis może zostać uchylony, gdy zaistnieją dodatkowe okoliczności o wystarczającej wadze, takie jak wprowadzenie strony w błąd przez organ co do dostępnej drogi.

Te wyjątki rzadko się sprawdzają. Orzeczenie, że „odwołanie nie jest warte opłat”, nie jest zatem neutralne: zazwyczaj powoduje również wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie. Złóż sprzeciw w ciągu sześciu tygodni, nawet jeśli zamierzasz prowadzić negocjacje równolegle. Zwróć uwagę na kontrast z nadeelcompensatie, gdzie ostateczność nie jest przeszkodą, lecz warunkiem koniecznym.

Nadeelcompensatie zgodnie z tytułem 4.5 Awb

Zanim ustawa Title 4.5 Awb weszła w życie 1 stycznia 2023 r., była to mozaika: oddzielne przepisy w Wro, ustawy dotyczące wody i infrastruktury, dziesiątki lokalnych przepisów oraz niepisana zasada równości wypełniająca luki. Ustawa Title 4.5 Awb zastąpiła ją jednym systemem dla wszystkich organów, obejmującym zarówno zgodne z prawem decyzje, jak i zgodne z prawem postępowanie faktyczne.

Warunki

Art. 4:126 Awb ustanawia dwa kumulatywne wymogi. Obciążenie nadzwyczajne ( anormale last ) wymaga straty przekraczającej normalne ryzyko społeczne lub biznesowe. Obciążenie szczególne ( speciale last ) wymaga, aby osoba ubiegająca się o odszkodowanie została dotknięta nieproporcjonalnie silniej niż inni w porównywalnej sytuacji; jeśli cały sektor lub okręg jest dotknięty w równym stopniu, roszczenie nie przysługuje.

Ten sam artykuł przewiduje cztery kategorie roszczeń dla powoda: ryzyko akceptowane; strata, którą można by ograniczyć za pomocą rozsądnych środków; strata, którą w innym przypadku można przypisać stronie powoda; oraz strata, za którą odszkodowanie jest w inny sposób zabezpieczone ubezpieczeniem lub umową. Wszelkie korzyści wynikające ze zdarzenia podlegają potrąceniu, a odszkodowanie może zostać wypłacone w naturze.

Normalne ryzyko społeczne i sposoby jego kwantyfikacji

Normalne ryzyko społeczne to próg, poniżej którego strata jest częścią handlu w kraju rozwiniętym: trwają roboty drogowe, zmieniają się dzielnice, zaostrzają się przepisy. Kwantyfikacja to najtrudniejsza część każdego pliku, a w praktyce stosuje się dwie techniki.

• A przepadek ustawowy: stała część straty, która zawsze przysługuje roszczeniu, jako procent wartości nieruchomości. W środowisku zabudowanym wynosi ona 4% zgodnie z art. 15.7 Ow.
• A ocena specyficzna dla danego przypadku, stosowane przede wszystkim do utraty obrotów i dochodów, gdzie nie obowiązuje ustawowy procent. Organ ocenia, czy inwestycja jest zgodna z charakterem obszaru i linią polityki, na ile zakłócenia są normalne i jak bardzo ucierpiała dana firma.

Te dwie wartości nie są zamienne. Zgodnie ze starą ustawą Wro, wartość 2% w art. 6.2 Wro była wartością minimalną, a nie odpowiedzią (ABRvS 5 września 2012 r., ECLI:NL:RVS:2012:BX6492). Art. 15.7 Ow nie działa w ten sposób: 4% za pośrednie szkody majątkowe to stała kwota forfait, której organ nie może zasadniczo ani podwyższyć, ani obniżyć. Należy ona do systemu Omgevingswet dla szkód pośrednich, a nie do ogólnej zasady art. 4:126 Awb.

Przewidywalność: aktywna i pasywna akceptacja ryzyka

Aktywna akceptacja ryzyka (art. 15.5 Ow) ma zastosowanie w przypadku zakupu lub inwestycji, gdy rozsądnie poinformowana i roztropna osoba, czytając opublikowane dokumenty polityki, mogła przewidzieć rozwój sytuacji. Zapłacona cena jest traktowana jako odzwierciedlająca ryzyko; projekty not polityki, wizje strukturalne i dokumenty konsultacyjne mogą być początkiem odliczania czasu.

Bierna akceptacja ryzyka (art. 15.6 Ow) ma zastosowanie do praw do zabudowy, które posiadałeś, ale nigdy nie wykorzystałeś. Gdy wycofanie stało się przewidywalne, posiadacz ma rozsądny okres na skorzystanie z prawa; osoba, która pozostaje bezczynna, traci prawo do jego usunięcia. W sprawie ABRvS z 28 września 2016 r., ECLI:NL:RVS:2016:2582, właściciel został poinformowany na piśmie na lata przed uchwaleniem nowego planu, że użytkowanie mieszkaniowe zostanie zniesione, ale nie podjął żadnych działań i nie odzyskał niczego.

Planowanie szkód w środowisku zabudowanym zgodnie z ustawą Omgevingswet

Słowo planschade zniknęło: w rozdziale 15 ustawy Omgevingswet termin nadeelcompensatie jest używany w całym tekście, uzupełniając tytuł 4.5 Awb dotyczący środowiska zabudowanego.

Co jest przyczyną roszczenia

Art. 15.1 Ow zawiera zamkniętą listę: przepis w planie omgevingsplan lub waterschapsverordening, maatwerkvoorschrift, omgevingsvergunning , projectbesluit i podobne instrumenty. Jako wyczerpujący, wyklucza straty spowodowane przez cokolwiek spoza niego. Jest szerszy niż stary system Wro, ponieważ obejmuje szkody wdrożeniowe: tymczasowe straty wynikające z prowadzenia działalności, takie jak roboty budowlane lub zamknięcie drogi.

Przejście od planu do działania

To najważniejsza zmiana strukturalna. Zgodnie z Wro, pośrednie szkody planistyczne oceniano w momencie, gdy plan stawał się nieodwołalny, porównując maksymalny teoretyczny zakres rozbudowy starego planu z nowym. Wartości spadały na papierze w dniu wejścia planu w życie, niezależnie od tego, czy został on zrealizowany, czy nie.

Zgodnie z ustawą Omgevingswet ocena przenosi się na samą działalność. W przypadku gdy wymagane jest pozwolenie, art. 15.3 Ow wiąże ocenę z etapem uzyskania pozwolenia; gdy nie jest ono wymagane, art. 15.4 Ow wiąże wniosek ze zgłoszeniem lub rozpoczęciem działalności. Plan Omgevingsplan zezwalający na inwestycję, na którą nigdy nie podjęto działań, nie powoduje zatem szkody pośredniej podlegającej odszkodowaniu: roszczenia stają się wymagalne później, a punktem odniesienia jest to, co zostało zrobione, a nie to, co plan zezwala teoretycznie.

Szkody bezpośrednie, szkody pośrednie i 4% forfait

Szkody bezpośrednie to straty wynikające ze zmiany przepisów obowiązujących na Twojej posesji, zazwyczaj ograniczenia dotyczące tego, co możesz budować lub robić. Szkody pośrednie wynikają ze zmian na cudzym terenie: osiedla za Twoim hotelem, przebudowy drogi, która usuwa Twój ruch.

4% odpis z tytułu utraty wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 15.7 Ow, ma zastosowanie wyłącznie do szkody pośredniej polegającej na spadku wartości nieruchomości, a nie do szkody bezpośredniej ani do utraty dochodów lub obrotów, które ocenia się na podstawie faktów z nią związanych. Art. 15.2 Ow całkowicie wyklucza niektóre rodzaje strat.

Prawo przejściowe: który reżim ma zastosowanie do Twojego pliku

To właśnie tutaj pojawia się większość błędów, ponieważ dla danej lokalizacji odpowiedzią może być nadal stare prawo. System przejściowy znajduje się w art. 4.17 Invoeringswet Omgevingswet: jeśli decyzja lub plan powodujący szkodę pochodzą sprzed 1 stycznia 2024 r., stare zasady planowania szkód Wro nadal obowiązują i to stanowisko obowiązuje przez pięć lat, czyli do 1 stycznia 2029 r. Bestemmingsplan wchłonięty przez omgevingsplan z mocy prawa nie jest sam w sobie nową przyczyną. W przypadku szkód spowodowanych decyzjami podjętymi przed 1 stycznia 2024 r., takimi jak bestemmingsplan na podstawie starej Wet ruimtelijke ordening, stare prawo z sekcji 6.1 Wro nadal obowiązuje, pod warunkiem, że wniosek zostanie złożony w ciągu pięciu lat od momentu, gdy decyzja stała się nieodwołalna. W przypadku każdego planu sprzed 2024 r. należy zatem najpierw sprawdzić datę: możesz znajdować się w oknie zamykającym się w ramach Wro, z własną metodą odliczeń i porównania.

Roboty publiczne, zamknięcia dróg i długotrwałe projekty budowlane

To najczęstszy przypadek komercyjny: hotel, restauracja, salon wystawowy lub lokal handlowy, do którego dostęp jest zablokowany przez miesiące z powodu remontu linii tramwajowej, wymiany mostu lub kanalizacji. Strata to obroty, a nie wartość nieruchomości.

Prace są zgodne z prawem, więc jest to trasa objęta tytułem 4.5 Awb. Obciążenie szczególne jest zazwyczaj spełnione, gdy utrudnienia koncentrują się na krótkim odcinku i kilku lokalach, a znacznie trudniejsze, gdy cały okręg jest w równym stopniu dotknięty. Obciążenie nadzwyczajne jest polem bitwy, ponieważ firma musi zaakceptować zwykłe zakłócenia jako normalne ryzyko biznesowe. Tym, co powoduje stratę powyżej tej granicy, jest czas trwania znacznie dłuższy niż zapowiedziano, całkowita, a nie częściowa utrata dostępu, brak praktycznej alternatywnej trasy lub oznakowania oraz zakłócenia w porze roku, od której zależy działalność firmy. Art. 4:126 Awb pozostawia również roszczącemu stratę, której rozsądne środki mogłyby uniknąć.

Żaden ustawowy procent nie ma zastosowania do utraty obrotów, a także nie ma ustalonej kwoty w postępowaniu sądowym. Władze zazwyczaj ustalają próg w swoich własnych zasadach dotyczących odszkodowania za szkody, wyrażony jako procent obrotów w okresie szkody, mierzony w stosunku do okresu odniesienia z lat poprzednich, skorygowany o inflację i wahania rynkowe. Wydział Jurysdykcji Administracyjnej akceptuje taki próg, jeżeli jest on proporcjonalny do ryzyka, jakie normalnie ponosi dany sektor, a ustalone przez niego procenty są znacznie wyższe niż forfait majątkowy: około ośmiu procent w przypadku robót infrastrukturalnych o zwykłej skali i jeszcze wyższe, gdy sama firma ponosi podwyższone ryzyko, na przykład prowadząc działalność na podstawie corocznie odnawianych licencji. Punktem wyjścia jest zatem zasada polityki właściwego organu, a spór dotyczy tego, czy zastosowany przez niego próg jest adekwatny do danej działalności i tej ingerencji. Żadnego z nich nie należy mylić z ustawowym forfaitem z art. 15.7 Ow, który ma zastosowanie wyłącznie do spadku wartości nieruchomości.

Procedura, terminy, odsetki i koszty

Wniosek i komitet doradczy

Należy złożyć wniosek do organu odpowiedzialnego za przyczynę szkody; art. 15.8 OW określa ją dla środowiska zabudowanego. Zgodnie z art. 4:127 Awb wniosek musi określać zdarzenie i określać rodzaj szkody oraz, w miarę możliwości, jej wysokość wraz z podaniem jej wysokości. Art. 4:128 Awb dopuszcza opłatę manipulacyjną w wysokości 500 euro, która jest zwracana w przypadku przyznania odszkodowania.

Władze zazwyczaj zasięgają opinii niezależnego komitetu, który przeprowadza inspekcję, wysłuchuje wnioskodawcy i wydaje projekt opinii do zaopiniowania. Zgodnie z art. 4:130 Awb, organ podejmuje decyzję w ciągu ośmiu tygodni lub sześciu miesięcy, jeśli taki komitet został powołany, z jednym ośmiotygodniowym lub sześciomiesięcznym odroczeniem. Jeżeli strata jest również spowodowana decyzją, od której nadal można się odwołać, akta sprawy mogą być przechowywane do momentu, aż stanie się ona nieodwołalna.

Sama decyzja podlega odwołaniu: sprzeciw można wnieść w ciągu sześciu tygodni, następnie odwołać się do sądu rejonowego, a następnie do Wydziału Sądownictwa Administracyjnego Rady Stanu . Czysto faktyczne postępowanie podlega przepisom tytułu 4.5 Awb, a odwołanie do sądu administracyjnego przysługuje wyłącznie od odrębnej decyzji w sprawie odszkodowania.

Limity czasowe

Art. 4:131 Awb pozwala organowi odrzucić wniosek, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się zarówno o szkodzie, jak i o organie odpowiedzialnym, a w każdym razie dwadzieścia lat od dnia, w którym szkoda została wyrządzona. Jeżeli szkoda została spowodowana decyzją podlegającą zaskarżeniu, bieg pięcioletniego terminu nie rozpoczyna się, dopóki decyzja ta nie stanie się nieodwołalna.

W przypadku czynu niedozwolonego art. 8:93 Awb stosuje przepisy o przedawnieniu cywilnym, ale bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się przed dniem następującym po dniu, w którym unieważnienie stało się nieodwołalne lub po stwierdzeniu bezprawności przez organ.

Odsetki i koszty

Art. 4:129 Awb jest bardziej hojny, niż wielu wnioskodawców zdaje sobie sprawę. W przypadku przyznania odszkodowania, organ musi również pokryć uzasadnione koszty zapobieżenia lub ograniczenia szkody, uzasadnione koszty profesjonalnej pomocy prawnej lub innej pomocy eksperckiej w ustaleniu szkody, opłatę za złożenie wniosku oraz odsetki ustawowe od momentu otrzymania wniosku lub, jeśli szkoda wystąpi później, od tego momentu. Zasadniczo zwrot kosztów eksperta zmienia ekonomikę zlecenia prawidłowej wyceny lub raportu z księgowości śledczej już na samym początku.

Dowody: dowód kontrfaktyczny i zapis księgowy

Każde z tych twierdzeń porównuje świat, jaki jest, ze światem, jaki mógłby być. Stworzenie takiej kontrfaktyki to zadanie.

• Ustal pozycję odniesienia. W przypadku nieruchomości, wycena na prawidłową datę odniesienia i porównanie z prawem. W przypadku firm, konsekwentnie przygotowywane dane z kilku lat, aby linia trendu była obrończa.
• Oddziel sprawę rządu od wszystkiego innego. Władze zazwyczaj twierdzą, że spadek obrotów miał inne przyczyny; można temu zapobiec, analizując dane porównawcze dotyczące sektora, porównywalne oddziały w innych lokalizacjach oraz dane dotyczące liczby odwiedzających lub rezerwacji.
• Pracuj na podstawie marży brutto, a nie obrotu. Utrata obrotów powoduje uniknięcie kosztów zmiennych; roszczenie ignorujące ten fakt skutkuje ogólnym rabatem.
• Prowadź bieżący zapis — datowane zdjęcia zamknięć, korespondencja z władzami i wykonawcą oraz harmonogram prac ze wszystkimi zmianami.
• Łagodzenie dokumentów — co zrobiłeś, ile to kosztowało, dlaczego odrzuciłeś alternatywy.
• Obejrzyj daty — sześciotygodniowy okres wniesienia sprzeciwu wobec jakiejkolwiek decyzji, która może spowodować stratę, oraz pięcioletni okres na podstawie art. 4:131 Awb.

Pliki te nagradzają wczesne pozycjonowanie: decydujący dowód istnieje tylko wtedy, gdy zostanie uchwycony w trakcie trwania zdarzenia.

Law & More Reprezentuje przedsiębiorstwa i właścicieli nieruchomości przeciwko władzom holenderskim na obu trasach: odszkodowania za unieważnioną lub niezgodną z prawem decyzję oraz odszkodowania za zgodne z prawem prace, zamknięcia i zmiany w planie zagospodarowania przestrzennego. Ponieważ sześciotygodniowy okres wniesienia sprzeciwu zazwyczaj decyduje o tym, czy roszczenie o odszkodowanie w ogóle zostanie uwzględnione, prosimy o kontakt po otrzymaniu decyzji, a nie po zaliczeniu straty.