Podstawy wyłączenia odpowiedzialności karnej (strafuitsluitingsgronden) to okoliczności, które uniemożliwiają ukaranie udowodnionego czynu przestępczego. Prawo holenderskie dzieli je na dwie kategorie. Uzasadnienie (rechtvaardigingsgrond) znosi bezprawność samego czynu: samoobrona, konieczność, działanie w ramach obowiązku ustawowego i działanie na podstawie właściwego polecenia urzędowego, zgodnie z artykułami 40–43 Kodeksu karnego (Wetboek van Strafrecht, Sr.). Usprawiedliwienie (schulduitsluitingsgrond) pozostawia czyn bezprawnym, ale znosi winę oskarżonego: nieprzypisanie winy z powodu zaburzeń psychicznych, presji psychicznej, nadmiernej samoobrony oraz niepisanej obrony braku wszelkiej winy (AVAS).
Praktyczne konsekwencje obu przypadków są takie same. Zgodnie z artykułem 352 Kodeksu postępowania karnego (Wetboek van Strafvordering, Sv) sąd uznaje fakty za udowodnione, ale zwalnia oskarżonego z dalszego postępowania karnego: ontslag van alle rechtsvervolging, zwykle w skrócie OVAR. Nie ma wyroku skazującego ani kary. Różni się to od uniewinnienia (vrijspraak), które następuje, gdy zarzucane mu fakty nie zostaną w ogóle udowodnione.
W tym przewodniku wyjaśniono każdą podstawę, co należy udowodnić, dlaczego różnica między uzasadnieniem a wytłumaczeniem ma znaczenie dla osób występujących u Twojej strony oraz co tak naprawdę dzieje się po wyroku OVAR, który nie zawsze oznacza, że oskarżony wraca do domu.
Gdzie znajdują się argumenty obrony w decyzji sądu
Holenderski sąd karny odpowiada na cztery pytania w ustalonej kolejności, określonej w artykule 350 Sv. Czy zarzut jest udowodniony? Jeśli tak, jakie przestępstwo stanowi? Czy oskarżony podlega karze? I jaki wyrok lub środek karny powinien zostać zastosowany? Podstawy wyłączenia odpowiedzialności karnej pojawiają się w drugim i trzecim z tych pytań, a to, do którego z nich należą, decyduje o treści wyroku.
Usprawiedliwienie usuwa bezprawność, więc udowodnione zachowanie nie stanowi przestępstwa: fakt nie podlega karze (het feit is niet strafbaar). Usprawiedliwienie pozostawia zachowanie bezprawnym, ale usuwa winę, więc oskarżony nie podlega karze (de verdachte is niet strafbaar). W obu przypadkach sąd uznaje fakty za udowodnione i wydaje orzeczenie OVAR, ale rozumowanie i konsekwencje są różne.
Z tego rozróżnienia wynikają trzy konsekwencje, które nie mają charakteru akademickiego. Uzasadnienie działa dla wszystkich zaangażowanych w to samo zachowanie: osoba, która pomagała osobie działającej w zgodnej z prawem samoobronie, również nie podlega karze, ponieważ nie ma w niej czynu zabronionego, w którym mogłaby uczestniczyć. Usprawiedliwienie ma charakter ściśle osobisty, więc współoskarżony, który nie był pod tym samym przymusem, nadal może zostać skazany. A jeśli oskarżony zostanie zwolniony z aresztu, ponieważ czynu nie można przypisać mu z powodu zaburzeń psychicznych, sąd może orzec środek zapobiegawczy zamiast kary, o czym mowa poniżej.
Warto zwrócić uwagę na czwarty punkt. Czasami brak bezprawności lub winy jest wpisany w definicję samego przestępstwa, na przykład gdy zarzut wymaga, aby czyn został popełniony zgodnie z prawem wewnętrznym. Jeśli ten element nie zostanie spełniony, wyrokiem nie będzie OVAR, lecz uniewinnienie, ponieważ jeden z elementów zarzutu nie został udowodniony.
Cztery uzasadnienia
Prawo holenderskie przewiduje cztery pisemne uzasadnienia, każde zawarte w osobnym artykule Kodeksu karnego.
Obrona konieczna (noodweer), artykuł 41 ust. 1 pkt 1 Kodeksu karnego. Nie podlega karze osoba, która dopuszcza się czynu koniecznego w obronie własnego lub cudzego ciała, nietykalności seksualnej lub mienia przed bezpośrednim bezprawnym atakiem. Muszą być spełnione cztery warunki. Musi dojść do ataku, musi on być bezprawny i musi być natychmiastowy, czyli w toku lub bezpośrednio nieuchronny; obawa przed czymś, co może się wydarzyć później, ani odwet po zakończeniu ataku nie są wystarczające. Czyn musi być obroną, a zatem musi być skierowany na zapobieżenie atakowi. Musi być również konieczny, co wprowadza zasadę subsydiarności, co oznacza, że nie było rozsądnej alternatywy, takiej jak wycofanie się, oraz proporcjonalności, co oznacza, że użyte środki były w rozsądnym związku z atakiem.
W orzecznictwie powtarzają się dwa zastrzeżenia. Oskarżony, który celowo doprowadził do konfrontacji, culpa in causa, może przegrać obronę. A to, czego można rozsądnie oczekiwać od oskarżonego, ocenia się częściowo na podstawie tego, kim jest: od przeszkolonego policjanta lub ochroniarza oczekuje się wyższych standardów niż od przypadkowego świadka, dlatego zasady dotyczące użycia siły przez policję są oceniane oddzielnie, jak wyjaśnia nasz artykuł na temat użycia siły przez policję w sądzie.
Konieczność (overmacht in de zin van noodtoestand), artykuł 40 sr. Artykuł 40 obejmuje dwie sytuacje, a ta działa jako uzasadnienie. Pozwany, który stoi w obliczu konfliktu obowiązków lub interesów, decyduje się na naruszenie normy karnej w celu ochrony wyższego interesu, a wybór ten jest obiektywnie uzasadniony. Klasycznym przykładem jest złamanie przepisów ruchu drogowego w celu przewiezienia ciężko chorego pasażera do szpitala. Sąd porównuje interesy i pyta, czy naruszenie było proporcjonalne i czy nie byłoby możliwe zastosowanie mniej drastycznych środków.
Obowiązek ustawowy (wettelijk voorschrift), artykuł 42 Sr. Osoba, która dopuszcza się czynu w celu wykonania przepisu ustawowego, nie podlega karze. Przepis musi rzeczywiście wymagać lub zezwalać na dane zachowanie, a samo zachowanie musi mieścić się w granicach dozwolonych przez przepis; wykroczenie poza zakres przepisu powoduje, że oskarżony nie podlega przepisowi art. 42.
Polecenie urzędowe (ambtelijk bevel), artykuł 43 ust. 1, str. Osoba, która działa zgodnie z poleceniem wydanym zgodnie z prawem przez właściwy organ, nie podlega karze. Najczęściej błędnie sformułowano kwestię, co się dzieje, gdy polecenie nie zostało wydane w sposób kompetentny. Artykuł 43 ust. 2 nie pozostawia podwładnego bez możliwości obrony: zwalnia go z odpowiedzialności, jeśli w dobrej wierze uważał, że polecenie zostało wydane w sposób kompetentny, a jego wykonanie mieściło się w zakresie jego podporządkowania. Jest to usprawiedliwienie, a nie usprawiedliwienie, i dlatego działa tylko w stosunku do osoby, która podzielała to przekonanie.
Oprócz tych czterech, prawo holenderskie uznaje niepisane uzasadnienie: brak bezprawności materialnej. Zostało ono przyjęte w sprawie lekarza weterynarii, rozstrzygniętej przez Sąd Najwyższy w 1933 roku, w której weterynarz celowo naraził zdrowe bydło na chorobę, aby wykształcić odporność, technicznie naruszając przepisy dotyczące hodowli zwierząt, a jednocześnie realizując cel, któremu te przepisy miały służyć. Od tamtej pory Sąd Najwyższy stosował je niezwykle oszczędnie, a obrona oparta wyłącznie na nim rzadko jest skuteczna.
Wymówki
Usprawiedliwienie zakłada, że czyn był bezprawny i pyta, czy można zasadnie obarczyć oskarżonego winą. Holenderskie prawo karne opiera się na niepisanej zasadzie, że nie ma kary bez winy, geen straf zonder schuld, a usprawiedliwenia nadają tej zasadzie praktyczny kształt.
Nieprzypisywalność, artykuł 39 ust. 1. Od wejścia w życie ustawy o medycynie sądowej z dniem 1 stycznia 2020 r. przepis stanowi, że nie podlega karze osoba, która popełnia czyn, którego nie można jej przypisać z powodu zaburzenia psychicznego, stanu psychogeriatrycznego lub niepełnosprawności intelektualnej. Zastąpiono starszą formułę o wadliwym rozwoju lub patologicznym zaburzeniu władz umysłowych. Przypisywalność to orzeczenie sądowe, oparte, ale nieoparte na opiniach psychiatry i psychologa, a w poważnych przypadkach na obserwacji w Centrum Pietera Baana.
Przymus psychiczny (psychische overmacht), artykuł 40 Sr. Jest to druga strona artykułu 40. W tym przypadku oskarżony działał pod presją pochodzącą z zewnątrz, której nie można było rozsądnie oczekiwać od niego oporu. Presja musi być zewnętrzna, zatem przymus wewnętrzny należy do artykułu 39, a nie do tego przepisu, a kryterium stanowi to, czy w tych okolicznościach można było rozsądnie wymagać od oskarżonego oporu. Długotrwałe znęcanie się, zagrożenie dla członka rodziny oraz sytuacje wykorzystywania to sytuacje, w których najczęściej powoływana jest linia obrony.
Nadmierna samoobrona (noodweerexces), artykuł 41 ust. 2, sekcja 1. Jeżeli oskarżony przekroczył granice koniecznej obrony, nadal nie podlega karze, jeśli nadmierna samoobrona była bezpośrednim następstwem silnych emocji wywołanych atakiem. Należy wykazać dwa powiązania: emocja musiała zostać wywołana atakiem, a nadmierna samoobrona musiała zostać wywołana emocją. Oskarżony, który był przestraszony przed rozpoczęciem ataku lub kontynuował go po opadnięciu emocji, nie podlega karze. Artykuł 41 ust. 2 zakłada, że atak w ogóle miał miejsce, więc nie ratuje obrony, która jest nieskuteczna, ponieważ atak nie istniał.
Brak jakiejkolwiek winy (afwezigheid van alle schuld, AVAS). To niepisane usprawiedliwienie pochodzi z wyroku w sprawie Milk and Water z 1916 roku, w którym handlarz został oskarżony o sprzedaż rozcieńczonego mleka, które pracownik rozcieńczył bez jego wiedzy, a Sąd Najwyższy uznał, że kara zakłada winę. AVAS pojawia się w trzech powtarzających się formach: usprawiedliwiony błąd co do faktów, usprawiedliwiony błąd co do prawa, zazwyczaj gdy właściwy organ podał nieprawdziwe informacje, na których oskarżony mógł się oprzeć, oraz sytuacja, w której oskarżony dołożył wszelkiej staranności, jakiej można było rozsądnie wymagać. Najczęściej argumentuje się to przeciwko przestępstwom z odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka w sprawach regulacyjnych i drogowych, gdzie definicja przestępstwa nie zawiera wymogu umyślności ani niedbalstwa.
| Ziemia | Podstawa prawna | Typ | Wymagania podstawowe |
|---|---|---|---|
| Samoobrona (noodweer) | Artykuł 41(1) Sr | Usprawiedliwienie | Natychmiastowy bezprawny atak, konieczna i proporcjonalna obrona |
| Konieczność (noodtoestand) | Artykuł 40 Sr | Usprawiedliwienie | Konflikt obowiązków rozwiązany na korzyść wyższego interesu |
| Obowiązek ustawowy | Artykuł 42 Sr | Usprawiedliwienie | Działanie w celu wprowadzenia w życie przepisu ustawowego w jego granicach |
| Właściwy rozkaz urzędowy | Artykuł 43(1) Sr | Usprawiedliwienie | Zarządzenie wydane zgodnie z prawem przez właściwy organ |
| Niekompetentny rozkaz urzędowy | Artykuł 43(2) Sr | Pretekst | Wiara w kompetencje w dobrej wierze, w zakresie podporządkowania |
| Niemożność przypisania | Artykuł 39 Sr | Pretekst | Zaburzenia psychiczne, stan psychogeriatryczny lub niepełnosprawność intelektualna |
| Ucisk psychologiczny | Artykuł 40 Sr | Pretekst | Presja zewnętrzna, której nie można było rozsądnie się oprzeć |
| Nadmierna samoobrona | Artykuł 41(2) Sr | Pretekst | Nadmiar spowodowany bezpośrednio intensywnymi emocjami wywołanymi atakiem |
| Brak jakiejkolwiek winy (AVAS) | Niepisane, z orzecznictwa | Pretekst | Nie można przypisać oskarżonemu żadnej winy |
| Brak bezprawności materialnej | Niepisane, z orzecznictwa | Usprawiedliwienie | Naruszenie służyło celowi naruszonego przepisu |
Co się dzieje po zwolnieniu z oskarżenia
OVAR nie jest wyrokiem skazującym i nie pociąga za sobą kary. Jest on rejestrowany w dokumentacji sądowej, a jego wpływ na zaświadczenie o niekaralności (verklaring omtrent het gedrag) jest oceniany oddzielnie przez organ weryfikacyjny, który bierze pod uwagę zarówno fakty, jak i wynik. W przypadku gdy oskarżony przebywał w areszcie tymczasowym, a sprawa kończy się OVAR lub uniewinnieniem, o odszkodowanie można ubiegać się w ramach systemu ustawowego, w ograniczonym terminie po uprawomocnieniu się wyroku.
Istotny wyjątek dotyczy artykułu 39. Uwolnienie z aresztu, ponieważ czynu nie można przypisać oskarżonemu, nie kończy sprawy. Sąd może orzec środek zamiast kary: nakaz leczenia w gestii państwa (terbeschikkingstelling, TBS) na podstawie artykułu 37a Sr, jeśli przestępstwo jest wystarczająco poważne i stwarza zagrożenie dla innych, lub, od 1 stycznia 2020 r., zezwolenie na przymusową opiekę wydane przez sąd karny na podstawie ustawy o opiece sądowo-lekarskiej, w oparciu o ramy ustawy o obowiązkowej opiece psychiatrycznej. Zmniejszona możliwość przypisania winy, w przypadku braku całkowitej nieprzypisywalności, nie stanowi podstawy do wykluczenia; jest czynnikiem branym pod uwagę przy wydawaniu wyroku i może być łączona z TBS.
Jeśli obrona odnosi skutek tylko częściowo, efekt ten jest zazwyczaj widoczny w wyroku, a nie w werdykcie. Częściowo uwzględniony zarzut przymusu lub prowokacji powoduje złagodzenie kary, a w praktyce jest to częstszy wynik niż całkowite umorzenie.
Jak zbudowana jest obrona i gdzie popełnia błędy
Pozew o samoobronę lub przymus zostaje złożony w aktach sprawy na długo przed rozprawą. Elementy sprawy opierają się na faktach, a fakty muszą zostać zabezpieczone, póki jeszcze istnieją.
Oznacza to, po pierwsze, precyzyjną chronologię. Kto co zrobił, w jakiej kolejności, w ciągu ilu sekund. Sprawy o samoobronę zależą od momentu rozpoczęcia i zakończenia ataku, a rekonstrukcja sporządzona miesiąc później jest warta znacznie mniej niż ta sporządzona w tym samym tygodniu. Po drugie, dowody ataku: obrażenia sfotografowane i zbadane przez lekarza, uszkodzenia odzieży, zdjęcia z ulicy lub lokalu przed ich nadpisaniem, ruch telefoniczny oraz nazwiska świadków przed ich rozejściem się. Po trzecie, w sprawie o przypisywalność lub przymus, historia medyczna i psychologiczna, którą obrona ma interes przedstawić biegłym, zamiast pozwolić im ją znaleźć.
Powtarzające się błędy są równie przewidywalne. Pierwszym z nich jest mylenie tych dwóch kategorii i powoływanie się na wymówkę, gdy uzasadnienie jest dostępne, lub odwrotnie; zmienia to, co należy udowodnić, i to, co ma to dla wszystkich innych zaangażowanych. Drugim jest powoływanie się na proporcjonalność i subsydiarność zamiast ich wykazywania: sąd nie założy, że nie było drogi ucieczki i zapyta, dlaczego użyto konkretnej broni. Trzecim jest podniesienie zarzutów obrony po raz pierwszy na rozprawie, podczas gdy akta mogły zostać uzupełnione miesiące wcześniej, a oskarżenie mogłoby zostać poproszone o zbadanie konkretnego punktu.
Czwarty czynnik to to, co dzieje się podczas pierwszego przesłuchania policyjnego. Oskarżony, który całkowicie zaprzecza popełnieniu czynu, a później powołuje się na samoobronę, musi wyjaśnić tę zmianę, a to wyjaśnienie jest zazwyczaj kosztowne. Każdy, kto użył siły w konfrontacji, powinien poprosić o adwokata przed przesłuchaniem i zostać poinstruowany, co i kiedy powiedzieć. W sprawie o napaść ta pierwsza godzina często decyduje o dalszym przebiegu postępowania; nasz artykuł na temat zarzutów o napaść w Holandii opisuje, jak przebiegają takie sprawy.
Wreszcie, należy mieć na uwadze ciężar dowodu. Gdy obrona zostanie odpowiednio uzasadniona, sąd musi się na nią ustosunkować w swoim wyroku, a jeśli oskarżyciel nie może wykluczyć przedstawionej wersji, obrona jest skuteczna. Dlatego treść przedstawionej obrony jest ważniejsza niż jej nazwa, a obrona, która jest jedynie twierdzona, jest łatwo odrzucana.
Często zadawane pytania dotyczące podstaw wykluczenia
P1: Jaka jest różnica między OVAR a uniewinnieniem z powodu wykluczenia kary?
W przypadku OVAR sąd uznaje fakty za udowodnione, ale zwalnia oskarżonego z dalszego postępowania, co oznacza brak skazania i kary. W przypadku uniewinnienia zarzucane mu fakty nie zostają w ogóle udowodnione. OVAR jest typowym wynikiem skutecznego przyznania się do winy w przypadku podstawy do wyłączenia odpowiedzialności karnej.
P2: Czy mogę samodzielnie powołać się na AVAS bez pomocy prawnika?
Możesz sam to zgłosić, ale to nierozsądne. AVAS to niepisane usprawiedliwienie i musi opierać się na faktach: usprawiedliwionym błędzie co do faktów, usprawiedliwionym błędzie co do prawa lub dowodzie, że dołożyłeś wszelkich starań, jakich można rozsądnie oczekiwać. Przedstawienie tego w sposób, na podstawie którego sąd może podjąć decyzję, to praca dla adwokata karnego.
P3: Jakie są koszty związane z pomocą prawną w przypadku podstaw do wykluczenia od kary?
Koszty zależą od prawnika i stopnia skomplikowania sprawy. W sprawach karnych możesz kwalifikować się do dofinansowanej pomocy prawnej za pośrednictwem Rady ds. Pomocy Prawnej (Legal Aid Board), a w przypadku zatrzymania przez policję adwokat dyżurny zostanie przydzielony bezpłatnie.
P4: Jak długo trwa postępowanie w sprawie podstaw do wykluczenia z kary?
Zależy to od stopnia skomplikowania sprawy i dowodów. Proste sprawy dotyczące samoobrony można rozstrzygnąć w ciągu kilku miesięcy, podczas gdy złożone sprawy dotyczące niepoczytalności, wymagające badań psychiatrycznych, mogą trwać latami.
Jakie są dwie główne kategorie podstaw do wykluczenia kary?
Dwiema głównymi kategoriami są uzasadnienia, które usuwają bezprawność zachowania ze względu na szczególne okoliczności, takie jak obrona konieczna lub siła wyższa, oraz podstawy wyłączenia odpowiedzialności, gdy zachowanie pozostaje bezprawne, ale sprawcy nie można obwinić, na przykład z powodu braku jakiejkolwiek winy (AVAS) lub niepoczytalności.
Czy podstawa do wykluczenia kary oznacza, że czyn nie był faktycznie przestępstwem?
Nie do końca. Oznacza to, że kara nie jest wymierzana za czyn, który normalnie stanowiłby przestępstwo, ze względu na brak winy lub istnienie usprawiedliwienia, co może prowadzić do umorzenia postępowania lub uniewinnienia, nawet jeśli czyn został formalnie popełniony.
Ile podstaw uzasadnienia przewiduje prawo holenderskie?
Cztery pisemne: samoobrona (art. 41 ust. 1 Sr), konieczność (art. 40 Sr), działanie w ramach obowiązku ustawowego (art. 42 Sr) oraz działanie na podstawie właściwego polecenia urzędowego (art. 43 ust. 1 Sr). Orzecznictwo dodaje jedno niepisane uzasadnienie – brak istotnej bezprawności.
Jakie zasady prawne leżą u podstaw tych podstaw wykluczenia od kary?
Wdrażają one zasadę, że odpowiedzialność karna wymaga zarówno czynu zabronionego, jak i winy. Niepisana zasada „geen straf zonder schuld” (nie ma kary bez winy) leży u podstaw usprawiedliwień, podczas gdy uzasadnienia uznają, że zachowanie spełniające definicję przestępstwa nadal może być zgodne z prawem.
Porady w sprawie karnej
To, czy istnieje podstawa do wyłączenia odpowiedzialności karnej, rzadko kiedy wynika z samego zarzutu. Zależy to od przebiegu zdarzeń, od tego, co można jeszcze udowodnić, oraz od tego, do której z dwóch kategorii należą okoliczności. Warto zadać te pytania prawnikowi jak najszybciej, a już na pewno przed przesłuchaniem przez policję.
Law and More Pomagamy podejrzanym i oskarżonym na każdym etapie holenderskiego postępowania karnego, od pierwszego przesłuchania aż po apelację, w tym w sprawach, w których kwestionowana jest samoobrona, przymus lub przypisanie winy. Reprezentujemy klientów holenderskich i międzynarodowych i pracujemy w języku angielskim. Prosimy o kontakt z jednym z naszych… prawnicy kryminalni aby omówić swoje stanowisko lub przeczytać więcej w naszym przewodniki po prawie karnymNasza strona na temat koszt adwokata karnego w Holandii wyjaśnia kwestie opłat i dotowanej pomocy prawnej.
