Prawo spadkowe w Holandii: podział ustawowy i część zachowku

Ktoś bliski zmarł w Holandii lub planujesz tu własny majątek. Musisz wiedzieć, kto ma do czego prawo i co zrobić, zanim upłynie termin. Holenderskie prawo spadkowe znajduje się w Księdze 4 Kodeksu Cywilnego ( Burgerlijk Wetboek , BW). Zapewnia ono małżonkowi pozostającemu przy życiu silną pozycję, dzieciom minimalne uprawnienia, których nie można odebrać w testamencie, i nakłada na te prawa krótkie terminy.

Może Cię to dotyczyć, nawet jeśli nie jesteś Holendrem: w większości krajów UE prawo właściwe opiera się na miejscu stałego pobytu zmarłego w chwili śmierci, a nie na obywatelstwie. Przepisy międzynarodowe znajdują się na końcu.

Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu: podział ustawowy

Bez testamentu, Księga 4 Kodeksu Cywilnego Stanów Zjednoczonych (BW) wymienia spadkobierców grupowo: najpierw małżonek lub zarejestrowany partner wraz z dziećmi; w razie ich braku – rodzice i rodzeństwo; następnie dziadkowie. Zarejestrowany związek partnerski jest zrównany z małżeństwem (art. 4:8 BW), ale osoba pozostająca w konkubinacie bez ślubu nie dziedziczy niczego z tytułu dziedziczenia ustawowego, niezależnie od czasu trwania związku i postanowień umowy o konkubinacie. Osoby pozostające w konkubinacie, które chcą zapewnić sobie nawzajem utrzymanie, muszą sporządzić testament.

Jak działa sztuka 4:13 BW

Jeżeli zmarły pozostawił małżonka lub zarejestrowanego partnera i dzieci, wettelijke verdeling — ustawowy podział majątku — stosuje się automatycznie na mocy art. 4:13 BW:

• Małżonek pozostający przy życiu nabywa wszystkie aktywa majątku z mocy prawa — żadnego czynu, żadnego podziału, żadnej współpracy ze strony dzieci.
• Małżonek odpowiada za wszystkie długi spadkowe (art. 4:14 BW); gdyż między małżonkiem a dziećmi odpowiedzialność ta przysługuje wyłącznie małżonkowi.
• Każde dziecko jest spadkobiercą, ale otrzymuje roszczenie pieniężne przeciwko małżonkowi pozostającemu przy życiu równa wartości jego udziału. Dziecko nie staje się współwłaścicielem domu, kont ani firmy.

Małżonek pozostający przy życiu może zatem pozostać w domu rodzinnym i prowadzić działalność gospodarczą bez niczyjej zgody. Roszczenia dzieci zasadniczo nie podlegają spłacie za życia małżonka ; zazwyczaj stają się wymagalne w przypadku śmierci małżonka, ogłoszenia upadłości lub przyjęcia do restrukturyzacji zadłużenia, a testament może zawierać dodatkowe okoliczności, takie jak ponowne zawarcie związku małżeńskiego. Odsetki od roszczenia naliczane są zgodnie z art. 4:13 BW według stopy procentowej pomniejszonej o sześć punktów procentowych, co oznacza, że ​​nic nie nalicza się, dopóki stopa procentowa nie spadnie poniżej 6%, chyba że testament określi inną stopę – punkt procentowy, który ma znaczenie w przypadku długotrwałego wdowieństwa.

Cofnięcie podziału ustawowego

Ustawowy podział nie jest obowiązkowy. Zgodnie z art. 4:18 BW małżonek, który przeżył, może go odrzucić w ciągu trzech miesięcy od śmierci , w drodze aktu notarialnego zarejestrowanego w rejestrze spadkowym ( boedelregister ). Skutek jest wsteczny: majątek jest następnie dzielony według zwykłych zasad, z małżonkiem i dziećmi jako współwłaścicielami. Akt musi zostać zarejestrowany w ciągu tych trzech miesięcy. Oddzielnie, art. 4:19, art. 4:20, art. 4:21 i art. 4:22 BW przyznają dzieciom wilsrechten — prawo do żądania aktywów do wartości ich roszczenia, zwykle z zastrzeżeniem użytkowania — głównie w przypadku, gdy rodzic, który przeżył, ponownie się żeni, co uniemożliwia podział majątku rodzinnego z gałęzi nowego małżonka.

Co testament może, a czego nie może zmienić

Testament holenderski musi zostać sporządzony w formie aktu notarialnego lub dokumentu prywatnego złożonego u notariusza (art. 4:94 Kodeksu Cywilnego). Nie ma ważnego testamentu sporządzonego wyłącznie własnoręcznie; nielicznym wyjątkiem jest kodycyl na podstawie art. 4:97 Kodeksu Cywilnego, który może rozporządzać odzieżą, biżuterią, sprzętem gospodarstwa domowego i książkami, ale nie pieniędzmi, majątkiem ani tożsamością spadkobierców. Każdy testament notarialny jest rejestrowany w Centralnym Rejestrze Testamentów ( Centraal Testamentenregister ), który rejestruje istnienie testamentu i miejsce jego sporządzenia, a nie jego treść.

Wolność testamentowa jest poza tym szeroka. Testament pozwala swobodnie powołać spadkobierców i wydziedziczyć dowolną osobę; uchylić ustawowy podział majątku lub go zmienić, gdy roszczenia dzieci staną się wymagalne; wyznaczyć wykonawcę testamentu i administratora ( bewindvoerder ); dokonać zapisów warunkowych; zawrzeć klauzulę wyłączenia ( uitsluitingsclausule ) pozwalającą zachować spadek poza ograniczoną wspólnością majątkową w przypadku rozwodu dziecka; oraz dokonać wyboru prawa właściwego.

Testament nie może jednak zniweczyć uprawnień zastrzeżonych przez prawo: nie może pozbawić dziecka jego prawowitego udziału ani praw ustawowych. Wydziedziczenie jest rzeczywiście skuteczne – dziecko nie jest spadkobiercą i nie otrzymuje automatycznie żadnych praw – ale nie powoduje jego utraty.

Prawna część wydziedziczonego dziecka

Kto może się o to ubiegać i ile

Zgodnie z art. 4:63 BW, legitimarissen to zstępni powołani do spadku z mocy prawa: dzieci i wnuki, tylko jeśli wstępują w miejsce rodzica, który zmarł przed testatorem. Małżonek nie ma udziału w spadku, podobnie jak rodzice, rodzeństwo ani konkubenci.

Art. 4:64 BW ustala go na połowę tego, co dziecko otrzymałoby w przypadku dziedziczenia ustawowego . W przypadku żyjącego małżonka i dwójki dzieci, każde z nich otrzyma jedną trzecią dziedziczenia ustawowego, więc prawowita część każdego dziecka stanowi jedną szóstą podstawy wymiaru.

Ta podstawa – legitimaire massa – to nie tylko to, co zostało w banku. Zgodnie z art. 4:65 BW jest to wartość majątku w chwili śmierci, powiększona o określone darowizny za życia i pomniejszona o określone długi. Dodane darowizny są wymienione w art. 4:67 BW: ogólnie rzecz biorąc, darowizny dokonane w ciągu pięciu lat przed śmiercią , darowizny na rzecz zstępnych bez względu na to, kiedy zostaną dokonane, darowizny odwołalne oraz darowizny mające na celu pokrzywdzenie uprawnionych. To, co dziecko już otrzymało, jest zaliczane na poczet prawa (art. 4:70 i art. 4:71 BW). Testator nie może zatem pozbawić się tej części spadku, oddając wszystko krótko przed śmiercią.

To roszczenie o pieniądze, a nie o dom

Klienci systemów, w których dziedziczenie przymusowe daje udział w majątku, często błędnie to interpretują. Holenderska część zachowku to roszczenie pieniężne przeciwko spadkobiercom (art. 4:63 BW), egzekwowane w razie potrzeby poprzez umorzenie rozporządzeń i darowizn zgodnie z art. 4:79 i art. 4:80 BW. Wydziedziczone dziecko nie może żądać domu rodzinnego ani udziału w spółce, zablokować sprzedaży ani głosować w zarządzie. Uprawnienie to nie powstaje samoistnie: dziecko musi aktywnie z niego skorzystać.

Kiedy można go zebrać — i pięcioletni termin

Powołanie się na uprawnienie i otrzymanie świadczenia to dwie różne rzeczy. Roszczenie jest z reguły wykonalne dopiero po sześciu miesiącach od śmierci małżonka, a testamenty zazwyczaj odraczają jego wykonanie do śmierci współmałżonka (art. 4:81 i art. 4:82 Kodeksu cywilnego). Dziecko może mieć prawo do świadczenia w zasadzie, ale w praktyce może czekać latami.

Termin na powołanie się na nie jest bezwzględny. Zgodnie z art. 4:85 BW prawo wygasa, jeżeli nie zostanie powołane w rozsądnym terminie wyznaczonym przez zainteresowaną stronę, a w każdym razie w ciągu pięciu lat od śmierci . Jeśli spadkobierca lub wykonawca testamentu wskaże rozsądny termin, ten krótszy termin ma pierwszeństwo i może wygasnąć znacznie wcześniej niż po upływie pięciu lat. Odrębne, trzymiesięczne oświadczenie ma zastosowanie zgodnie z art. 4:72 i art. 4:73 BW, jeśli dziecko otrzymało spadek i musi wybrać między jego przyjęciem a roszczeniem o jego część.

Uzyskanie informacji w celu jej obliczenia

Wydziedziczone dziecko nie ma automatycznego dostępu do dokumentów spadkowych. Art. 4:78 BW wypełnia tę lukę: legitimaris Osoba niebędąca spadkobiercą może żądać od spadkobierców i wykonawcy testamentu dostarczenia wszelkich informacji niezbędnych do obliczenia wysokości świadczenia, a także może zwrócić się do sądu rejonowego o potwierdzenie inwentarza pod przysięgą. W wyroku z 21 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy w Amsterdam (ECLI:NL:RBAMS:2024:1063) orzekł na tej podstawie, że spadkobierca musi przekazać wyciągi bankowe, aby legitymatorzy mogli ustalić, czy darowizny zostały dokonane. W przypadku zatajenia informacji, zazwyczaj wydawany jest nakaz sądowy z karą pieniężną.

Inne uprawnienia ustawowe

Księga 4 BW zawiera dalsze prawa ochronne, tzw . „indere wettelijke rechten ”, których testament nie może wykluczyć. Mają one największe znaczenie w przypadku, gdy małżonek jest niedostatecznie zabezpieczony, a każde z nich wiąże się z krótkim terminem.

Są to terminy na złożenie wniosku. W przypadku konieczności wyegzekwowania roszczenia, wniosek trafia do kantonrechter: w ciągu sześciu miesięcy od śmierci w przypadku użytkowania domu i jego wyposażenia zgodnie z art. 4:29 BW, w ciągu roku w przypadku użytkowania w szerszym zakresie zgodnie z art. 4:30 BW oraz w ciągu dziewięciu miesięcy w przypadku alimentów na dziecko zgodnie z art. 4:35 BW oraz za wykonaną pracę zgodnie z art. 4:36 BW.

Akceptacja, przyjęcie z korzyścią dla inwentarza lub wyrzeczenie się

Dziedzic ma trzy możliwości:

• Czysta akceptacja (czysta akceptacja): spadkobierca akceptuje to od razu i staje się osobiście odpowiedzialny za wszystkie długi majątku, w tym za wszelkie nadwyżki ponad aktywa, więc majątek ujemny obejmuje oszczędności i wynagrodzenie spadkobiercy.
• Akceptacja z korzyścią dla zapasów (beneficjent aanvaarding): odpowiedzialność jest ograniczona do zawartości majątku, ale następnie musi zostać zlikwidowana zgodnie z ustawowymi przepisami o likwidacji, w pierwszej kolejności przez wierzycieli. Oświadczenie składa się w sądzie rejonowym.
• Zrzeczenie się (verwerpen): spadkobierca odrzuca spadek w całości, poprzez oświadczenie złożone w sądzie. To jest nieodwołalny, a udział ten zazwyczaj przechodzi na potomków tego spadkobiercy, którzy następnie muszą sami dokonać wyboru.

Pułapka polega na tym, że czyste przyjęcie spadku może nastąpić poprzez zachowanie. Zgodnie z art. 4:192 BW spadkobierca, który zachowuje się jak spadkobierca bezwarunkowo przyjmujący spadek, jest traktowany tak, jakby przyjął spadek w całości: opróżnienie mieszkania, sprzedaż samochodu, spłata niektórych wierzycieli, a nie innych, czy zabranie pamiątki do domu – wszystko to może być uznane. W przypadku niepewności co do wypłacalności, należy niczego nie dotykać i najpierw zasięgnąć porady . W przypadku osób niepełnoletnich pełnomocnik może przyjąć spadek wyłącznie z zabezpieczeniem inwentarza.

Wykonawca testamentu i akt dziedziczenia

Wykonawca testamentu ( executur ) może zostać powołany wyłącznie w testamencie (art. 4:142 K.W.). Zgodnie z art. 4:144 K.W., jego zadaniem jest zarządzanie majątkiem spadkowym i spłacanie długów spadkowych, a wykonując to zadanie, wykonawca reprezentuje spadkobierców w sądzie i poza nim (art. 4:145 K.W.). W razie potrzeby wykonawca testamentu może dokonać zamiany aktywów na gotówkę w celu spłaty długów (art. 4:147 K.W.) i jest zobowiązany do udzielenia spadkobiercom wszystkich żądanych informacji (art. 4:148 K.W.). Osoba, która nie działa bezstronnie, może zostać zwolniona.

Akt poświadczenia dziedziczenia ( verklaring van erfrecht ) to akt notarialny w rozumieniu art. 4:188 BW, który określa, kto zmarł, czy istniał testament, kim są spadkobiercy, czy przyjęli spadek oraz kto może reprezentować majątek. Banki i urzędy skarbowe zazwyczaj nie zwalniają środków ani nie przenoszą majątku bez tego aktu; węższy akt poświadczenia dziedziczenia (verklaring van executele) ustanawia jedynie upoważnienie wykonawcy testamentu. W przypadku rodzin międzynarodowych proces ten trwa dłużej niż oczekiwano, ponieważ zagraniczne akty poświadczenia dziedziczenia mogą wymagać legalizacji lub apostille i tłumaczenia przysięgłego.

Podatek od spadków w zarysie

Holenderski podatek spadkowy ( erfbelasting ) jest regulowany przez Successiewet z 1956 r., niezależnie od prawa cywilnego, o którym mowa powyżej. Beneficjent płaci od tego, co otrzymał – a nie od samego spadku. Opłata jest naliczana w miejscu zamieszkania zmarłego , a nie beneficjenta: generalnie jest należna w miejscu zamieszkania spadkodawcy w Holandii w chwili śmierci, niezależnie od miejsca zamieszkania spadkobierców. Zgodnie z art. 3 SW 1956 obywatel holenderski, który emigruje, uznaje się za osobę, która pozostała rezydentem Holandii przez dziesięć lat po wyjeździe; fikcja ta dotyczy wyłącznie obywateli holenderskich, więc obcokrajowiec, który emigruje, nie jest nią objęty.

Istnieją zwolnienia, które zależą wyłącznie od relacji. Małżonek lub zarejestrowany partner ma bardzo wysokie zwolnienie, dlatego wiele spadków po małżonkach nie podlega opodatkowaniu; spadek dziecka jest niewielki; przyjaciel lub rodzeństwo ma jedynie niewielkie. Stawki są progresywne , z dwoma przedziałami i trzema kategoriami relacji: im dalej od zmarłego, tym mniejsze zwolnienie i wyższa stawka. Zwolnienie dla partnera wynosi kilkaset tysięcy euro, dziecko otrzymuje rząd wielkości mniej, a rodzeństwo lub beneficjent niespokrewniony – jedynie symboliczną kwotę. W ramach każdej kategorii pierwsza grupa ma niższą stawkę, a wszystko powyżej – wyższą, więc partner lub dziecko płaci 10% w pierwszej grupie i 20% powyżej. Uprawnienia emerytalne osoby pozostającej przy życiu wliczają się do tego zwolnienia: zgodnie z zaliczeniem emerytalnym na podstawie art. 32 Successiewet 1956 wartość emerytury przypadającej partnerowi lub partnerowi jest odliczana od zwolnienia dla partnera, z zastrzeżeniem ustawowego minimalnego zwolnienia, które zawsze pozostaje. Zwolnienia i limity są określone w Successiewet z 1956 r. i korygowane od 1 stycznia każdego roku, a Urząd Skarbowy (Belastingdienst) publikuje odpowiednią tabelę. Decydujący jest rok zgonu, dlatego należy sprawdzić dane z tego roku, a nie z bieżącego, i skonsultować się z doradcą podatkowym: ta firma doradza w sprawach cywilnych dotyczących spadku i współpracuje z fiskalistą przy rozliczeniu.

Termin składania zeznań podatkowych uległ zmianie. Wynosił osiem miesięcy od daty śmierci; zgodnie z Planem Podatkowym 2026, w przypadku zgonów 1 stycznia 2026 r. lub później, zarówno okres składania zeznań, jak i data naliczania odsetek podatkowych zostały przedłużone do dwudziestu miesięcy od daty śmierci . Jeśli śmierć nastąpiła wcześniej, należy sprawdzić, który okres ma zastosowanie do tego spadku. Należy pamiętać, że unijne rozporządzenie w sprawie dziedziczenia w ogóle nie dotyczy kwestii podatkowych — prawo regulujące dziedziczenie i państwo uprawnione do jego opodatkowania są ustalane na podstawie różnych przepisów i często są to różne państwa.

Wymiar międzynarodowy

Miejsce stałego pobytu i wybór prawa właściwego

Rozporządzenie (UE) nr 650/2012 ma zastosowanie, jeżeli śmierć nastąpiła 17 sierpnia 2015 r. lub później . Zgodnie z artykułem 21 prawem właściwym dla całości spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci . Jedno prawo reguluje całość spadku, ruchomości i nieruchomości, niezależnie od ich położenia. Artykuł 21 zawiera również wąską ucieczkę, w przypadku gdy zmarły był ewidentnie bliżej związany z innym państwem — wyjątek, a nie narzędzie planowania. Stały pobyt nie jest tym samym, co rejestracja miejska lub rezydencja podatkowa, a dla ekspatrianta, który oddelegował tutaj na kilka lat, a jego dom rodzinny znajduje się za granicą, odpowiedź może być dyskusyjna.

Artykuł 22 pozwala osobie wybrać prawo państwa, którego obywatelstwo posiada, w momencie dokonywania wyboru lub w chwili śmierci; osoby posiadające kilka obywatelstw mogą wybrać dowolne z nich. Wybór musi zostać dokonany wyraźnie w rozrządzeniu majątkiem na wypadek śmierci – w praktyce musi zostać jasno określony w testamencie. Dla obcokrajowców jest to najważniejszy krok w planowaniu i działa w obie strony: obcokrajowiec, który nie chce holenderskiego zachowku, może wybrać swoje prawo krajowe, a obywatel holenderski za granicą, który chce dokonać podziału ustawowego, może wybrać prawo holenderskie.

Dwie uwagi. Wybór prawa obcego niekoniecznie daje większą swobodę: wiele systemów prawa cywilnego ma bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące dziedziczenia przymusowego niż holenderski, a artykuł 23 potwierdza, że ​​prawo właściwe reguluje rozporządzalną część spadku i udziały zastrzeżone. Wybór prawa nie zmienia również kwestii podatkowych. Rozporządzenie wiąże państwa członkowskie UE inne niż Dania i Irlandia i nigdy nie miało zastosowania do Zjednoczonego Królestwa. W przypadku gdy spadek dotyczy państwa nieobjętego lub spoza UE, należy porównać stanowisko Holandii z przepisami kolizyjnymi tego państwa, które mogą nalegać na stosowanie własnego prawa do nieruchomości.

Europejski certyfikat spadkowy

Rozporządzenie ustanowiło Europejski Certyfikat Spadkowy, regulowany artykułami 62–69, dla spadkobierców, zapisobierców, wykonawców testamentów i zarządców, którzy muszą udowodnić swój status lub uprawnienia w innym państwie członkowskim. W Holandii notariusz wystawia go na podstawie art. 4:188a BW. Wchodzi on w życie we wszystkich związanych państwach członkowskich bez specjalnej procedury, a osoba działająca w dobrej wierze wobec posiadacza jest chroniona. Jego stosowanie jest opcjonalne i nie zastępuje holenderskiego „ verklaring van erfrecht” w kraju. Praktyczny punkt znajduje się w artykule 70: uwierzytelnione odpisy są ważne przez sześć miesięcy , a data ich ważności jest podana na odpisie. Zagraniczne banki i rejestry odrzucają nieważne odpisy, dlatego należy poprosić o nie w momencie ich wydania, a nie od razu.

Law & More Doradza spadkobiercom, wykonawcom testamentów i wydziedziczonym dzieciom w holenderskich majątkach oraz osobom obcokrajowcom w zakresie prawa właściwego dla ich dziedziczenia oraz korzyści wynikających z wyboru prawa w testamencie. Ponieważ prawo do spadku, inne uprawnienia ustawowe oraz możliwość przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza podlegają krótkim terminom, prosimy o kontakt z nami wcześniej, a nie dopiero po upływie terminu.