Rodziny międzynarodowe i dzieci holenderskie: który sąd holenderski ma jurysdykcję

To, czy sąd holenderski może orzekać w sprawie dziecka, zależy niemal wyłącznie od jednego pytania: gdzie dziecko miało miejsce stałego pobytu w dniu wniesienia powództwa. Kryterium to wynika z art. 7 rozporządzenia (UE) 2019/1111, znanego jako Bruksela II ter, które ma zastosowanie do postępowań wszczętych 1 sierpnia 2022 r. lub później i zastąpiło starsze rozporządzenie Bruksela II bis. Samo obywatelstwo nie daje sądowi holenderskiemu jurysdykcji nad dzieckiem, podobnie jak adres w holenderskim rejestrze ludności.

Ta pojedyncza zasada rozstrzyga większość spraw, ale nie stanowi pełnego obrazu sytuacji. Jurysdykcja w sprawie rozwodowej opiera się na innych kryteriach niż jurysdykcja w sprawie dzieci, a sprawa alimentacyjna podlega jeszcze innym zasadom, dlatego zupełnie normalne jest, że dwa sądy w dwóch krajach rozpatrują tę samą rodzinę w tym samym czasie. W tym artykule wyjaśniono, które zasady mają zastosowanie w poszczególnych sprawach, do którego sądu holenderskiego się zwrócić i co się dzieje, gdy orzeczenie musi przekroczyć granicę.

Miejsce stałego zamieszkania: zasada, która decyduje w większości przypadków

Stałe miejsce zamieszkania to pojęcie faktyczne, a nie formalne. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej definiuje je jako miejsce, które odzwierciedla pewien stopień integracji dziecka ze środowiskiem społecznym i rodzinnym, a sądy holenderskie stosują ten test, biorąc pod uwagę długość pobytu dziecka, powody pobytu, uczęszczanie do szkoły, język, rejestrację medyczną, lokalizację rodziny i kręgu towarzyskiego oraz intencje rodziców w momencie przeprowadzki. Rejestracja w Basisregistratie Personen stanowi dowód, a nie dowód.

Liczy się moment wniesienia pozwu do sądu, który w holenderskim postępowaniu rodzinnym przypada na datę złożenia pozwu. Przeprowadzka po tej dacie nie pozbawia sądu jurysdykcji: sąd zachowuje ją na czas trwania postępowania. Dlatego moment złożenia pozwu tak często decyduje o tym, gdzie będzie toczył się spór rodzinny, i dlatego warto zasięgnąć porady w sprawie opieki nad dzieckiem w innych krajach przed opuszczeniem kraju przez jednego z rodziców, a nie po jego opuszczeniu.

W przypadku braku możliwości ustalenia stałego pobytu, na przykład w przypadku rodziny, która rzeczywiście właśnie przybyła, lub dziecka będącego uchodźcą, art. 11 rozporządzenia zezwala na jurysdykcję sądu państwa członkowskiego, w którym dziecko przebywa. Poza Unią Europejską równoległym instrumentem jest Konwencja haska o ochronie dzieci z 1996 r., która wykorzystuje ten sam łącznik stałego pobytu w art. 5 i którą Holandia stosuje w odniesieniu do państw będących stronami konwencji spoza UE.

Kiedy sąd holenderski może podjąć działania, nawet jeśli dziecko mieszka gdzie indziej

Istnieją trzy drogi i wszystkie są węższe, niż rodzice by chcieli.

Pierwszą z nich jest wybór sądu. Wbrew powszechnemu przekonaniu, strony mogą uzgodnić jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej . Art. 10 Rozporządzenia Bruksela II ter dopuszcza taką możliwość, jeżeli dziecko ma istotny związek z wybranym państwem członkowskim, zazwyczaj ze względu na miejsce stałego pobytu rodzica lub obywatelstwo dziecka, jeżeli zgoda została wyrażona na piśmie najpóźniej w momencie wniesienia sprawy do sądu oraz jeżeli wybór leży w najlepszym interesie dziecka. Sąd może i odrzuca wybór, który nie jest zgodny z prawem. Jest to realna opcja dla rodziny, która opuściła Holandię, ale zachowała tu swój punkt ciężkości, i jedyny niezawodny sposób na utrzymanie postępowania w jednym miejscu.

Drugim powodem jest pilność. Zgodnie z art. 15 rozporządzenia sąd holenderski może zastosować środki tymczasowe, w tym środki ochronne, wobec dziecka przebywającego w Holandii, nawet jeśli inne państwo członkowskie ma jurysdykcję co do istoty sprawy. W praktyce odbywa się to w drodze postępowania uproszczonego przed voorzieningenrechter (sądem ds. praw majątkowych) lub w drodze postanowienia tymczasowego w toczącym się postępowaniu. Środki te tracą ważność po podjęciu działań przez sąd właściwy rzeczowo; zapewniają one ochronę, a nie forum.

Trzecim sposobem jest przeniesienie. Art. 12 i 13 zezwalają sądowi właściwemu na przeniesienie sprawy do sądu innego państwa członkowskiego, który jest lepiej umiejscowiony do jej rozpatrzenia, oraz na wystąpienie o przeniesienie do tego samego sądu, jeżeli dziecko ma szczególne powiązanie z tym państwem, a przeniesienie leży w jego najlepszym interesie. Przeniesienie wymaga współpracy innego sądu i nie jest środkiem prawnym, którego rodzic może po prostu zażądać. Art. 9 dodaje ograniczoną kontynuację jurysdykcji w państwie poprzedniego miejsca stałego pobytu przez trzy miesiące po legalnej przeprowadzce, i to wyłącznie w celu modyfikacji praw do kontaktów.

Jurysdykcja w sprawie rozwodu to osobna kwestia

Podstawy jurysdykcji w sprawach rozwodowych zawarte są w art. 3 Rozporządzenia Bruksela II ter i stanowią one alternatywy, a nie hierarchię. Sąd holenderski może rozpatrzyć sprawę rozwodową, jeżeli oboje małżonkowie mają stałe miejsce zamieszkania w tym kraju, jeżeli mieli stałe miejsce zamieszkania w tym kraju ostatnio, a jeden z nich nadal je ma, jeżeli pozwany ma stałe miejsce zamieszkania w tym kraju, jeżeli małżonkowie składają wniosek wspólnie, a jeden z nich ma stałe miejsce zamieszkania w tym kraju, jeżeli wnioskodawca ma stałe miejsce zamieszkania w tym kraju od co najmniej roku bezpośrednio poprzedzającego złożenie wniosku, jeżeli wnioskodawca ma stałe miejsce zamieszkania w tym kraju od co najmniej sześciu miesięcy i jest obywatelem holenderskim, lub jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami holenderskimi.

Wynikają z tego dwie konsekwencje. Kilka sądów w kilku krajach może być jednocześnie właściwych, a rozstrzyga je zasada „lis pendens”: sąd, do którego wniesiono sprawę jako drugi, musi zawiesić postępowanie, a po ustaleniu jurysdykcji przez sąd pierwszy, odmówić. To właśnie leży u podstaw wyścigu do sądu w przypadku międzynarodowego rozwodu i dlatego data złożenia pozwu jest na tym etapie ważniejsza niż meritum sprawy. Samo posiadanie obywatelstwa holenderskiego nie wystarczy: obywatel holenderski mieszkający za granicą z małżonkiem będącym cudzoziemcem potrzebuje sześciu miesięcy stałego pobytu w Holandii przed złożeniem pozwu.

Jurysdykcja w sprawie rozwodowej nie określa prawa właściwego, które sąd zastosuje. Holandia nie jest stroną Rozporządzenia Rzym III w sprawie prawa właściwego dla rozwodów; prawo właściwe określa art. 10:56 holenderskiego Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym stosuje się prawo holenderskie, chyba że małżonkowie wspólnie wybrali prawo wspólnego obywatelstwa. Sąd holenderski może zatem rozwiązać małżeństwo zgodnie z prawem holenderskim, nawet jeśli żadna ze stron nie zamieszkiwała w Holandii przez dłuższy czas. W przypadku odpowiedzialności rodzicielskiej prawo właściwe jest zgodne z art. 15 Konwencji Haskiej z 1996 r., zgodnie z którym organ właściwy stosuje własne prawo, zatem sąd holenderski orzekający w sprawie dziecka stosuje holenderskie prawo rodzinne.

Konserwacja odbywa się według własnego regulaminu

Alimenty na dzieci i małżonka nie są w ogóle regulowane przez rozporządzenie Bruksela II. Podlegają one rozporządzeniu w sprawie zobowiązań alimentacyjnych (WE) nr 4/2009, które przyznaje jurysdykcję sądowi miejsca zwykłego pobytu wierzyciela lub pozwanego, a także sądowi rozpatrującemu sprawę rozwodową lub sprawę o odpowiedzialność rodzicielską, jeżeli roszczenie alimentacyjne jest z nią powiązane. Prawo właściwe wynika z Protokołu haskiego z 2007 roku, który co do zasady wskazuje na prawo państwa, w którym wierzyciel alimentacyjny ma zwykłe miejsce zamieszkania.

Warto jasno określić praktyczny skutek, ponieważ jest on zaskakujący: holenderski sąd może orzec rozwód i ustalić zasady opieki, podczas gdy sąd zagraniczny ustala wysokość alimentów . W przypadku gdy holenderski sąd orzeka o alimentach, opiera się on na dochodach obojga rodziców i potrzebach dziecka, stosując się do wytycznych publikowanych i aktualizowanych przez sędziów rodzinnych. Orzeczenia w sprawie alimentów krążą w UE bez stwierdzenia wykonalności, jeśli państwo pochodzenia jest związane Protokołem z 2007 roku.

Który sąd holenderski, skoro Holandia jest właściwa?

Jurysdykcja międzynarodowa i właściwość wewnętrzna to dwa różne etapy. Po uzyskaniu jurysdykcji przez Holandię, art. 265 Kodeksu postępowania cywilnego przydziela pozwy dotyczące małoletnich sądowi rejonowemu właściwemu dla miejsca zamieszkania małoletniego, a w przypadku jego braku – dla miejsca jego faktycznego pobytu. W Holandii działa jedenaście sądów rejonowych i cztery sądy apelacyjne.

Dwie sprawy są ze sobą powiązane i błędem byłoby ich rozpatrywanie gdzie indziej. Postępowania w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę na podstawie Konwencji haskiej z 1980 roku prowadzone są wyłącznie przez Sąd Rejonowy w Hadze, z możliwością odwołania do Sądu Apelacyjnego w Hadze, a orzeczenie o powrocie nie podlega standardowemu postępowaniu odwoławczemu. Wnioski dotyczące dzieci, w przypadku których żaden sąd holenderski nie ma właściwości terytorialnej zgodnie z ogólnymi przepisami, również trafiają do Hagi.

Sąd bada swoją własną jurysdykcję przed rozpatrzeniem sprawy co do istoty, i czyni to z urzędu. Jeśli stwierdzi brak jurysdykcji, orzeka o braku jurysdykcji, a zasadność argumentów co do istoty sprawy nie ma znaczenia. Od decyzji w sprawie jurysdykcji można się odwołać do sądu apelacyjnego w zwykłym terminie dla wniosków rodzinnych, a kwestia interpretacji może ostatecznie trafić do Hoge Raad , który orzeka na podstawie prawa, a nie faktów. Ponieważ kwestie te opierają się na instrumentach europejskich, Hoge Raad może skierować sprawę o interpretację do Trybunału Sprawiedliwości.

Co holenderski sąd będzie faktycznie decydował w sprawie dzieci

W przypadku jurysdykcji sądu holenderskiego, rodzice, którzy się rozwodzą, muszą dołączyć do pozwu plan rodzicielski . Musi on określać podział opieki i wychowania, sposób, w jaki rodzice będą się wzajemnie informować i konsultować, a także podział kosztów utrzymania dzieci. Jest to wymóg ustawowy, a nie formalność: pozew bez takiego planu może zostać uznany za niedopuszczalny, chociaż sąd zazwyczaj daje rodzicom możliwość naprawienia zaniedbania.

Wspólna władza rodzicielska z mocy prawa nadal obowiązuje po rozwodzie. Jej zerwanie jest wyjątkowe i wymaga od sądu uznania niedopuszczalnego ryzyka, że ​​dziecko zostanie uwięzione między rodzicami bez perspektyw na poprawę sytuacji lub że jest to konieczne w innym przypadku ze względu na dobro dziecka. Próg ten jest wysoki i nie można go osiągnąć jedynie poprzez słabą komunikację. W przypadku podziału władzy rodzicielskiej , przeprowadzka za granicę z dzieckiem wymaga zgody drugiego rodzica lub, w przypadku jej braku, zgody sądu.

Dzieci w wieku dwunastu lat i starsze mają możliwość bycia wysłuchanymi w postępowaniach, które ich dotyczą, a młodsze dzieci mogą być wysłuchane, jeśli sąd uzna to za stosowne. Sąd podejmuje decyzję w oparciu o interes dziecka, który jest standardem, a nie formułą, i bierze pod uwagę ciągłość opieki, relacje z każdym z rodziców oraz praktyczne realia odległości i kosztów w transgranicznym porozumieniu o współrodzicielstwie.

Uznawanie i egzekwowanie ponad granicami

Rozporządzenie Bruksela II zmieniło tę sytuację w sposób istotny, a wytyczne sporządzone przed sierpniem 2022 r. zaniżają zakres tej zmiany. Orzeczenia w sprawach małżeńskich i sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej wydane w jednym państwie członkowskim są uznawane w pozostałych bez konieczności przeprowadzania specjalnego postępowania, a wymóg stwierdzenia wykonalności został zniesiony dla wszystkich takich orzeczeń, a nie tylko dla praw do kontaktów z dzieckiem i orzeczeń nakazujących powrót, jak w poprzednim rozporządzeniu. Potrzebne jest orzeczenie, tłumaczenie (jeśli jest wymagane) oraz zaświadczenie wydane przez sąd pochodzenia. Samo wykonanie następuje wówczas zgodnie z prawem państwa, w którym ma miejsce.

Nadal można odmówić uznania, a powody są wąskie: oczywista sprzeczność z porządkiem publicznym, z uwzględnieniem interesów dziecka; orzeczenie wydane zaocznie, gdy dokument wszczynający postępowanie nie został doręczony w terminie umożliwiającym przygotowanie obrony; brak możliwości wysłuchania dziecka; oraz niemożność pogodzenia z późniejszą decyzją. Rodzic, który chce sprzeciwić się uznaniu, musi powołać się na te powody; sąd nie kwestionuje ich z urzędu.

Poza Unią Europejską sytuacja jest inna i znacznie mniej automatyczna. Orzeczenie wydane przez państwo spoza UE jest uznawane w Holandii wyłącznie na podstawie traktatu lub, w jego braku, na warunkach określonych przez Hoge Raad: sąd zagraniczny przyjął jurysdykcję na podstawie akceptowalnej na arenie międzynarodowej, postępowanie było sprawiedliwe, decyzja jest ostateczna, a uznanie nie jest sprzeczne z holenderskim porządkiem publicznym. W przypadku spełnienia tych warunków sąd holenderski nie będzie rozpatrywał sprawy pod względem merytorycznym. Nasze artykuły dotyczące uznawania i wykonywania orzeczeń zagranicznych , wykonywania orzeczeń zagranicznych tutaj oraz uznawania zagranicznych rozwodów opisują, jak stosuje się te kryteria.

Porwanie dziecka: wyjątek, który porusza się najszybciej

W przypadku, gdy dziecko zostaje zabrane lub zatrzymane poza państwem stałego pobytu z naruszeniem prawa do opieki, zastosowanie ma Konwencja haska z 1980 r., wzmocniona w UE rozporządzeniem Bruksela II. Założeniem jest, że merytoryczna sprawa należy do sądów państwa stałego pobytu i że dziecko powinno zostać tam niezwłocznie odesłane, tak aby spór o opiekę został rozstrzygnięty we właściwym miejscu, a nie przez rodzica, który przeprowadził się pierwszy.

Terminy są krótkie. Rozporządzenie wymaga, aby każda instancja działała szybko, zasadniczo w ciągu sześciu tygodni. Odmowa powrotu może zostać wydana z ograniczonych powodów, z których najczęściej kwestionowanym jest poważne ryzyko, że powrót naraziłby dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia. Nawet w takim przypadku sąd państwa wezwanego nie może odmówić powrotu, jeżeli poczyniono odpowiednie kroki w celu zapewnienia ochrony dziecka po powrocie, a sąd państwa stałego pobytu zachowuje ostatnie słowo dzięki mechanizmowi przewidzianemu w rozporządzeniu. Postępowanie prowadzone jest przez Centrale Autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden i koncentruje się w Hadze.

Praktyczne wskazówki dla rodzin międzynarodowych

Ponieważ stałe miejsce zamieszkania jest udokumentowane faktami, sporządź dokumentację, zanim będzie Ci potrzebna. Zapisy do szkoły, rejestracja u lekarza rodzinnego, akt najmu lub kupna, pismo od pracodawcy, rejestracja miejska i dowód rozpoczęcia każdego z tych dokumentów znajdą się na stronie, której argument nie może być uwzględniony. Zagraniczne akty urodzenia, akty małżeństwa i wcześniejsze orzeczenia sądowe zazwyczaj muszą być zalegalizowane lub opatrzone apostille, a często wymagane jest tłumaczenie przysięgłe; oba te dokumenty zajmują czas, na który sześciotygodniowy termin nie pozwala.

Mediacja zasługuje na większą uwagę niż zazwyczaj w tej dziedzinie, i to nie tylko z powodów, które zazwyczaj się podaje. Rodzice mogą uzgodnić zarówno forum, jak i istotę sporu, a pisemny wybór sądu dokonany przed rozpoczęciem postępowania to jeden z niewielu sposobów uniknięcia dwóch postępowań w dwóch krajach. W przypadku osiągnięcia porozumienia, należy je zarejestrować w postanowieniu sądowym, aby można je było wyegzekwować; umowa prywatna jest umową, a nie tytułem prawnym.

Kilka słów o narodowości holenderskiej, ponieważ jest to najczęstsze nieporozumienie, z jakim się spotykamy. Obywatelstwo holenderskie daje dziecku i rodzicowi wiele, ale nie daje jurysdykcji sądowi holenderskiemu nad dzieckiem mieszkającym za granicą. Dwoje holenderskich rodziców mieszkających w Hiszpanii, z dzieckiem mającym tam stałe miejsce zamieszkania, uzna sąd hiszpański za właściwy, a rozwiązaniem nie jest złożenie pozwu w Holandii i czekanie. Można albo uzgodnić wybór sądu, póki jest to jeszcze możliwe, albo zasięgnąć porady w kraju zamieszkania dziecka. Jeśli drugi rodzic nie chce współpracować, a istniejące porozumienie nie jest przestrzegane , droga egzekucji zazwyczaj prowadzi również przez ten kraj.

W jaki sposób Law and More może pomóc

Nasz zespół prawa rodzinnego doradza, który sąd jest właściwy przed złożeniem pozwu, wszczyna i prowadzi postępowania dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, ustaleń dotyczących opieki i alimentów, zajmuje się sprawami uprowadzenia i powrotu w Hadze oraz współpracuje z prawnikami za granicą w przypadku, gdy w grę wchodzi inna jurysdykcja. Jeśli stoisz w obliczu separacji z elementem zagranicznym, pierwszą rozmową powinna być kwestia sądu właściwego, ponieważ wybór ten wpływa na wszystko, co nastąpi później. Możesz skontaktować się bezpośrednio z naszymi prawnikami rodzinnymi i przeczytać więcej w naszym przeglądzie rozwodów z elementem międzynarodowym i spraw o opiekę nad dzieckiem w prawie holenderskim.

PYTANIA I ODPOWIEDZI

Sądy holenderskie stosują się do określonych zasad, decydując o tym, czy mogą rozpatrywać sprawy z zakresu międzynarodowego prawa rodzinnego. Miejsce stałego pobytu dzieci oraz data złożenia wniosku to dwa czynniki, które najczęściej decydują o ich losie.