Noszenie lub przechowywanie gotówki w domu nie jest nielegalne. Jednak duże sumy pieniędzy szybko przyciągają uwagę organów ścigania, służb celnych i policji. W toku śledztwa nierzadko dochodzi do konfiskaty gotówki – czasami nawet wtedy, gdy osoba ją posiadająca nie jest podejrzana.
Rodzi to wiele pytań: czy policja może po prostu zabrać Ci pieniądze? Jakie prawa Ci przysługują w przypadku konfiskaty oszczędności lub środków firmowych? I co możesz zrobić, aby odzyskać swoje pieniądze? W tym wpisie na blogu wyjaśniamy ramy prawne, dostępne zabezpieczenia i na co należy zwrócić uwagę w takiej sytuacji.
| Kluczowe pytanie prawne Jakie są przepisy ustawowe i najważniejsze orzecznictwo dotyczące zajmowania gotówki w Holandii i jakie prawa przysługują osobie, której to dotyczy? |
1. Podstawa prawna: kiedy policja może zająć gotówkę?
Prawo do zajęcia gotówki reguluje przede wszystkim holenderski kodeks postępowania karnego (Wetboek van Strafvordering, WvSv). Istnieją dwie główne podstawy prawne:
Artykuł 94 WvSv – Ustalanie prawdy
Zgodnie z artykułem 94 Kodeksu postępowania cywilnego (WvSv), wszystkie przedmioty, które mogą służyć ustaleniu prawdy lub wykazaniu nielegalnie uzyskanych korzyści, mogą zostać zajęte. Gotówka jest wyraźnie uwzględniona, szczególnie w przypadku podejrzenia prania pieniędzy, oszustwa lub innego przestępstwa finansowego. Próg dla tego rodzaju zajęcia jest stosunkowo niski: nie jest wymagane zezwolenie sądowe, o ile istnieje uzasadnione podejrzenie winy.
Artykuł 94a WvSv – Odzyskiwanie aktywów
Artykuł 94a Kodeksu postępowania cywilnego (WvSv) przewiduje drugą podstawę prawną: zajęcie w celu zabezpieczenia egzekucji przyszłej grzywny lub konfiskaty bezprawnie uzyskanych korzyści. To tak zwane zajęcie zabezpieczające jest środkiem o szerszym zakresie, ponieważ pieniądze mogą być zatrzymane również wtedy, gdy służą wyłącznie jako zabezpieczenie przyszłej kary. Zasadniczo ten rodzaj zajęcia wymaga pisemnego zezwolenia sędziego śledczego (rechter-commissaris) zgodnie z artykułem 103 Kodeksu postępowania cywilnego (WvSv).
Przechowywanie zajętej gotówki
Praktyczne postępowanie z zajętymi środkami pieniężnymi reguluje Dekret w sprawie zajętych przedmiotów (Besluit inbeslaggenomen voorwerpen). Zgodnie z artykułem 4 tego Dekretu, zajęte środki pieniężne muszą zostać jak najszybciej wpłacone na rachunek bankowy depozytariusza – zazwyczaj Centralnej Agencji Windykacji Grzywny (CJIB). W rezultacie tracisz nie tylko fizyczny dostęp do swoich pieniędzy, ale także możliwość ich odzyskania w okresie zajęcia.
2. Twoje prawa: jakie istnieją zabezpieczenia?
Prawo zapewnia osobom, których dotyczą, szereg istotnych zabezpieczeń. Ważne jest, aby znać te prawa i aktywnie z nich korzystać, ponieważ nie zawsze są one automatycznie stosowane w Twoim imieniu.
Prawo do paragonu
W przypadku zajęcia gotówki przez policję, przysługuje Ci pisemne potwierdzenie. Dokument ten rejestruje kwotę i okoliczności zajęcia. Zachowaj go starannie: jest to podstawowy dowód w każdym późniejszym postępowaniu mającym na celu uchylenie zajęcia.
Postępowanie reklamacyjne (art. 552a k.p.c.)
Możesz zakwestionować legalność zajęcia, składając do sądu pisemną skargę (klaagschrift). W skardze tej wnosisz do sądu o uchylenie zajęcia i zwrot pieniędzy. Sąd oceni, czy interesy postępowania karnego uzasadniają kontynuację zajęcia. Jeśli złożysz dobrze uzasadnioną skargę w terminie, masz prawo do bycia wysłuchanym. Nie czekaj: im dłużej zwlekasz, tym bardziej utrwala się zajęcie.
Obowiązek sądu podania uzasadnienia
Jeśli zgłosisz konkretne zarzuty wobec zajęcia – na przykład wykazując legalne pochodzenie pieniędzy – sąd ma obowiązek odnieść się do nich w sposób wyraźny. Sąd, który ignoruje Twoje argumenty bez uzasadnienia, działa wbrew obowiązującemu orzecznictwu Sądu Najwyższego (Hoge Raad).
Proporcjonalność i pomocniczość
Zajęcie musi być proporcjonalne. Jeżeli zajęta kwota jest znacznie wyższa niż przewidywana grzywna lub nakaz konfiskaty, może to stanowić podstawę do (częściowego) uchylenia. Musisz sam to podnieść: sąd nie ma obowiązku oceny proporcjonalności z urzędu, ale po przedstawieniu tego argumentu jest zobowiązany go rozważyć.
3. Co mówi orzecznictwo? Przegląd ostatnich orzeczeń
Holenderski Sąd Najwyższy (Hoge Raad) w ostatnich latach doprecyzował zasady i zabezpieczenia dotyczące zajmowania gotówki. Poniżej znajdują się najistotniejsze fragmenty ostatnich orzeczeń.
Przegląd proporcjonalności na żądanie (HR 2025:804 i HR 2023:128)
Sąd Najwyższy potwierdził, że sąd rozpatrujący skargę nie ma obowiązku oceny proporcjonalności z urzędu. Jednakże, gdy tylko osoba podniesie konkretne zarzuty – takie jak wykazanie legalnego pochodzenia pieniędzy lub wskazanie nieproporcjonalnej kwoty zajęcia – sąd musi wyraźnie zbadać te zarzuty pod kątem wymogów proporcjonalności i subsydiarności. To sprawia, że dobrze uzasadniona skarga jest niezbędna.
Test własności w roszczeniach osób trzecich (HR 2024:1123)
W przypadku gdy osoba trzecia twierdzi, że zajęte pieniądze należą do niej, a nie do podejrzanego, sąd musi ocenić, czy roszczenie to jest uzasadnione ponad wszelką wątpliwość. W przypadku braku wystarczających dowodów, zajęcie pozostaje w mocy. To ustanawia wysoki standard dowodowy dla osób trzecich ubiegających się o zwrot zajętych środków.
Interesy postępowania karnego jako kryterium (HR 2023:166 i HR 2024:442)
Zajęcie może trwać tak długo, jak wymaga tego interes postępowania karnego – czy to w celu ustalenia prawdy, czy wykazania nielegalnie uzyskanych korzyści. Zajęcie jest bezprawne tylko wtedy, gdy nie jest wysoce nieprawdopodobne, że sąd w późniejszym terminie nakaże przepadek lub zwrot pieniędzy. Jeśli istnieje realna perspektywa zwrotu, istnieją uzasadnione podstawy do zakwestionowania zajęcia.
Błędy proceduralne jako podstawa bezprawności (RBROT 2025:3360)
Zajęcie gotówki bywa czasami uznawane za bezprawne z powodu błędów proceduralnych – na przykład, jeśli zajęcie nastąpiło poza kompetencjami funkcjonariusza lub nie mieściło się w zakresie czynności dochodzeniowo-śledczych. W takich przypadkach sąd może uchylić zajęcie, niezależnie od tego, czy pieniądze zostały uzyskane zgodnie z prawem.
4. W jaki sposób udowodnisz legalne pochodzenie swoich pieniędzy?
Jednym z najbardziej praktycznych wyzwań po zajęciu jest wykazanie, że pieniądze zostały pozyskane legalnie. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na Tobie: musisz udowodnić, że pieniądze nie pochodzą z działalności przestępczej. Im solidniejsza dokumentacja, tym silniejsza Twoja pozycja.
Odpowiednie formy dowodów obejmują:
- Wyciągi bankowe wykazujące wypłatę lub przelew środków
- Zeznania podatkowe i oceny potwierdzające istnienie aktywów
- Faktury, umowy lub zapisy płatności za transakcje gotówkowe w firmach
- Dokumentacja dziedziczenia lub darowizny (akty notarialne, wyciągi bankowe z przelewów)
- Oświadczenia osób trzecich (notariusza, księgowego, członków rodziny) dotyczące pochodzenia środków
Pamiętaj, że samo Twoje oświadczenie zazwyczaj nie wystarcza. Im bardziej obiektywną, pisemną dokumentację przedstawisz, tym większe prawdopodobieństwo, że sąd uzna legalne pochodzenie pieniędzy za wystarczająco udowodnione.
5. Praktyczne wskazówki na wypadek zajęcia gotówki
- Zawsze proś o pisemne potwierdzenie w momencie zajęcia. Zanotuj datę, godzinę i nazwisko funkcjonariusza, który dokonał zajęcia.
- Złóż skargę do sądu jak najszybciej. Nie czekaj i nie daj się zwieść niejasnym obietnicom zwrotu.
- Zbierz jak najszybciej dowody legalnego pochodzenia pieniędzy: wyciągi bankowe, dokumenty podatkowe, umowy i oświadczenia osób trzecich.
- Zapytaj swojego prawnika, czy zajęcie jest oparte na artykule 94, czy 94a WvSv. To określi, które środki obrony i kroki proceduralne mają największe szanse powodzenia.
- Sprawdź, czy zajęta kwota jest proporcjonalna do przewidywanej sankcji. Jeśli różnica jest znacząca, wyraźnie zaznacz to w skardze.
- W przypadku dużych kwot lub skomplikowanych sytuacji zawsze należy skorzystać z pomocy prawnika specjalizującego się w sprawach karnych lub odzyskiwaniu mienia. Procedura składania skarg ma ścisłe wymagania i wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
1. Czy policja może po prostu zabrać mi gotówkę?
Tak, ale nie bez podstawy prawnej. Zgodnie z artykułem 94 WvSv, policja ma prawo do zajęcia pieniędzy, jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, a pieniądze są istotne dla śledztwa. Do zajęcia mienia w ramach kurateli, zgodnie z artykułem 94a WvSv, wymagane jest zazwyczaj zezwolenie sądowe. Zajęcie nie jest zatem arbitralne – podlega warunkom ustawowym.
2. Nie jestem podejrzanym. Czy moje pieniądze nadal mogą zostać zajęte?
Tak, jest to możliwe. Zajęcie na podstawie artykułu 94a Kodeksu postępowania cywilnego (WvSv) może również dotyczyć pieniędzy należących do osoby trzeciej – na przykład członka rodziny lub wspólnika podejrzanego. W takim przypadku masz prawo wystąpić jako skarżący w postępowaniu skargowym i zakwestionować legalność zajęcia. Sąd oceni następnie, czy Twoje roszczenie własnościowe zostało udowodnione ponad wszelką wątpliwość.
3. Ile gotówki mogę mieć przy sobie?
W Holandii nie ma ustawowego limitu kwoty gotówki, jaką można przewozić. Jednakże przy przekraczaniu granicy UE istnieje obowiązek zadeklarowania kwoty 10 000 euro lub wyższej (Rozporządzenie UE 2018/1672). W przypadku niedopełnienia tego obowiązku pieniądze mogą zostać zatrzymane. W Holandii policja może również podjąć działania w przypadku mniejszych kwot, jeśli istnieje konkretne podejrzenie popełnienia przestępstwa.
4. Czym jest skarga (klaagschrift) i kiedy należy ją złożyć?
Skarga to pisemny wniosek do sądu o uchylenie zajęcia. Składa się go w sądzie właściwym dla danej sprawy. Nie ma ścisłego terminu ustawowego, ale zaleca się jak najszybsze działanie: im dłużej czekasz, tym bardziej zajęcie jest postrzegane jako „konieczne”. Skorzystaj z pomocy prawnika, który skutecznie sporządzi skargę i zidentyfikuje najbardziej obiecujące linie obrony.
5. Jak długo moje pieniądze mogą pozostać zajęte?
Zasadniczo tak długo, jak wymaga tego interes postępowania karnego. W skomplikowanych sprawach karnych może to czasami trwać latami. Jeśli złożysz skargę, a sąd stwierdzi, że interes postępowania karnego nie uzasadnia już zajęcia lub że pieniądze pochodzą z legalnego źródła, należy je zwrócić. Bez podjęcia działań z Twojej strony pieniądze mogą zostać zatrzymane do zakończenia postępowania karnego.
6. Czy otrzymam odsetki, jeśli moje pieniądze zostaną zajęte bezprawnie?
Prawo nie przewiduje automatycznie rekompensaty odsetek. W niektórych przypadkach można ubiegać się o rekompensatę poniesionych kosztów na podstawie art. 591a KPC, ale uzyskanie pełnej rekompensaty odsetek w okresie zajęcia nie jest proste z prawnego punktu widzenia. To jeden z powodów, dla których terminowe podjęcie kroków prawnych jest tak ważne.
7. Co się stanie, jeśli moje pieniądze już przepadły?
Jeśli sąd w postępowaniu karnym orzekł przepadek pieniędzy, zasadniczo nie ma od tego odwrotu. Przepadek jest środkiem ostatecznym. Możesz wnieść apelację od wyroku karnego, jeśli się z nim nie zgadzasz. Z tego powodu niezwykle ważne jest, aby jak najwcześniej – w trakcie postępowania zażaleniowego lub na początku postępowania karnego – udowodnić legalne pochodzenie pieniędzy.
8. Czy grozi mi również zajęcie gotówki na odprawie celnej?
Tak. Podczas kontroli granicznych funkcjonariusze celni lub Królewska Żandarmeria Wojskowa (Koninklijke Marechaussee) mogą skonfiskować gotówkę, jeśli nie zadeklarowałeś kwoty 10 000 euro lub więcej przy wjeździe lub wyjeździe z UE, jeśli istnieją przesłanki wskazujące na pranie pieniędzy lub inne przestępstwa, lub jeśli pieniądze są powiązane z toczącym się śledztwem karnym. Obowiązują te same prawa: możesz wnieść sprzeciw i zwrócić się o pomoc prawną.
Wniosek
Zajęcie gotówki podlega surowym przepisom ustawowym i zabezpieczeniom proceduralnym. Policja nie może po prostu zabrać pieniędzy: musi istnieć podstawa prawna, a Ty zawsze masz prawo zakwestionować legalność zajęcia.
Jednak te prawa nie przysługują same z siebie. Musisz podjąć działania: złożyć skargę, udokumentować legalne pochodzenie środków i zakwestionować proporcjonalność zajęcia. W przeciwnym razie Twoje pieniądze mogą pozostać zamrożone na długi czas – czasami nawet na lata.
Nie czekaj. Poproś o potwierdzenie zapłaty natychmiast, skompletuj dokumentację i w odpowiednim czasie skontaktuj się z prawnikiem. To pomoże zapobiec przetrzymywaniu pieniędzy dłużej niż to konieczne i zmaksymalizuje Twoje szanse na odzyskanie należności.
| Masz pytania dotyczące zajęcia gotówki? prawnicy at Law & More Specjalizujemy się w prawie karnym i postępowaniach dotyczących odzyskiwania mienia. Skontaktuj się z nami na stronie www.lawandmore.nl lub [email chroniony] na niezobowiązującą konsultację. |
Kluczowe źródła
• Artykuły 94 i 94a Kodeksu postępowania karnego (WvSv)
• Artykuł 103 WvSv (zezwolenie sądowe wydane przez sędziego śledczego)
• Artykuł 552a K.p.c. (postępowanie skargowe)
• Dekret o rzeczach zajętych (Besluit inbeslaggenomen voorwerpen), art. 4
• Rozporządzenie UE 2018/1672 (obowiązek składania deklaracji na przejściach granicznych)
• HR 18 kwietnia 2025 r., ECLI:NL:HR:2025:804
• HR 31 stycznia 2023 r., ECLI:NL:HR:2023:128
• HR 2024, ECLI:NL:HR:2024:1123
• HR 14 lutego 2023 r., ECLI:NL:HR:2023:166
• HR 2024, ECLI:NL:HR:2024:442
• Rb. Rotterdam 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:3360
