Odpowiedzialność w prawie holenderskim oznacza prawny obowiązek naprawienia szkody poniesionej przez inną osobę. Punktem wyjścia jest założenie, że każdy ponosi własną stratę; strata ta przechodzi na inną osobę tylko wtedy, gdy prawo tak stanowi. Istnieją dwie drogi postępowania: naruszenie umowy na mocy artykułu 6:74 holenderskiego Kodeksu cywilnego oraz czyn niedozwolony (onrechtmatige daad) na mocy artykułu 6:162. Oprócz tego Kodeks zawiera szereg restrykcyjnych odpowiedzialności, które wiążą się z daną rolą, taką jak rodzic, pracodawca, właściciel lub producent, i które obowiązują niezależnie od winy.
Czyn niezgodny z prawem: pięć warunków, które muszą zostać spełnione
Artykuł 6:162 holenderskiego kodeksu cywilnego stanowi ogólną podstawę odpowiedzialności pozaumownej, a roszczenie oparte na nim jest skuteczne tylko wtedy, gdy łącznie spełnionych jest pięć przesłanek. Pierwszą z nich jest czyn niedozwolony. Postępowanie jest niedozwolonym, jeśli narusza prawo innej osoby, obowiązek ustawowy lub jest sprzeczne ze standardem staranności wymaganym w stosunkach społecznych przez niepisane prawo. Ta trzecia kategoria wykonuje najwięcej pracy: to z jej powodu właściciel sklepu musi oczyścić śliską podłogę, a wykonawca musi ogrodzić wykop, choć żaden przepis nie stanowi inaczej.
Drugim czynnikiem jest przypisywalność. Czyn musi być przypisywany osobie, która go popełniła, albo z powodu winy, albo z powodu przypisywalności na mocy ustawy lub zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami. Wina w tym sensie jest obiektywnym standardem: nie chodzi o intencję, ale o to, czy zachowanie było niezgodne z tym, czego można rozsądnie oczekiwać. Trzecim czynnikiem jest strata. Bez straty nie ma odpowiedzialności, niezależnie od tego, jak nieostrożne było zachowanie.
Czwartym jest związek przyczynowy. Musi istnieć związek przyczynowy między czynem a szkodą, a artykuł 6:98 ogranicza stratę możliwą do odzyskania do tego, co można rozsądnie przypisać osobie odpowiedzialnej, biorąc pod uwagę charakter odpowiedzialności i szkody. To ograniczenie wyjaśnia, dlaczego łańcuch mało prawdopodobnych konsekwencji nie wiąże się automatycznie z roszczeniem. Piątym jest relatywność, o której mowa w artykule 6:163: obowiązek odszkodowania nie powstaje, gdy naruszona zasada nie służy ochronie przed poniesioną stratą. Zasada mająca na celu ochronę jednego interesu nie może być wykorzystana do odzyskania straty na rzecz innego.
Odpowiedzialność wynikająca z umowy
W przypadku, gdy strony zawarły umowę, drogą jest artykuł 6:74 holenderskiego kodeksu cywilnego: każde niewykonanie zobowiązania zobowiązuje dłużnika do naprawienia powstałej szkody, chyba że niewykonanie zobowiązania nie może być przypisane dłużnikowi. Przypisanie winy działa tu inaczej niż w przypadku czynów niedozwolonych. Niewykonanie zobowiązania jest przypisane, jeśli wynika z winy dłużnika lub jeśli jest objęte jego ryzykiem wynikającym z umowy, ustawy lub ogólnie przyjętych zasad, co oznacza, że dostawca zazwyczaj ponosi odpowiedzialność za wady dostarczonych towarów, nawet jeśli nie był osobiście niedbały.
Jeden warunek proceduralny obejmuje więcej roszczeń niż jakakolwiek norma materialna. W przypadku gdy wykonanie jest nadal możliwe, dłużnik musi najpierw zalegać z wykonaniem zobowiązania (verzuim), co zazwyczaj wymaga pisemnego zawiadomienia o zwłoce (ingebrekestelling) z określeniem rozsądnego terminu wykonania. Prawo do odszkodowania powstaje dopiero po upływie tego terminu bez wykonania zobowiązania. Zaleganie z wykonaniem zobowiązania bez powiadomienia ma miejsce, gdy termin wykonania zobowiązania był ustalony, gdy dłużnik oświadczył, że nie wykona zobowiązania lub gdy wykonanie stało się trwale niemożliwe. Wcześniejsze wysłanie prawidłowego zawiadomienia o zwłoce nic nie kosztuje i zachowuje roszczenie.
Umowy również ograniczają odpowiedzialność. Klauzule wyłączające i ograniczające odpowiedzialność, a także standardowe warunki, w których zazwyczaj występują, są zasadniczo ważne w relacjach między przedsiębiorstwami, ale można je pominąć, jeśli powoływanie się na nie byłoby niedopuszczalne ze względu na standardy rozsądku i uczciwości, i to właśnie argument pojawia się w niemal każdym poważnym sporze dotyczącym klauzuli ograniczającej odpowiedzialność. W przypadku konsumentów przepisy są bardziej rygorystyczne, a klauzule wyłączające odpowiedzialność za obrażenia ciała są niewykonalne. W przypadku gdy te same fakty stanowią czyn bezprawny, powód może zasadniczo powołać się na obie podstawy, a dobrze sporządzona umowa również to uwzględnia.
Odpowiedzialność związana ze zdolnością, a nie z winą
Prawo holenderskie nakłada na ludzi szereg obowiązków wynikających z ich tożsamości, a nie z ich czynów. Są to obowiązki jakościowe lub ścisłe określone w Księdze VI Kodeksu Cywilnego, które mają na celu uniknięcie konieczności udowadniania niedbalstwa, którego udowodnienie byłoby niemal niemożliwe.
Rodzice odpowiadają za swoje dzieci według skali ruchomej. W przypadku dziecka poniżej czternastego roku życia rodzic lub opiekun ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez dziecko i nie może się uchylić od niej, wykazując, że dziecko było pod właściwym nadzorem. W wieku od czternastu do szesnastu lat rodzic ponosi odpowiedzialność, chyba że udowodni, że nie można go winić za brak zapobieżenia danemu zachowaniu. Od szesnastego roku życia dziecko odpowiada samo za siebie. Pracodawcy ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom trzecim przez podwładnych, jeżeli wina podwładnego jest związana z powierzonym mu zadaniem, a zleceniodawca może również ponosić odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez podwykonawców, którzy pracują w ramach prowadzonej przez niego działalności.
Rzeczy i lokale podlegają własnym zasadom. Posiadacz rzeczy ruchomej, która nie spełnia standardów, jakich można od niej oczekiwać i która tym samym stwarza zagrożenie, ponosi odpowiedzialność w momencie urzeczywistnienia się tego zagrożenia. Posiadacz wadliwego budynku lub budowli ponosi odpowiedzialność na tych samych zasadach, a w przypadku dróg publicznych odpowiedzialność ta spoczywa na zarządcy dróg, dlatego roszczenia z tytułu dziur i uszkodzonych nawierzchni kierowane są do gminy lub województwa. Właściciel zwierzęcia odpowiada za wyrządzone przez nie szkody, ponieważ nieprzewidywalne zachowanie zwierzęcia stanowi właśnie ryzyko, jakie przewiduje przepis. W przypadku gdy rzecz lub substancja jest wykorzystywana w prowadzeniu działalności gospodarczej, odpowiedzialność przechodzi na przedsiębiorstwo, które jej używa.
Producenci ponoszą odpowiedzialność za wady produktów na zasadzie ryzyka zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi odpowiedzialności za produkt, które wdrażają prawo europejskie: poszkodowany musi udowodnić wadę, szkodę i związek przyczynowy, a nie musi udowadniać winy. System ten ma swoje własne terminy, krótsze i bardziej rygorystyczne niż terminy standardowe. Szczegóły przedstawiamy osobno w naszym artykule na temat odpowiedzialności za produkt w Holandii.
Wypadki przy pracy: obowiązek opieki pracodawcy
Artykuł 7:658 holenderskiego Kodeksu Cywilnego nakłada na pracodawcę obowiązek zorganizowania miejsca pracy i wykonywania pracy w taki sposób, aby pracownik nie doznał szkody, oraz do wydania niezbędnych w tym celu instrukcji. Jeżeli pracownik ulegnie wypadkowi w trakcie wykonywania pracy, pracodawca ponosi odpowiedzialność, chyba że udowodni, że dopełnił tego obowiązku lub że szkoda jest w znacznym stopniu wynikiem umyślnego działania lub celowej lekkomyślności pracownika. Ciężar dowodu spoczywa zatem na pracodawcy i jest on bardzo duży: standardem jest to, co było w rozsądnym stopniu możliwe, a nie to, co było zwyczajem w danym sektorze.
Ochrona wykracza poza pracowników zatrudnionych na liście płac. Ten sam przepis dotyczy każdego, kto wykonuje pracę dla firmy pod jej nadzorem, a zatem objęci są nim również pracownicy agencyjni, osoby oddelegowane, samozatrudnieni kontrahenci zintegrowani z pracą oraz stażyści. Obowiązki wynikające z Ustawy o Warunkach Pracy (Working Conditions Act) w zakresie instruktażu i informacji mają do nich zastosowanie na tych samych zasadach. Firmy zatrudniające pracowników elastycznych często zakładają, że ryzyko ponosi agencja; zazwyczaj ponoszą je obie strony. Nasze poradniki dotyczące prawa pracy omawiają związane z tym obowiązki.
Obok obowiązku staranności, istnieje obowiązek działania jak dobry pracodawca, o którym mowa w artykule 7:611. Na tej podstawie pracodawcy ponoszą odpowiedzialność za brak wykupienia odpowiedniego ubezpieczenia dla pracowników, którzy jeżdżą samochodem lub rowerem w trakcie pracy, a wypadek nie był winą pracodawcy. Te dwie ścieżki są odrębne, a roszczenie z tytułu wypadku drogowego związanego z pracą powinno być rozpatrywane w obu przypadkach.
Ruch drogowy: szczególna pozycja rowerzystów i pieszych
Wypadki drogowe podlegają własnym regułom. Zgodnie z ustawą o ruchu drogowym z 1994 r. (Road Traffic Act 1994), właściciel lub posiadacz pojazdu mechanicznego uczestniczącego w kolizji z osobą niebędącą w pojeździe mechanicznym, zazwyczaj pieszym lub rowerzystą, ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę, chyba że wystąpiła siła wyższa. Siła wyższa w tym kontekście oznacza, że kierowca nie popełnił żadnego błędu, a zachowanie drugiego użytkownika drogi było na tyle nieprawdopodobne, że kierowca nie musiał go brać pod uwagę. Rzadko się to ustala.
Ugruntowane orzecznictwo dodaje do tego dwie zasady. W przypadku gdy niechronionym użytkownikiem drogi jest dziecko poniżej czternastego roku życia, kierowca ponosi pełną odpowiedzialność za szkodę, chyba że dziecko działało umyślnie lub z lekkomyślnością graniczącą z umyślnością. W przypadku gdy niechronionym użytkownikiem drogi jest osoba dorosła, co najmniej połowa szkody musi zostać zrekompensowana przez kierowcę, nawet jeśli osoba dorosła popełniła błąd, a pozostała połowa jest rozdzielana zgodnie ze zwykłymi zasadami dotyczącymi współudziału w niedbalstwie. Zasady te wynikają z różnicy ryzyka między samochodem a rowerem, a nie z założenia, kto był nieostrożny.
Ubezpieczenie pojazdu jest obowiązkowe, a poszkodowany może dochodzić odszkodowania bezpośrednio od ubezpieczyciela pojazdu, a nie od kierowcy. W przypadku braku ubezpieczenia, niezidentyfikowania pojazdu lub jego kradzieży, Fundusz Gwarancyjny Ruchu Drogowego (Waarborgfonds Motorverkeer) może wypłacić odszkodowanie, zgodnie z własnymi warunkami i terminami. W sporze między dwoma kierowcami obowiązują zwykłe zasady, a o wyniku decydują przepisy ruchu drogowego, a nie specjalna ochrona opisana powyżej.
Obrona: współudział w zaniedbaniu, zgoda i siła wyższa
Odpowiedzialność nie jest kwestią typu „wszystko albo nic”. Artykuł 6:101 holenderskiego kodeksu cywilnego zmniejsza odszkodowanie, jeżeli szkoda jest częściowo wynikiem okoliczności, które można przypisać poszkodowanemu, proporcjonalnie do udziału każdej ze stron w szkodzie. Sąd może wówczas skorygować ten podział, jeśli wymaga tego słuszność, biorąc pod uwagę wagę winy każdej ze stron oraz inne okoliczności, w tym istnienie ubezpieczenia. Ta korekta słuszności jest powodem, dla którego matematycznie czysty podział na papierze często ulega zmianie w ostatecznym wyroku.
Inne środki obrony działają na wcześniejszym etapie. Podstawa uzasadnienia, taka jak konieczność lub upoważnienie ustawowe, całkowicie eliminuje bezprawność. Akceptacja ryzyka, która pojawia się w sporcie i rekreacji, nie zwalnia z odpowiedzialności jako takiej, ale podnosi próg: zachowanie, które byłoby nieostrożne w życiu codziennym, niekoniecznie jest nieostrożne w świetle przepisów sportów kontaktowych. Przedawnienie jest środkiem obrony innego rodzaju i zostanie omówione poniżej.
Wreszcie, obowiązek ograniczenia straty spoczywa na poszkodowanym. Osoba, która dopuszcza do kumulacji szkód, których można uniknąć, nie może odzyskać części, której można uniknąć, a uzasadniony koszt środków podjętych w celu zapobieżenia lub ograniczenia szkody sam w sobie podlega zwrotowi. W praktyce oznacza to natychmiastowe działanie po zdarzeniu: zabezpieczenie mienia, uzyskanie wyceny naprawy, a w przypadku obrażeń ciała, zaangażowanie się w rehabilitację i reintegrację.
Co można odzyskać i na jak długo
Straty podlegające odszkodowaniu dzielą się na dwie kategorie. Strata majątkowa (vermogensschade) obejmuje zarówno faktycznie poniesioną stratę, jak i utracony zysk, a także uzasadnione koszty zapobieżenia szkodzie lub jej ograniczenia, ustalenia odpowiedzialności i jej wysokości oraz uzyskania odszkodowania pozasądowego. Strata niemajątkowa (smartengeld) podlega odszkodowaniu w przypadkach wymienionych w Kodeksie cywilnym, głównie w przypadku obrażeń ciała, uszczerbku na czci lub reputacji oraz innych uszczerbków na zdrowiu. Od 1 stycznia 2019 r. bliscy osoby zmarłej lub doznającej bardzo poważnego i trwałego uszczerbku na zdrowiu mogą również ubiegać się o odszkodowanie za żałobę (affectieschade), w stałej wysokości ustalonej zarządzeniem rady.
Okres przedawnienia to okres, w którym roszczenia najczęściej przepadają. Zgodnie z artykułem 3:310 holenderskiego Kodeksu cywilnego, roszczenie odszkodowawcze przedawnia się po upływie pięciu lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej za nią, a w każdym razie po upływie dwudziestu lat od zdarzenia, które spowodowało szkodę. Dłuższe okresy przedawnienia obowiązują w przypadku szkód spowodowanych substancjami niebezpiecznymi i zanieczyszczeniami, a system odpowiedzialności za produkt ma swój własny, krótszy okres. Przedawnienie można przerwać pisemnym zawiadomieniem o zastrzeżeniu prawa do odszkodowania, które rozpoczyna nowy bieg. Kosztuje ono list i jest najskuteczniejszym krokiem, jaki poszkodowany może podjąć, gdy fakty są jeszcze badane.
Ubezpieczenie jest uzupełnieniem tego wszystkiego, a nie jego zamiennikiem. W Holandii prywatne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej nie jest obowiązkowe, ale jest powszechnie dostępne i obejmuje wiele codziennych zdarzeń, w tym szkody wyrządzone przez dzieci. Ubezpieczenie komunikacyjne jest obowiązkowe. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej oraz ubezpieczenie członków zarządu i dyrektorów mają swój własny zakres, a wyłączenia są równie istotne, jak sumy ubezpieczenia. Zgłoś zdarzenie ubezpieczycielowi w terminie określonym w polisie, nawet jeśli kwestionujesz odpowiedzialność, ponieważ spóźnione zgłoszenie samo w sobie stanowi podstawę do odmowy wypłaty odszkodowania.
Kiedy spółka ponosi odpowiedzialność i kiedy jej dyrektorzy są
Osoby prawne ponoszą odpowiedzialność na własny rachunek: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna, stowarzyszenie lub fundacja mogą dopuścić się czynu niedozwolonego i złamać umowę, a ich majątek odpowiada za konsekwencje. Istotą formy prawnej jest rozdział spółki od osób za nią stojących, co ma miejsce w zdecydowanej większości przypadków.
Ustępuje w trzech sytuacjach. Wewnętrznie, dyrektor, który dopuścił się nienależytego wykonania obowiązków, ponosi odpowiedzialność wobec samej spółki na podstawie artykułu 2:9 holenderskiego kodeksu cywilnego, a standardem jest poważna osobista nagana. Zewnętrznie, dyrektor może ponosić osobistą odpowiedzialność deliktową wobec wierzyciela, klasycznie, gdy dyrektor zaciągnął zobowiązania wiedząc, że spółka nie będzie w stanie ich wywiązać się i nie zaoferuje żadnych środków odwoławczych, lub gdy dyrektor udaremnił spłatę istniejącego długu. W przypadku upadłości syndyk może pociągnąć dyrektorów do odpowiedzialności za deficyt, jeżeli zarząd w sposób oczywisty niewłaściwie wykonał swoje obowiązki, co stanowi istotną przyczynę upadłości, z ustawowym domniemaniem wobec zarządu, jeżeli sprawozdania finansowe nie były prowadzone prawidłowo lub sprawozdania roczne nie zostały złożone w terminie.
Praktyczne konsekwencje dla dyrektorów są konkretne. Terminowe składanie sprawozdań finansowych i dbanie o ład administracyjny to nie formalności; to one decydują o tym, na kim spoczywa ciężar dowodu w przypadku późniejszego upadku spółki. Szczegóły dotyczące ram korporacyjnych znajdują się na naszych stronach poświęconych prawu cywilnemu .
Co zrobić, gdy zostaniesz pociągnięty do odpowiedzialności
Nie bierz odpowiedzialności na miejscu zdarzenia ani podczas pierwszej wymiany wiadomości. Przeprosiny są rzeczą ludzką i rzadko bywają śmiertelne, ale pisemne przyznanie się do winy traktowane jest jako potwierdzenie i trudno je wycofać. Ogranicz się do faktów: tego, co widziałeś, gdzie byłeś, co się wydarzyło. Zapisz fakty tego samego dnia, sfotografuj sytuację i zanotuj nazwiska świadków, ponieważ to ich wspomnienia będą później weryfikowane.
Powiadom ubezpieczyciela niezwłocznie, w terminie określonym w polisie, i pozwól mu prowadzić korespondencję. Ubezpieczyciele OC mają prawo, zgodnie z większością polis, do rozpatrzenia roszczenia i jego rozstrzygnięcia, a osobna komunikacja z drugą stroną może naruszyć zakres ochrony ubezpieczeniowej. W przypadku braku reakcji ubezpieczyciela lub gdy kwota roszczenia przekracza zakres ochrony ubezpieczeniowej, zasięgnij porady przed udzieleniem odpowiedzi na roszczenie.
Następnie sprawdź roszczenie, a nie jego skutki. Na jaką podstawę się powołuje, czy wszystkie pięć przesłanek czynu niedozwolonego wydaje się być spełnionych, czy strata jest udokumentowana, czy związek przyczynowy jest prawdopodobny, czy powód przyczynił się do własnej straty i czy roszczenie zostało złożone na czas. Ustrukturyzowana odpowiedź na te pytania, na piśmie, pozwala rozstrzygnąć zaskakująco dużą liczbę roszczeń bez wszczynania postępowania.
Błędy, które decydują o wyniku
Pierwszym z nich jest przyznanie się do odpowiedzialności przed ustaleniem faktów. Drugim jest zaniechanie wysłania zawiadomienia o niewykonaniu zobowiązania w sporze umownym, co pozbawia roszczenia odszkodowawczego podstaw, nawet jeśli samo naruszenie jest oczywiste. Trzecim jest zgłoszenie zdarzenia ubezpieczycielowi zbyt późno i utrata ochrony z powodu formalności. Czwartym jest pozostawienie pięcioletniego okresu przedawnienia w oczekiwaniu na rozpoczęcie negocjacji, podczas gdy jeden list polecony z zastrzeżeniem praw rozpocząłby go od nowa.
Piąty to skierowanie roszczenia do niewłaściwej strony: do kierowcy zamiast do ubezpieczyciela pojazdu, do najemcy zamiast do właściciela budynku, do agencji zamiast do firmy, w której faktycznie wykonano prace. Szósty to żądanie odszkodowania bez dokumentów. Odszkodowanie w prawie holenderskim ma na celu przywrócenie stanu faktycznego, więc roszczenie jest uzasadnione fakturami, dokumentacją medyczną, danymi płacowymi i opiniami biegłych, a nie samym roszczeniem.
Porady dotyczące odpowiedzialności na mocy prawa holenderskiego
Law & More Doradza i prowadzi spory dotyczące odpowiedzialności osób fizycznych i firm w Holandii: ocenia zasadność roszczenia, odpowiada na zawiadomienie o odpowiedzialności, rozstrzyga spory z ubezpieczycielami dotyczące zakresu ochrony ubezpieczeniowej, wypadków w miejscu pracy, wypadków drogowych, wadliwych produktów i lokali oraz odpowiedzialności osobistej dyrektorów. Wczesna ocena zazwyczaj ma większy wpływ na wynik niż mocna argumentacja później. Skontaktuj się z jednym z naszych prawników, aby przeanalizować swoją sytuację.
