Prawo prasowe w Holandii: przepisy dotyczące publikacji, portretów i prywatności

Holenderskie prawo medialne to nie jeden akt prawny, lecz zbiór przepisów, które określają, co może być publikowane, nadawane i udostępniane oraz przez kogo. Większość pracy wykonują cztery źródła.

Ustawa o mediach z 2008 r. reguluje działalność nadawców i usług na żądanie, a nadzór nad nią sprawuje Holenderski Urząd ds. Mediów. Ustawa o prawie autorskim reguluje kwestie ponownego wykorzystywania tekstu, obrazów, muzyki i filmów, a artykuły 19–21 tej ustawy przyznają rozpoznawalnej osobie prawo głosu w zakresie publikacji jej wizerunku. Wolność wypowiedzi jest chroniona przez artykuł 7 Konstytucji i artykuł 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ale nie jest nieograniczona: publikacja może być niezgodna z prawem na mocy artykułu 6:162 Kodeksu cywilnego, a zniesławienie i oszczerstwo stanowią przestępstwa na mocy artykułów 261 i 262 Kodeksu karnego. W przypadku publikacji zawierającej dane osobowe, stosuje się również ogólne rozporządzenie o ochronie danych, z zastrzeżeniem wyjątku dziennikarskiego.

Dla każdego, kto tworzy, publikuje lub moderuje treści w Holandii, kluczowym pytaniem jest, gdzie kończy się prawo do publikacji, a zaczynają prawa osoby, której treść przedstawia. Zgodnie z artykułem 6:162 BW, sąd cywilny odpowiada na to pytanie, rozważając w każdej sprawie interesy obu stron.

Co obejmuje holenderskie prawo medialne?

Prawo medialne obejmuje gazety, nadawców, strony internetowe, konta w mediach społecznościowych i reklamę. Te same zasady dotyczą nadawców krajowych, blogów firmowych i influencerów z dużą liczbą obserwujących.

Ustawa o mediach z 2008 roku (Mediawet 2008) ma zastosowanie do nadawców i usług audiowizualnych na żądanie, a nadzór nad nimi sprawuje holenderski Urząd ds. Mediów (Commissariaat voor de Media). Ustawa o prawie autorskim (Auteurswet) ma zastosowanie do każdego, kto ponownie wykorzystuje tekst, zdjęcia, muzykę lub wideo. Kodeks cywilny i Kodeks karny (Wetboek van Strafrecht) wyznaczają granice tego, co można powiedzieć o innych.

Jakie przepisy dotyczą nadawców i platform internetowych?

Nadawcy muszą przestrzegać Ustawy o mediach, w tym jej przepisów dotyczących reklam i sponsoringu. Platformy internetowe muszą również przestrzegać unijnej ustawy o usługach cyfrowych (Rozporządzenie (UE) 2022/2065), która obowiązuje w całości od 17 lutego 2024 r.

Nadawanie publiczne jest organizowane przez stowarzyszenia nadawców, które muszą reprezentować nurty społeczne, kulturowe lub religijne w społeczeństwie. Nadawcy komercyjni i dostawcy usług wideo na żądanie zarejestrowani w Komisariacie ds. Mediów (Commissariaat voor de Media) muszą przestrzegać przepisów Ustawy o mediach dotyczących reklamy, sponsoringu i ochrony nieletnich. Reklama tytoniu jest zakazana we wszystkich mediach na mocy Ustawy o tytoniu i wyrobach tytoniowych (Tabaks- en rookwarenwet).

Zgodnie z ustawą o usługach cyfrowych, usługi hostingowe i platformy muszą oferować mechanizm zgłaszania i reagowania oraz reagować na zgłoszenia dotyczące nielegalnych treści bez zbędnej zwłoki. Platformy, które umożliwiają użytkownikom przesyłanie utworów chronionych prawem autorskim, potrzebują licencji lub muszą dołożyć wszelkich starań, aby zablokować nieautoryzowane przesyłanie, zgodnie z art. 29c ustawy o prawie autorskim, który wdraża art. 17 dyrektywy UE w sprawie praw autorskich (2019/790).

Gdzie są granice wolności słowa?

Wolność słowa jest chroniona przez artykuł 7 Konstytucji Holandii i artykuł 10 EKPC, ale publikacja nie może być bezprawna ani karalna. Sąd pyta, czy oświadczenia mają wystarczające poparcie w faktach dostępnych w momencie publikacji.

Zgodnie z artykułem 6:162 Kodeksu karnego publikacja jest niezgodna z prawem, jeżeli interes osoby, której zdjęcie dotyczy, w ochronie jej dobrego imienia i prywatności, przeważa nad interesem wydawcy w informowaniu opinii publicznej. Sądy biorą pod uwagę ton publikacji, podstawę faktyczną, to, czy dana osoba została poproszona o odpowiedź oraz czy służyło to interesowi publicznemu. Zniesławienie (smaad) i oszczerstwo (laster) są przestępstwami na mocy artykułów 261 i 262 Kodeksu karnego. Znieważanie grupy ze względu na rasę, religię, orientację seksualną lub niepełnosprawność jest karalne na mocy artykułu 137c, a podżeganie do nienawiści na mocy artykułu 137d.

Kiedy można opublikować czyjś portret?

Publikacja rozpoznawalnego wizerunku osoby podlega przepisom art. 19–21 ustawy o prawie autorskim. Jeżeli osoba ta nie zleciła wykonania portretu, możesz go opublikować, chyba że ma uzasadniony interes w sprzeciwieniu się publikacji.

Zgodnie z artykułem 21 ustawy o prawie autorskim, uzasadnionym interesem jest zazwyczaj ochrona prywatności lub, w przypadku osób znanych, interes komercyjny w ich wizerunku. Wykorzystanie zdjęcia rozpoznawalnej osoby w reklamie bez jej zgody jest zatem ryzykowne. Jeśli portret został wykonany na zlecenie, artykuł 20 wymaga zgody osoby portretowanej.

W jaki sposób RODO ma zastosowanie do publikacji?

W przypadku publikacji zawierających dane osobowe zastosowanie ma Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych (AVG). W celach dziennikarskich artykuł 43 holenderskiej ustawy o wdrażaniu RODO (UAVG) zwalnia wydawców z dużej części obowiązków wynikających z RODO.

Zwolnienie nie obejmuje treści komercyjnych ani marketingu, dlatego firmowy blog lub kampania reklamowa muszą być w pełni zgodne z RODO. Osoba może zwrócić się do wyszukiwarki o usunięcie nieaktualnych lub nieistotnych wyników na podstawie art. 17 RODO („prawo do bycia zapomnianym”); sąd następnie rozważa ten wniosek pod kątem interesu publicznego w dostępie do informacji. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów sprawuje holenderski Urząd Ochrony Danych Osobowych (Autoriteit Persoonsgegevens).

Na co powinieneś zwrócić uwagę jako wydawca lub twórca treści?

• Sprawdź, czy każde oskarżenie faktyczne dotyczące danej osoby ma wiarygodne źródło.
• Daj zainteresowanej osobie możliwość ustosunkowania się do zarzutów zanim opublikujesz poważne oskarżenia.
• Zachowaj pisemne licencje na korzystanie ze zdjęć, utworów muzycznych i materiałów wideo, zawierające informacje o zakresie i czasie ich wykorzystania.
• Zanim wykorzystasz w reklamie rozpoznawalną osobę, uzyskaj jej pisemną zgodę.
• Sprawdź, czy Twoja treść podlega wyłączeniu dziennikarskiemu na podstawie artykułu 43 UAVG lub pełnemu rozporządzeniu RODO.

Co powinieneś sprawdzić, jeśli jakaś publikacja Cię niepokoi?

• Zapisz publikację wraz z datą, adresem URL i zrzutami ekranu, zanim zostanie ona zmieniona lub usunięta.
• Zwróć uwagę, które stwierdzenia są faktami nieprawdziwymi, a które są opiniami.
• Wyślij do wydawcy pisemną prośbę o sprostowanie lub usunięcie, wyznaczając krótki termin.
• Zgłoś nielegalną treść platformie, korzystając z formularza powiadamiania i podejmowania działań zgodnie z Ustawą o usługach cyfrowych.
• Jeśli publikacja powoduje trwałe szkody, należy rozważyć wszczęcie postępowania uproszczonego (kort geding).

Jak rozstrzyga się spór dotyczący publikacji?

Większość sporów rozpoczyna się od listu z żądaniem sprostowania lub usunięcia. Jeśli wydawca nie odpowie, sędzia orzekający w sprawie środków tymczasowych (voorzieningenrechter) sądu rejonowego może nakazać usunięcie lub sprostowanie w postępowaniu uproszczonym, zazwyczaj w ciągu kilku tygodni.

W postępowaniu merytorycznym można dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 6:167 Kodeksu karnego. Skargi na zachowanie dziennikarzy można również kierować do Holenderskiej Rady Prasowej (Raad voor de Journalistiek), która wydaje niewiążącą opinię. Zawiadomienia o zniesławieniu lub oszczerstwie składa się na policję, a w przypadku zniesławienia lub oszczerstwa prokuratura zazwyczaj wymaga złożenia zawiadomienia przez osobę pokrzywdzoną (art. 269 Kodeksu karnego).

Co możemy dla Ciebie zrobić w zakresie prawa mediów?

Nasi prawnicy specjalizujący się w prawie medialnym udzielają pomocy wydawcom, firmom, twórcom i osobom, których dotyczy publikacja.

• Przed publikacją sprawdzamy artykuł, film lub kampanię pod kątem ryzyka prawnego.
• Przygotowujemy umowy licencyjne i zgody dotyczące obrazów, utworów muzycznych i portretów.
• Sporządzamy wniosek o sprostowanie lub usunięcie treści i wysyłamy go do wydawcy lub platformy.
• Składamy zawiadomienie na podstawie Ustawy o usługach cyfrowych i kontaktujemy się z platformą.
• Zajmujemy się wszczynaniem lub obroną postępowania sumarycznego przed sędzią orzekającym w sprawie środków tymczasowych.

Podsumowanie

• Holenderskie prawo prasowe łączy w sobie Ustawę o mediach z 2008 r., Ustawę o prawie autorskim, Kodeks cywilny, Kodeks karny i RODO.
• Zgodnie z artykułem 6:162 BW sąd rozważa wolność wypowiedzi w kontekście reputacji i prywatności.
• Portrety są chronione na mocy artykułów 19–21 ustawy o prawie autorskim; wykorzystanie w celach reklamowych zazwyczaj wymaga zgody.
• Publikacje dziennikarskie korzystają ze zwolnienia przewidzianego w artykule 43 UAVG; treści marketingowe nie.
• Usunięcie lub naprawienie szkody można szybko zarządzić w postępowaniu sumarycznym.

PYTANIA I ODPOWIEDZI