Plan rodzicielski (Ouderschapsplan) w Holandii

Jeśli rozstajesz się w Holandii i masz dzieci poniżej 18. roku życia, holenderskie prawo nie pozwala na późniejsze ustalenie kwestii praktycznych. W większości przypadków przed rozpoczęciem rozwodu konieczne jest podpisanie i złożenie w sądzie pisemnego planu rodzicielskiego. Niniejszy poradnik omawia, czym jest plan, kto musi go sporządzić, jakie elementy musi zawierać, co zawiera rzeczywiście użyteczny plan oraz jak działają przepisy, gdy rodzic mieszka lub chce mieszkać za granicą.

Czym jest plan rodzicielski i dlaczego istnieje

Ouderschapsplan to pisemna umowa między rodzicami dotycząca sposobu wychowywania dzieci po zakończeniu związku. Zgodnie z art. 815 Rv, pozew o rozwód, separację lub rozwiązanie zarejestrowanego związku partnerskiego musi zawierać plan rodzicielski podpisany przez oboje rodziców. Bez niego pozew jest co do zasady niekompletny, a sąd nie może po prostu kontynuować postępowania.

Jest on zgodny z art. 1:247 BW, który czyni władzę wspólną obowiązkiem i prawem do opieki nad dzieckiem i jego wychowania, zobowiązuje każdego z rodziców do pielęgnowania więzi dziecka z drugim rodzicem oraz przyznaje dzieciom, których rodzice sprawują wspólną władzę po rozwodzie, prawo do zasadniczo równoważnej opieki i wychowania przez oboje. Plan jest instrumentem, który konkretyzuje te obowiązki.

Plan zatwierdzony przez sąd i dołączony do decyzji o rozwodzie staje się częścią tej decyzji — to różnica między nieformalnym porozumieniem a czymś, na co może zareagować komornik.

Kto musi złożyć plan rodzicielski

Małżeństwa i zarejestrowani partnerzy

Małżonkowie składający pozew o rozwód lub separację muszą złożyć plan obejmujący ich wspólne małoletnie dzieci oraz każde małoletnie dziecko, nad którym sprawują wspólną władzę. To samo dotyczy zarejestrowanego związku partnerskiego rozwiązanego przez sąd, ponieważ art. 828 Rv rozszerza przepisy dotyczące rozwodu, w tym art. 815 Rv, na tę procedurę — ​​a zarejestrowanego związku partnerskiego z małoletnimi dziećmi nie można rozwiązać administracyjnie za pośrednictwem notariusza ani adwokata. Dotyczy to zarówno wniosków składanych wspólnie, jak i wniosków składanych przez jednego z rodziców.

Rodzice niebędący w związku małżeńskim, posiadający wspólną władzę

Rodzice niebędący w związku małżeńskim, którzy sprawują wspólną władzę rodzicielską – niezależnie od tego, czy są zarejestrowani w rejestrze władzy rodzicielskiej (gezagsregister), czy też powstają automatycznie po uznaniu dzieci urodzonych po 1 stycznia 2023 r. – również są objęci tą ochroną. Art. 1:247a BW zobowiązuje ich do sporządzenia planu rodzicielskiego, o którym mowa w art. 815 Rv, w momencie zakończenia wspólnego pożycia. Nie ma do niego wniosku, więc nie ma możliwości, aby sprawa trafiła do sędziego w tym momencie, ale obowiązek ten jest realny: zgodnie z art. 1:253a BW sąd zazwyczaj oczekuje planu przed rozstrzygnięciem wszelkich późniejszych sporów dotyczących sposobu wykonywania wspólnej władzy rodzicielskiej, chyba że interes dziecka wymaga natychmiastowej decyzji.

W przypadku gdy obowiązek nie ma zastosowania

W przypadku, gdy jeden z rodziców ma wyłączną władzę rodzicielską, art. 815 Rv nie ma zastosowania; nie ma on również zastosowania do par, które faktycznie się rozstają, ale nie składają wniosku. Plan pozostaje zdecydowanie zalecany w obu sytuacjach.

Obowiązkowa treść

Art. 815 Rv określa krótkie minimum. Plan musi zawierać ustalenia dotyczące co najmniej:

• w jaki sposób rodzice dzielą się obowiązkami opiekuńczo-wychowawczymi, czyli jak wygląda kontakt dziecka z każdym z rodziców;
• w jaki sposób rodzice będą się wzajemnie informować i konsultować w ważnych sprawach dotyczących dziecka i jego majątku;
• koszty opieki i wychowania dziecka — w praktyce alimenty.

Petycja musi również określać, w jaki sposób dzieci brały udział w tworzeniu planu. To rzeczywisty wymóg, a nie pole do zaznaczenia: stwierdzenie, że konsultowano się z dziesięciolatkiem, nie przetrwa rozmowy sędziego z dzieckiem.

Co dobry plan dodaje poza minimum

Plan, który spełnia wyłącznie wymogi art. 815 Rv, zostanie zaakceptowany i będzie źródłem sporów przez następną dekadę. Poniższe tematy to miejsca, w których faktycznie pojawiają się spory.

Dwa z nich zasługują na podkreślenie. Klauzula rewizyjna normalizuje zmiany, więc rodzic proszący o zmianę harmonogramu postępuje zgodnie z planem, a nie go atakuje. Mechanizm rozstrzygania sporów daje obojgu rodzicom możliwość zwrócenia się do kancelarii prawnej, a sądy przychylnie patrzą na rodziców, którzy jako pierwsi skorzystali z uzgodnionej ścieżki eskalacji.

Kiedy rodzice nie mogą się porozumieć

Wymóg ten jest stanowczy, ale nie bezwzględny. Art. 815 Rv pozwala wnioskodawcy, który w uzasadniony sposób nie może przedstawić podpisanego planu, na złożenie innych dokumentów lub zawarcie innego porozumienia, a sąd ocenia, czy jest to dopuszczalne. W praktyce wnioskodawca wyjaśnia, co zostało podjęte – korespondencja, próba mediacji, odmowa drugiego rodzica – i jednostronnie proponuje ustalenia.

Dalsze decyzje sądu są różne. Może on odroczyć rozprawę i skierować rodziców do mediacji, zwrócić się do Rady ds. Opieki nad Dzieckiem (Raad voor de Kinderbescherming) o zbadanie sprawy i udzielenie porady lub zlecić przeprowadzenie oceny rodzicielskiej. W przypadku braku kontaktu z jednym z rodziców lub braku współpracy, a także w przypadku przemocy domowej, sąd może po prostu samodzielnie ustalić kwestie opieki, alimentów i obowiązku informacyjnego oraz orzec rozwód bez planu. Uznanie pozwu za niedopuszczalny jest możliwe, ale stanowi ostateczność.

Odmowa podpisania jest zatem kiepską taktyką. Nie blokuje ona rozwodu na czas nieokreślony, a jedynie oddaje jego warunki w ręce sędziego, który wysłuchał twoich powodów, dla których nie chcesz się angażować.

Po separacji rodzic sprawujący władzę rodzicielską, który nie może dojść do porozumienia w konkretnej sprawie – wyboru szkoły, decyzji medycznej, adresu zameldowania dziecka, zmiany planu zajęć – może złożyć wniosek do sądu na podstawie art. 1:253a Kodeksu postępowania cywilnego (BW). Wymagana jest obecność prawnika. Sąd orzeka w sposób, który uzna za leżący w najlepszym interesie dziecka, i może również ustalić lub zatwierdzić sposób sprawowania opieki.

Wdrażanie planu

Plan potwierdzony orzeczeniem sądu stanowi tytuł egzekucyjny. Plan istniejący wyłącznie między rodzicami stanowi umowę: jest wiążący, ale przed jego wykonaniem należy uzyskać decyzję. W przypadku braku realizacji przez rodzica, realne rozwiązania to:

• Postępowanie uproszczone (kort geding) o wydanie polecenia wykonania polecenia — najszybsza droga, gdy przekazywanie zostało wstrzymane.
• Kara pieniężna (dwangsom) załączone do zamówienia, płatne za każdy przypadek niewykonania zobowiązania.
• Zawieszenie lub dostosowanie konserwacji, stosować ostrożnie i rzadko jako pierwszą reakcję.
• Zmiana głównego miejsca zamieszkania dziecka na podstawie art. 1:253a BW, jeżeli przeszkoda ma charakter trwały i strukturalny.
• Zaangażowanie Rady ds. Opieki nad Dziećmi i Ochronyco może potencjalnie prowadzić do wydania nakazu nadzoru (ondertoezichtstelling) i ustanowienia opiekuna rodzinnego, którego zadaniem będzie przywrócenie kontaktu.
• Egzekwowanie prawa fizycznego (lijfsdwang) lub pomoc policji — naprawdę wyjątkowa i stosowana tylko wtedy, gdy nic innego nie pomogło.

W jednym punkcie, który często błędnie oceniają przedstawiciele prawa międzynarodowego: holenderskie sądy traktują alimenty i kontakty jako odrębne zobowiązania. Wstrzymanie jednego z nich z powodu braku wykonania drugiego nie stanowi obrony i szkodzi pozycji rodzica, który je wstrzymuje. Sądy uznają również istotny pozytywny obowiązek, wynikający z art. 8 EKPC, umożliwienia kontaktu między rodzicem a dzieckiem, zatem rodzic, który zgłasza utrudnianie kontaktów wcześnie i konsekwentnie, ma mocne podstawy.

Zmiana planu później

Harmonogram ustalony dla pięciolatka nie jest akceptowalny dla piętnastolatka. Jeśli oboje rodzice się zgodzą, mogą zarejestrować zmianę na piśmie i oboje ją podpisać. Sąd nie jest potrzebny, nawet jeśli pierwotny plan został zatwierdzony przez sąd – choć jeśli później zajdzie potrzeba wyegzekwowania nowych warunków, warto się natrudzić, aby je zatwierdzić. Jeśli nie uda się dojść do porozumienia, kolejnym krokiem jest zazwyczaj mediacja; jeśli to się nie powiedzie, każde z rodziców może zwrócić się do sądu.

Próg jest umiarkowany. Zgodnie z art. 1:377e BW sąd może zmienić ustalenia dotyczące kontaktów, w tym te, które rodzice zawarli sami, ze względu na zmianę okoliczności lub wcześniejsze orzeczenie oparte na nieprawidłowych lub niekompletnych informacjach. Art. 1:253a BW stosuje podobne rozwiązanie w przypadku sporów dotyczących wykonywania władzy wspólnej. Dobrze sformułowana klauzula rewizyjna w dużej mierze eliminuje argument o spełnieniu progu.

Pozycja dziecka

Prawo holenderskie zakłada, że ​​dzieci będą uczestniczyć w realizacji planu, a nie tylko o nim informowane, a rozsądne podejście jest dostosowane do wieku: pyta się siedmiolatka, co jest ważne w związku z przekazaniem obowiązków, a nie prosi się go o wybranie rodzica.

Sąd zazwyczaj rozmawia z dzieckiem oddzielnie, w ramach Kindgesprek, przed podjęciem decyzji w sprawach, które go dotyczą. Podstawą prawną jest art. 809 Rv. Rechtspraak zaprasza obecnie dzieci od ósmego roku życia do rozmowy z sędzią w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania i kontaktów – próg ten został obniżony z dwunastu lat na mocy jednolitej krajowej polityki Rechtspraak w sprawach dotyczących rodzicielstwa, a nie na mocy jakiejkolwiek zmiany w art. 809 Rv – natomiast w sprawach alimentacyjnych dzieci zapraszane są od szesnastego roku życia.

Rozmowa jest krótka, odbywa się bez obecności rodziców i nie jest obowiązkowa: dziecko może odmówić lub zamiast tego napisać do sędziego. Nie jest to również głosowanie – sędzia rozważa słowa dziecka i wszystkie inne kwestie. Rodzice, którzy wcześniej instruowali dziecko, są zazwyczaj wykryci i to działa na ich niekorzyść.

Wymiar międzynarodowy

W przypadku rodzin ekspatriantów to właśnie w tym miejscu plan ten się sprawdza, ponieważ domyślne założenie holenderskie, że oboje rodzice mieszkają w odległości pozwalającej na dojazd samochodem, często nie jest przestrzegane.

Przeprowadzka za granicę

Rodzic sprawujący władzę rodzicielską wspólnie z dzieckiem nie może przeprowadzić się z dzieckiem za granicę ani zmienić miejsca zamieszkania dziecka w sposób naruszający prawa drugiego rodzica bez jego zgody. W przypadku odmowy zgody, rodzic, który się przeprowadza, musi wystąpić o zgodę zastępczą zgodnie z art. 1:253a Kodeksu postępowania cywilnego (BW).

W tych sprawach nie rozstrzyga żadna lista kontrolna. Sąd Najwyższy orzekł w wyroku HR 25 kwietnia 2008 r., ECLI:NL:HR:2008:BC5901, że sąd musi rozważyć wszystkie istotne okoliczności i że chociaż interesy dziecka są brane pod uwagę w pierwszej kolejności, nie zawsze przeważają one nad interesami rodziców; wyrok HR 24 marca 2017 r., ECLI:NL:HR:2017:487 potwierdził standardy uzasadnienia dla tego zadania. W praktyce sądy badają konieczność przeprowadzki, stopień przygotowania do niej, to, czy przeprowadzający się rodzic zaoferował wykonalne rozwiązania kompensacyjne – podróż, koszty, dłuższe okresy urlopowe, kontakt wideo – więzi łączące każdego rodzica i dziecko z oboma krajami oraz własne poglądy dziecka. Klauzula relokacyjna uzgodniona w czasie dobrych relacji jest o wiele cenniejsza niż późniejsza kłótnia na jej temat.

Uprowadzenie dziecka za granicę

Zabranie lub przetrzymywanie dziecka za granicą bez zgody drugiego uprawnionego lub bez zgody zastępczej sądu stanowi bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie. Nawiązuje to do Konwencji haskiej z 1980 roku o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę, której stronami są Holandia i większość krajów, z których pochodzą ekspaci.

Rodzic, który opuścił dziecko, może złożyć wniosek za pośrednictwem holenderskiego Centralnego Urzędu ds. Międzynarodowych Spraw Dziecka, który łączy Holandię z innym państwem, i może ubiegać się o dobrowolny powrót lub mediację transgraniczną, albo może bezpośrednio zwrócić się do sądu. Holenderskie postępowania w sprawie powrotu dziecka toczą się w Sądzie Okręgowym w Hadze, a apelacja przysługuje do Sądu Apelacyjnego w Hadze. Kasacja jest w dużej mierze wyłączona na mocy art. 13 Uitvoeringswet internationale kinderontvoering, chociaż Sąd Najwyższy orzekł w sprawie HR z 5 lipca 2019 r., ECLI:NL:HR:2019:1085, że wyłączenie nie obejmuje sprawy, w której sąd apelacyjny odmówił jurysdykcji, a celem wyłączenia jest to, że kwestia powrotu dziecka została rozpatrzona merytorycznie dwukrotnie.

Założeniem Konwencji jest niezwłoczny powrót do kraju stałego zamieszkania, dlatego o istocie sprawy decydują tamtejsze sądy. Istnieją przesłanki odmowy – zgoda lub przyzwolenie, poważne ryzyko krzywdy, sprzeciw odpowiednio dojrzałego dziecka oraz upływ ponad roku w połączeniu z adaptacją w nowym środowisku – ale są one interpretowane wąsko. Zgodnie z rozporządzeniem Bruksela II-ter sądy powinny rozpatrywać wnioski o powrót w ciągu sześciu tygodni w każdej instancji.

Jurysdykcja na mocy Rozporządzenia Brukselskiego II

Rozporządzenie (UE) 2019/1111, Bruksela II-ter, obowiązuje od 1 sierpnia 2022 r. Reguluje ono jurysdykcję oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej między państwami członkowskimi UE i wzmacnia Konwencję z 1980 r. w UE.

Zgodnie z art. 7 rozporządzenia, jurysdykcja przysługuje co do zasady sądom państwa członkowskiego, w którym dziecko ma miejsce zwykłego pobytu w chwili wniesienia powództwa. Miejsce zwykłego pobytu to kwestia faktyczna dotycząca faktycznego miejsca, w którym koncentruje się życie dziecka, a nie obywatelstwa czy rejestracji. W przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka, art. 9 pozostawia jurysdykcję sądom poprzedniego miejsca zwykłego pobytu, chyba że spełnione są ścisłe warunki, co uniemożliwia przeniesienie dziecka. Rozporządzenie pozwala również stronom, w pewnych granicach, na uzgodnienie sądu i wymaga, aby dziecko zdolne do formułowania poglądów miało rzeczywistą i skuteczną możliwość ich wyrażenia.

Konsekwencja praktyczna: sporządź plan, zakładając, że holenderski sąd będzie go nadzorował, dopóki dziecko mieszka w Holandii, i uwzględnij w nim, co się stanie, jeśli ta sytuacja się zmieni. Nie możesz zawrzeć umowy o wyłączeniu jurysdykcji, ale możesz wykorzystać plan, aby jasno określić swoje wspólne oczekiwania – to właśnie sąd w obu krajach przeczyta w pierwszej kolejności.