Ponowne uruchomienie działalności gospodarczej po holenderskim bankructwie: jak to działa i jakie są ryzyka

W holenderskim modelu doorstart rentowne części upadłego przedsiębiorstwa są wykupywane z masy upadłościowej i kontynuowane, zazwyczaj w istniejącym lub nowo utworzonym podmiocie prawnym. Długi pozostają w upadłej spółce, która następnie jest likwidowana. Ta różnica wyjaśnia, dlaczego restart jest atrakcyjny, a jednocześnie dlaczego należy go przeprowadzać ostrożnie, ponieważ praktyka ta jest znacznie bardziej złożona niż zasada „aktywa na wejściu, długi na wyjściu”.

Restart nie jest samodzielnym instrumentem prawnym; prawo holenderskie nie używa tego terminu. W swojej istocie jest to zazwyczaj transakcja majątkowa: umowa kupna między kupującym a syndykiem masy upadłościowej ( kuratorem ), zawarta w granicach właściwości syndyka. To, czy transakcję tę można również uznać za czyste zerwanie z przyczyn podatkowych i pracowniczych, zależy od stanu faktycznego, a w szczególności od tego, czy faktycznie dochodzi do przeniesienia podmiotu gospodarczego, który zachowuje swoją tożsamość.

Co dokładnie kupujesz?

Kupujesz aktywa i działalność, a nie przedsiębiorstwo jako całość w rozumieniu podmiotu prawnego. Pomyśl o zapasach, maszynach, urządzeniach i wyposażeniu, prawach własności intelektualnej, takich jak nazwa handlowa, wartość firmy i bazie klientów, o ile są one zbywalne i stanowią część majątku.

Zasadniczo nie przejmujesz długów. Pozostają one w upadłej spółce i są spłacane z masy upadłościowej zgodnie z ustawową kolejnością. Pod tym względem transakcja majątkowa różni się zasadniczo od transakcji dotyczącej akcji, w której dziedziczysz również wszystkie zobowiązania historyczne i warunkowe.

Kwestia przeniesienia przedsiębiorstwa

Zbyt pochopne jest stwierdzenie, że ponowne uruchomienie to zawsze „tylko” transakcja aktywów bez dalszych konsekwencji. Prawo holenderskie również traktuje część przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwo i stanowi, że przeniesienie następuje w przypadku „przeniesienia, na podstawie umowy, fuzji lub podziału, podmiotu gospodarczego, który zachowuje swoją tożsamość” ( art. 7:662(1) i (2) holenderskiego kodeksu cywilnego ). To, czy dane ponowne uruchomienie spełnia tę kwalifikację, zależy od czynników faktycznych, takich jak kontynuacja działalności, przejęcie klientów i aktywów oraz to, czy większość pracowników faktycznie kontynuuje pracę. Ma to bezpośrednie konsekwencje dla kwestii automatycznego przeniesienia praw pracowniczych, o czym mowa poniżej.

Powiernik może sprzedać tylko to, co należy do majątku

Posiadacze prawa zastawu lub hipoteki mogą co do zasady dochodzić swoich praw tak, jakby nie było upadłości ( art. 57 Fw ). Nie oznacza to, że każda sprzedaż przez syndyka jest niemożliwa, ale pozycja i ranga wierzyciela zabezpieczonego w dochodach muszą być respektowane. Ten sam punkt wyjścia dotyczy zastrzeżenia własności: to, czy dany składnik majątku nie wchodzi w skład masy upadłości, zależy od ważności i zakresu klauzuli oraz od stanu faktycznego w momencie ogłoszenia upadłości. Nie dzieje się to automatycznie i wymaga analizy każdego składnika majątku osobno.

Kto decyduje o ponownym uruchomieniu?

Syndyk zarządza majątkiem i go likwiduje pod nadzorem sędziego nadzorującego ( rechter-commissaris ) ( art. 68 Fw ). Syndyk jest uprawniony do rozporządzania majątkiem ( art. 101 Fw ), a sprzedaż odbywa się w drodze umowy publicznej lub w drodze umowy prywatnej za zgodą sędziego nadzorującego ( art. 176 Fw ), z zastrzeżeniem ustawowego wyjątku dotyczącego sprzedaży o ograniczonej wartości.

Prawo nie wymaga akceptacji nominalnie najwyższej oferty. W ramach zarządzania majątkiem i jego likwidacji syndyk bierze pod uwagę między innymi wpływy, możliwość dostarczenia, pewność płatności i termin. Dlatego dobrze uzasadniona oferta bez warunku finansowania jest często preferowana w porównaniu z wyższą ofertą z niepewnym finansowaniem. Dla zagranicznego nabywcy warto potraktować to poważnie: dowód posiadania środków i upoważnienie do podpisania umowy w ciągu kilku dni mają tu większe znaczenie niż cena wywoławcza.

Presja czasu

Po ogłoszeniu upadłości majątek często szybko traci na wartości, ponieważ pracownicy odchodzą, a klienci się zmieniają. Dlatego ponowne transakcje są zazwyczaj przeprowadzane w ciągu kilku dni, a nie tygodni. Należyta staranność w zwykłym tego słowa znaczeniu nie jest dostępna, a syndyk nie udziela żadnych gwarancji.

Okres odstąpienia od umowy

Sędzia nadzorujący może zarządzić okres karencji nie dłuższy niż dwa miesiące, z możliwością jednokrotnego przedłużenia o kolejne dwa miesiące, w trakcie którego żadna osoba trzecia nie może bez upoważnienia sędziego korzystać z prawa regresu do składników majątku spadkowego ani dochodzić ich zwrotu ( art. 63a ust. 1 lit. fw ). Daje to syndykowi pole do negocjacji, ale nie stanowi ogólnej blokady praw wszystkich osób trzecich: wierzyciele masy spadkowej są wyraźnie wykluczeni, a przepis ten nie narusza prawa zastawnika do egzekucji poza okresem karencji.

Co dzieje się z siłą roboczą?

Dla Ciebie, jako kupującego, jest to przedmiot obarczony największym ryzykiem, a jednocześnie ten, który budzi najwięcej nieporozumień. Główną zasadą jest, że w przypadku przeniesienia przedsiębiorstwa prawa i obowiązki wynikające z umowy o pracę przechodzą z mocy prawa na nabywcę ( art. 7:663 Kodeksu cywilnego ). Artykuł 7:666 ustanawia wyjątek w przypadku, gdy pracodawca ogłosił upadłość, a przedsiębiorstwo należy do masy upadłościowej.

Ten wyjątek nie jest przepustką i stanowi punkt, w którym wznowienie działalności może zostać prawnie przerwane. Najpierw należy ustalić, że w ogóle doszło do przeniesienia przedsiębiorstwa; dopiero wtedy wyjątek dotyczący upadłości wchodzi w grę. Jeśli trwale zorganizowany podmiot gospodarczy nadal istnieje, zachowując swoją tożsamość, pracownicy nadal mogą zostać przeniesieni z mocy prawa, nawet po ogłoszeniu upadłości. Ocena ta opiera się na faktach, a nie na określeniu „wznowienia działalności w wyniku upadłości”, a orzecznictwo ostatnich lat wskazuje na oba scenariusze.

W praktyce oznacza to, że nie można traktować wolności wyboru, na której często opierają się ponowne zatrudnianie, jako czegoś oczywistego. Jeśli praktycznie cała załoga zostanie ponownie zatrudniona na znacznie gorszych warunkach, podczas gdy firma w rzeczywistości działa bez zakłóceń, istnieje realne ryzyko, że sąd ostatecznie orzeknie o przejęciu przedsiębiorstwa, ze wszystkimi wynikającymi z tego uprawnieniami. Zakazy dyskryminacji nadal obowiązują w pełnym zakresie.

Syndyk rozwiązuje trwające umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia nie dłuższego niż sześć tygodni, na co wymagana jest zgoda sędziego nadzorującego; od dnia ogłoszenia upadłości wynagrodzenie za pracę i związane z nim składki stanowią dług masy upadłości ( art. 40 Fw ).

Pełne omówienie sytuacji pracownika, wraz z orzecznictwem dotyczącym przeniesienia zakładu pracy, programu gwarantowanych wynagrodzeń UWV, odprawy przejściowej oraz sytuacji w przypadku choroby lub ciąży, zostało przedstawione w dokumencie „ Twój holenderski pracodawca zbankrutował: co się dzieje z Twoją pracą” . Należy zwrócić uwagę na różnicę w stosunku do innych procedur upadłościowych: w przypadku przeniesienia w trakcie zawieszenia płatności wyjątek z art. 7:666 nie ma zastosowania, a pracownicy zasadniczo przechodzą z mocy prawa.

Pre-pack: gdzie się sprawy mają

W ramach pre-packu, restart jest przygotowywany po cichu, przed ogłoszeniem upadłości, pod nadzorem potencjalnego syndyka i potencjalnego sędziego nadzoru, w celu zachowania wartości i zatrudnienia. Dla kupującego atrakcyjność jest oczywista: firma traci mniej na wartości, ponieważ klienci i pracownicy nie są pozostawieni w zawieszeniu przez tygodnie.

Przeciwko temu stoi niepewność, którą należy rozważyć przed transakcją. Trybunał Sprawiedliwości UE określił w sprawach Smallsteps i Heiploeg warunki, na jakich wyjątek od ochrony pracownika w przypadku niewypłacalności jest ważny, a jednym z nich jest to, że procedura jest zakotwiczona w przepisach ustawowych lub administracyjnych ( TSUE 22 czerwca 2017 r., C-126/16 ; TSUE 28 kwietnia 2022 r., C-237/20 ). Ten wymóg jest punktem spornym w Holandii. Holenderski Sąd Najwyższy orzekł w sprawie Heiploeg, że pozycja potencjalnego powiernika i potencjalnego sędziego nadzorującego nie jest uregulowana ustawowo, zatem zastosowana procedura pre-pack nie spełnia tych warunków ( Sąd Najwyższy 6 października 2023 r., ECLI:NL:HR:2023:1372 ).

Ustawa, która nadałaby pre-packowi tę podstawę prawną, czyli ustawa o ciągłości działania (Business Continuity Act I), jest nadal procedowana w Senacie na dzień 24 sierpnia 2026 r. i nie weszła w życie. Dopóki nie będzie tego umocowania, nie ma gwarancji, że odwołanie się do wyjątku dotyczącego niewypłacalności będzie nadal obowiązywać. Konsekwencje dla Ciebie jako kupującego są konkretne: możesz znaleźć się w sytuacji, w której pracownicy zostali przeniesieni z mocy prawa na starych warunkach, podczas gdy Twoja oferta opierała się na innym założeniu.

Czy były dyrektor może wznowić działalność?

Tak. Nie ma ustawowego zakazu ponownego uruchomienia spółki przez obecnego dyrektora lub akcjonariusza. Powiernik będzie dokładniej analizował taką transakcję, a dwa ryzyka są bardziej istotne.

Realistyczna cena

Aby uniknąć szkody dla wierzycieli, niezależna wycena i przejrzysty proces przetargowy są niemal niezbędne, gdy kontrahentem jest podmiot powiązany.

Odpowiedzialność dyrektora

Kupno aktywów nie chroni dyrektora przed dochodzeniem w sprawie niewłaściwego zarządzania. W przypadku gdy ewidentnie niewłaściwe zarządzanie jest ważną przyczyną upadłości, każdy dyrektor ponosi solidarną odpowiedzialność wobec masy upadłościowej za deficyt ( artykuł 2:248(1) Kodeksu cywilnego ), obok ogólnego standardu prawidłowego wykonywania obowiązków ( artykuł 2:9 ). Próg odpowiedzialności osobistej jest wysoki: Sąd Najwyższy niedawno uchylił wyrok sądu apelacyjnego, ponieważ nie uzasadnił on w wystarczającym stopniu, dlaczego dyrektor miałby angażować wierzyciela jednej spółki grupy w regulowanie długów innej, odrębnej spółki grupy ( Sąd Najwyższy 12 czerwca 2026 r., ECLI:NL:HR:2026:912 ). Należy zatem uszanować odrębną osobowość prawną i odrębne pozycje zadłużenia spółek grupy, a odpowiedzialność bezpośredniego lub pośredniego dyrektora nie jest łatwo zakładana.

W pewnych okolicznościach może zostać wydany nakaz dyskwalifikacji, m.in. z powodu szczególnych form wyrządzenia szkody majątkowej, z powodu unieważnienia transakcji na podstawie przepisów o oszukańczych preferencjach lub z powodu poważnego naruszenia obowiązków informowania i współpracy z powiernikiem ( art. 106a Fw ).

Ryzyko unieważnienia: oszukańcze preferencje

Transakcje poprzedzające upadłość mogą zostać zakwestionowane przez syndyka na mocy holenderskiej ustawy pauliany :

• Artykuł 42 Fw: dobrowolne czynności prawne dokonane przed ogłoszeniem upadłości, które wyrządzają szkodę wierzycielom, mogą zostać unieważnione, jeżeli dłużnik wiedział o tym lub powinien był wiedzieć. W przypadku gdy czynność nie jest nieodpłatna, np. sprzedaż, wymagane jest również, aby druga strona wiedziała lub powinna była wiedzieć (artykuł 42 Fw).
• Artykuł 47 Fw: zapłata długów już wymagalnych może zostać anulowana tylko wtedy, gdy odbiorca wiedział, że złożono już wniosek o ogłoszenie upadłości lub gdy przeprowadzono konsultacje mające na celu faworyzowanie danego wierzyciela kosztem innych (artykuł 47 Fw).

Istnieje „wiedza o szkodzie” w rozumieniu artykułu 42 Fw, gdy w momencie działania upadłość i deficyt w niej były przewidywalne z rozsądnym stopniem prawdopodobieństwa zarówno dla dłużnika, jak i kontrahenta. W przypadku gdy zestaw czynności prawnych jest powiązany ze sobą, na przykład seria transakcji, które razem przygotowują ponowne uruchomienie, Sąd Najwyższy niedawno potwierdził, że wiedza ta jest oceniana w ujęciu całościowym: wystarczy, że w pewnym momencie podczas wykonywania jednej z czynności należących do tego zestawu spełniony został wymóg wiedzy. Syndyk może wówczas unieważnić cały zestaw transakcji, a nie tylko pojedynczą czynność, w której faktycznie istniała wiedza ( Sąd Najwyższy 20 czerwca 2025 r., ECLI:NL:HR:2025:975 ). Zwiększa to ryzyko oszukańczego preferowania ponownych uruchomień przeprowadzanych etapami w okresie poprzedzającym upadłość.

Umowy, dzierżawy i pozwolenia

Upadłość nie powoduje automatycznego rozwiązania trwających umów, a w przypadku transakcji majątkowych umowy nie przechodzą na kupującego z własnej woli. Cesja umowy wymaga aktu notarialnego między pierwotną stroną umowy a osobą trzecią, wraz z wyraźną współpracą drugiej strony ( art. 6:159 Kodeksu cywilnego ). Kupujący musi zatem weryfikować każdą umowę osobno, czy przeniesienie jest możliwe i czy wymagana jest zgoda drugiej strony.

Do umowy najmu stosuje się specjalny reżim upadłościowy: zarówno syndyk, jak i wynajmujący mogą ją wypowiedzieć przed terminem, z zachowaniem maksymalnie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, a od momentu ogłoszenia upadłości czynsz staje się długiem masy upadłościowej ( art. 39 Fw ). Nabywca nie nabywa automatycznie starej umowy najmu i zazwyczaj musi negocjować nową umowę z wynajmującym lub dokonać oddzielnej cesji.

Pozwolenia prawa publicznego są często przypisane do osoby lub podmiotu i z reguły należy się o nie ubiegać ponownie; możliwość przeniesienia zależy od konkretnego systemu prawa publicznego, któremu podlega dane pozwolenie.

PYTANIA I ODPOWIEDZI