Sprawy przestępstw seksualnych w Holandii: procedura od momentu sporządzenia raportu

Z dniem 1 lipca 2024 roku ustawa Wet seksuele misdrijven (o przestępstwach seksualnych) zastąpiła cały tytuł XIV holenderskiego kodeksu karnego. Holenderskie prawo dotyczące przestępstw seksualnych opiera się obecnie na zgodzie, a nie na przymusie, i obejmuje przestępstwa, które wcześniej nie istniały. Większość materiałów anglojęzycznych nadal opisuje stare prawo. Ta strona przedstawia obecne ramy prawne i to, co dzieje się w danej sprawie.

Co zmieniło się 1 lipca 2024 r.

Przed tą datą gwałt i napaść seksualna wymagały dowodu przymusu: siły, groźby użycia siły lub innego aktu przymusu. Osoba, która zamarła, nie stawiała oporu, była zbyt przestraszona lub zbyt odurzona, by sprzeciwić się, często całkowicie nie spełniała definicji, niezależnie od tego, jak wyraźnie kontakt był niepożądany.

Ustawa zmieniła punkt wyjścia. Należy udowodnić nie to, że skarżący został zmuszony, ale to, że nie chciał kontaktu i że druga osoba o tym wiedziała lub miała poważne powody, by go podejrzewać. Przymus skutkuje teraz maksymalnym wyrokiem, a nie odpowiedzialnością podstawową. Każde przestępstwo główne występuje również w formie umyślnej i zawinionej, a po raz pierwszy kryminalizowano dwie formy zachowania: seksualne nawiązywanie kontaktów z dziećmi w internecie (seksczat) oraz molestowanie seksualne w miejscach publicznych.

Ustawa nie ma mocy wstecznej: działania dokonane przed 1 lipca 2024 r. oceniane są na podstawie prawa, które wówczas obowiązywało, co ma ogromne znaczenie w przypadku spraw zgłaszanych wiele lat później.

Główne kategorie przestępstw w ramach nowego tytułu XIV

Artykuł 254 Sr. podwyższa maksymalną karę w przypadku wystąpienia okoliczności obciążających, w tym przestępstw popełnionych przez kilka osób, nadużycia stanowiska przez urzędnika lub spowodowania poważnego uszczerbku na zdrowiu.

Co oznacza zgoda w nowych ramach

Ustawa nie wymaga formalnej ani ustnej zgody. Pyta, czy wola drugiej osoby do podjęcia działań była obecna oraz co oskarżony wiedział lub powinien był zrozumieć. Zgoda może wyrażać się w słowach lub czynach, ale musi istnieć w chwili podjęcia działań i obejmować to, co faktycznie się wydarzyło.

Artykuł 244 ust. 1 Kodeksu karnego określa okoliczności, w których wola jest w każdym przypadku nieobecna: stan nieprzytomności, obniżona świadomość, niepełnosprawność fizyczna oraz zaburzenia psychiczne, stan psychogeriatryczny lub niepełnosprawność intelektualna uniemożliwiające osobie prawidłowe sformułowanie lub wyrażenie woli co do czynności lub przeciwstawienie się im. Osoba śpiąca, nieprzytomna z powodu alkoholu lub narkotyków lub niezdolna do wyboru z powodu niepełnosprawności nie może zgodnie z prawem być osobą wyrażającą zgodę.

Co nie jest równoznaczne ze zgodą

• Cisza lub bierność. Niemówienie „nie” oznacza niemówienie „tak”.
• Zamrażanie. Unieruchomienie jest udokumentowaną reakcją na przemoc seksualną. Zgodnie ze starym prawem często uniemożliwiało ono wniesienie oskarżenia; obecnie nie oznacza ono zgody.
• Zgoda na coś innego. Zgoda na jeden akt nie rozciąga się na inny; poprzednia okazja nic o tym nie mówi.
• Zgoda wycofana. Wola musi być obecna przez cały czas; kontynuowanie po tym, jak druga osoba jasno da do zrozumienia, że ​​chce zaprzestać, jest wykroczeniem.
• Istniejący związek. Małżeństwo, konkubinat i historia seksualna nie stanowią podstawy do stałego pozwolenia.
• Nadużycie stanowiska. W przypadku gdy osoba składająca skargę jest zależna od oskarżonego, pozorna zgoda może nie być dobrowolna.

Winne warianty i dlaczego mają znaczenie

To najważniejsza praktyczna zmiana w ustawie, a zarazem najczęściej źle rozumiana. Przestępstwa umyślne określone w art. 241 i 243 Sr wymagają wiedzy: oskarżony wiedział o braku woli drugiej osoby lub akceptował jej istnienie. Przestępstwa zawinione określone w art. 240 i 242 Sr wymagają znacznie mniej – poważnego powodu, by podejrzewać, że druga osoba nie chciała popełnić czynów i mimo to ich dokonać. Prawo oczekuje, że osoba będzie zauważać i reagować na sygnały oczywiste dla rozsądnej osoby oraz weryfikować je, gdy są one niejednoznaczne.

Sprawa zatem nie ustaje tylko dlatego, że oskarżony twierdzi, iż kontakt był pożądany; pytanie brzmi, czy miał prawo podzielać to przekonanie. Podobnie, rzeczywiste błędne odczytanie nie jest już automatycznie odpowiedzią na zarzut, a różnica między uniewinnieniem, przestępstwem zawinionym a przestępstwem umyślnym może zależeć od drobnych szczegółów: tego, co zostało powiedziane, co było widoczne, ile alkoholu zostało wypite. Różnica ta widoczna jest również w karach. Od 1 lipca 2024 r. zawiniona napaść seksualna na podstawie art. 240 Sr. pociąga za sobą karę do dwóch lat pozbawienia wolności lub grzywnę czwartej kategorii, a zawiniony gwałt na podstawie art. 242 Sr. – cztery lata pozbawienia wolności lub grzywnę czwartej kategorii. Zawiniony gwałt na podstawie art. 243 Sr. pociąga za sobą karę dziewięciu lat pozbawienia wolności lub grzywnę piątej kategorii, wzrastającą do dwunastu lat w kwalifikowanej formie. Maksymalny okres dziesięciu lat, czasami nadal cytowany dla art. 242 Sr., należy do tekstu w brzmieniu sprzed 1 lipca 2024 r. i nie ma już zastosowania.

Przestępstwa związane z wiekiem

Czyny seksualne z dzieckiem poniżej 16. roku życia są przestępstwem niezależnie od tego, co dziecko powiedziało lub wydawało się chcieć, a kary są klasyfikowane według przedziałów wiekowych, z wyższymi maksymalnymi karami dla młodszych dzieci. W przypadku 16- i 17-latków kontakt seksualny sam w sobie nie stanowi przestępstwa, ale art. 245 i 246 Sr. mają zastosowanie w przypadku wystąpienia dodatkowych okoliczności: relacji rodzinnych lub opiekuńczych, władzy, szczególnej wrażliwości, zależności, oszustwa, prezentów lub pieniędzy albo prostytucji.

Artykuł 251 Sr dotyczy natarczywych kontaktów seksualnych z dzieckiem poniżej 16. roku życia, w mowie lub piśmie, w tym sexchattingu: wysyłania wiadomości o charakterze seksualnym do dziecka online. Obejmuje on również wystawianie dziecka na kontakt z materiałami seksualnymi i proponowanie spotkania.

Raportowanie: co dzieje się najpierw

Rozmowa informacyjna

Policja zazwyczaj zaczyna pracę nie od formalnego raportu, lecz od rozmowy informacyjnej (informatief gesprek), zwykle prowadzonej przez dwóch funkcjonariuszy, z których co najmniej jeden jest przeszkolonym śledczym zajmującym się przestępstwami na tle seksualnym; rozmowa ta jest nagrywana i spisywana.

Funkcjonariusze wyjaśniają, na czym polega formalne zgłoszenie, jak wygląda dochodzenie i jakie mogą być jego skutki. Sporządzają również wstępny raport: co się wydarzyło, kiedy i gdzie, kto jeszcze może wiedzieć, czy są obrażenia, wiadomości lub zdjęcia. Osoba zgłaszająca zostaje poinformowana, że ​​świadome złożenie fałszywego zgłoszenia jest przestępstwem; informacja ta jest przekazywana wszystkim i nie stanowi wyrazu niedowierzania. Rozmowa sama w sobie nie stanowi zgłoszenia i może być rejestrowana jedynie jako połączenie.

Nie musisz zgłaszać się od razu

Nikt nie ma obowiązku składania zgłoszenia ani decydowania o terminie. Policja i prokuratura działają zgodnie z protokołem rozmowy informacyjnej ( informatief gesprek ), po którym osoba składająca skargę ma czas na refleksję ( bedenktijd ) przed formalnym rozpatrzeniem zgłoszenia; okres ten wynosi z reguły czternaście dni.

W tym przypadku liczą się dwie rzeczy. Raz złożonego zgłoszenia nie da się po prostu wycofać: decyzja o wszczęciu śledztwa i wniesieniu oskarżenia należy do Prokuratury. Oświadczenie o braku chęci dalszego udziału w dochodzeniu ma znaczenie, ale nie kończy sprawy. A w przypadku poważnego, ciągłego zagrożenia lub silnej zależności, policja może kontynuować postępowanie bez zgłoszenia.

Wywiad specjalistyczny

Formalny raport sporządzają śledczy ds. przestępstw seksualnych na komisariacie policji i zajmuje to sporo czasu; zazwyczaj trwa to kilka godzin, a czasem obejmuje więcej niż jedną sesję. Funkcjonariusze pytają o zdarzenia szczegółowo i po kolei, zadając pytania, które mogą wydawać się natarczywe lub sceptyczne. Odzwierciedla to wymagania, jakie później będzie stawiał sąd, a nie osąd dotyczący zeznań.

Osoba składająca skargę może przyprowadzić osobę wspierającą, poprosić o przerwę, zapytać o powód zadania pytania i ma prawo do tłumacza. Przesłuchania dzieci i osób szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo przeprowadzają specjalnie przeszkoleni funkcjonariusze, zazwyczaj w specjalnie przygotowanym studiu, a relacja jest nagrywana, dzięki czemu nie ma potrzeby jej niepotrzebnego powtarzania.

Badania kryminalistyczne i Centrum Seksueel Geweld

Centrum Seksueel Geweld to krajowa sieć lekarzy, pielęgniarek, psychologów, specjalistów ds. przestępstw seksualnych i koordynatorów przypadków, z którymi można skontaktować się całą dobę pod numerem 0800-0188, bezpłatnie i anonimowo.

Czas ma znaczenie. Centrum prosi o kontakt w ciągu siedmiu dni, a najlepiej w ciągu 72 godzin: to czas, w którym możliwe jest odzyskanie śladów biologicznych i w którym skuteczne są leki zapobiegające ciąży i zakażeniom przenoszonym drogą płciową, w tym profilaktyka HIV. Po około siedmiu dniach badanie zazwyczaj nie ujawnia już śladów z ciała, choć ubrania, pościel, wiadomości i zdjęcia pozostają przydatne znacznie dłużej.

Przesłuchanie nie zobowiązuje nikogo do składania zeznań: materiał można zabezpieczyć i zachować, dzięki czemu opcja pozostaje otwarta, a nic nie dzieje się wbrew woli osoby nawiązującej kontakt. Zgłoszenie się później, nawet po latach, nie pozbawia sprawy szansy na powodzenie; wiele postępowań sądowych kończy się sukcesem bez materiału dowodowego.

Śledztwo i dlaczego te sprawy opierają się na oświadczeniach

Po sporządzeniu zgłoszenia policja przeprowadza dochodzenie pod nadzorem prokuratora: analizuje szczegółowe zeznania osoby składającej skargę, przesłuchuje podejrzanego, analizuje zeznania wszystkich osób, którym wówczas przekazano zgłoszenie, bada rozmowy telefoniczne i wiadomości, a w stosownych przypadkach także dokumentację medyczną, nagrania z kamer i dane dotyczące lokalizacji.

Zazwyczaj brakuje niezależnego świadka samego czynu. Przestępstwa seksualne zdarzają się w ukryciu, a dowody kryminalistyczne, o ile istnieją, zazwyczaj potwierdzają, że doszło do kontaktu, a nie czy istniała wola jego podjęcia. W takich przypadkach decydująca jest zatem ocena zeznań: ich spójności i koherencji, zgodności z otaczającymi dowodami oraz tego, co zostało powiedziane i zrobione później.

Holenderskie prawo dowodowe nakłada w tym przypadku realne ograniczenia. Zgodnie z art. 342 Sv sąd nie może oprzeć wyroku skazującego wyłącznie na zeznaniach pojedynczego świadka; relacja skarżącego musi znaleźć potwierdzenie w innym miejscu. Dowodem tym nie musi być zeznanie naocznego świadka ani ustalenia biegłego – może go dostarczyć wiadomość z tamtego okresu, wczesne ujawnienie, obrażenia lub własne zeznania oskarżonego. Drobne szczegóły zarejestrowane podczas pierwszego przesłuchania mają zatem znaczenie później, a materiał cyfrowy powinien zostać zachowany.

Decyzja o wszczęciu postępowania karnego

Po zakończeniu śledztwa decyzję podejmuje prokurator. Sprawa może trafić do sądu, zostać rozstrzygnięta poza sądem lub umorzona – sepot – ze względu na brak wystarczających dowodów do skazania lub ze względu na względy polityczne. Skarżący ma prawo poznać decyzję i jej uzasadnienie oraz może poprosić o omówienie jej z prokuratorem.

To nie jest ostatnie słowo. Zgodnie z art. 12 Sv osoba bezpośrednio zainteresowana, w tym skarżący, może wnieść skargę do sądu apelacyjnego właściwego dla okręgu, w którym sprawa była rozpatrywana. W przypadku gdy podejrzany został zidentyfikowany i formalnie powiadomiony o umorzeniu postępowania, skargę należy złożyć w ciągu trzech miesięcy; w przeciwnym razie termin nie biegnie, choć zwłoka nadal jest nierozsądna.

Sąd bada akta sprawy, wysłuchuje Rzecznika Generalnego i może przeprowadzić rozprawę za zamkniętymi drzwiami. Nie orzeka o winie, lecz jedynie o konieczności wszczęcia postępowania karnego. Jeśli skarga zostanie rozpatrzona pozytywnie, zarządza wszczęcie postępowania karnego lub dalsze dochodzenie; jeśli nie, decyzja pozostaje w mocy.

Stanowisko oskarżonego

Osoba, wobec której zgłoszono przestępstwo seksualne, zazwyczaj zostanie wezwana lub aresztowana na przesłuchanie. Przed przesłuchaniem przysługuje prawo do konsultacji z prawnikiem i jego obecności podczas przesłuchania, prawo do milczenia, prawo do poinformowania o podejrzeniu oraz prawo do tłumacza. W areszcie policyjnym adwokat jest przydzielany automatycznie; zamiast niego można skorzystać z pomocy prawnika wybranego przez osobę podejrzaną, a także dostępna jest pomoc prawna.

Są to przestępstwa, w przypadku których możliwe jest zastosowanie tymczasowego aresztowania . Areszt policyjny (inverzekeringstelling) może trwać trzy dni i zostać jednokrotnie przedłużony o trzy; sędzia śledczy może następnie orzec tymczasowe aresztowanie (bewaring) na okres do czternastu dni; a sąd może orzec dalsze aresztowanie (gevangenhouding) na okres do dziewięćdziesięciu dni – łącznie do 110 dni, zanim sprawa trafi do sądu. Areszt może zostać warunkowo zawieszony i zaskarżony na każdym etapie.

Istnieje jeszcze inna rzeczywistość, której prawo nie reguluje. Zarzut tego rodzaju może wpłynąć na zatrudnienie, rejestrację zawodową, wnioski o pobyt, relacje rodzinne i reputację na długo przed wysłuchaniem jakichkolwiek dowodów przez sąd, a czasami nawet na moment, gdy sprawa zostanie umorzona lub zakończy się uniewinnieniem. Każda osoba w takiej sytuacji powinna jak najszybciej zasięgnąć porady, przestrzegać wszelkich nałożonych warunków i nie kontaktować się ze skarżącym ani nie omawiać zarzutu ze świadkami; takie działanie szkodzi jego pozycji i samo w sobie może stanowić przestępstwo.

Skarżący na rozprawie

Skarżący nie jest stroną w sprawie karnej; oskarżenie wnosi państwo. Ma on jednak określone prawa: prawo do wglądu w akta sprawy, uzupełnienia dokumentów, bycia reprezentowanym przez osobę trzecią oraz do otrzymywania informacji o postępach i wynikach postępowania.

Zgodnie z art. 51e Sv, prawo do wypowiedzi (spreekrecht) na rozprawie przysługuje w sprawach dotyczących poważnych przestępstw, w tym tych omawianych tutaj. Przysługuje ono ofierze, a w określonych okolicznościach również krewnym i przedstawicielom prawnym dziecka. Można z niego skorzystać osobiście, pisemnie poprzez oświadczenie ofiary lub za pośrednictwem upoważnionego przedstawiciela, takiego jak adwokat lub pracownik socjalny Slachtofferhulp Nederland. Oświadczenie jest kierowane do sądu, a nie do oskarżonego.

Odszkodowanie można uzyskać w postępowaniu karnym, dołączając jako poszkodowany na podstawie art. 51f Sv, pokrywając straty finansowe, takie jak koszty leczenia i utracone dochody, a także krzywdę niematerialną. Roszczenie nie może nadmiernie obciążać postępowania; w przypadku skomplikowanych roszczeń można częściowo pozostawić sprawę sądom cywilnym. W przypadku przyznania odszkodowania sąd zazwyczaj orzeka również środek kompensacyjny, na mocy którego państwo pobiera kwotę od skazanego. Osobno, Schadefonds Geweldsmisdrijven może wypłacać odszkodowania ofiarom poważnych przestępstw z użyciem przemocy i przestępstw seksualnych, bez konieczności skazania.

Okresy przedawnienia w zarysie

Zgodnie z art. 70 Sr. prawo do ścigania wygasa po sześciu, dwunastu lub dwudziestu latach, w zależności od maksymalnego wymiaru kary. W przypadku poważnych przestępstw seksualnych popełnionych wobec nieletniego prawo to nie wygasa wcale: czynności seksualne z dziećmi pozostają ścigane bezterminowo. Jeżeli ofiarą była osoba dorosła, obowiązuje okres przedawnienia od dwunastu do dwudziestu lat, w zależności od maksymalnego wymiaru kary za przestępstwo. Zgodnie z art. 71 Sr., jeżeli okres przedawnienia ma zastosowanie do przestępstwa seksualnego wobec dziecka, biegnie on od dnia ukończenia przez ofiarę osiemnastego roku życia, a nie od daty popełnienia przestępstwa.

Przestępstwa historyczne przeciwko dzieciom mogą być zatem nadal ścigane nawet po kilkudziesięciu latach, podczas gdy w przypadku osoby dorosłej sytuacja zależy od zarzucanego przestępstwa i obowiązującego wówczas prawa, dlatego należy to zweryfikować, a nie zakładać. Przestępstwa dotyczące materiałów przedstawiających wykorzystywanie seksualne dzieci zostały przeniesione wraz z resztą Tytułu XIV: od 1 lipca 2024 r. znajdują się one w art. 252 Sr, a dawny art. 240b Sr już nie istnieje. Okres przedawnienia biegnie zgodnie z maksymalnym wyrokiem za przestępstwo.

Gdzie jest dostępne wsparcie

• Centrum ds. Przemocy Seksualnej — opieka medyczna, badania kryminalistyczne i wsparcie psychologiczne, całodobowo, pod numerem 0800-0188.
• Wsparcie dla ofiar Holandii — bezpłatne wsparcie praktyczne, emocjonalne i prawne dla ofiar i ich rodzin, obejmujące prawo do wypowiedzi i ubieganie się o odszkodowanie.
• Adwokat ofiary — w poważnych przypadkach osobie składającej skargę może zostać przydzielony prawnik specjalista, często bezpłatnie, który udzieli porady na temat zgłaszania naruszeń, dostępu do akt, prawa do wypowiedzi i roszczenia.
• A obrońca — dla każdej osoby przesłuchiwanej w charakterze podejrzanego, od pierwszego przesłuchania włącznie, z możliwością uzyskania pomocy prawnej w zależności od środków.
• Lekarz pierwszego kontaktu i Veilig Thuis — na potrzeby opieki medycznej oraz w sytuacjach domowych i w sytuacjach zależności.

Law & More akty dla skarżących i oskarżonych w Eindhoven, Amsterdam i gdzie indziej w Holandii, a także udziela porad w języku angielskim. Ponieważ ustawa ma zastosowanie wyłącznie do działań mających miejsce 1 lipca 2024 r. lub później, data zdarzeń jest jedną z pierwszych rzeczy, które należy ustalić.