Spór między akcjonariuszami w holenderskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (BV) może być rozstrzygany na cztery sposoby: na podstawie umowy akcjonariuszy i statutu, w drodze negocjacji lub mediacji, w drodze ustawowych przepisów dotyczących wymuszonego wykupu lub wyjścia z firmy oraz w drodze postępowania wyjaśniającego przed Izbą Przedsiębiorców (Ondernemingskamer). Od 1 stycznia 2025 r. Izba Przedsiębiorców rozpatruje zarówno ustawowe przepisy dotyczące sporów, jak i postępowanie wyjaśniające, co sprawiło, że wybór między tymi sposobami stał się bardziej kwestią strategii niż forum.
Wybór właściwej drogi zależy od faktów, zapisów w dokumentach umownych oraz od tego, czy relacje robocze nadal można naprawić. Spory akcjonariuszy rzadko zaczynają się od kłótni; zaczynają się od schematu decyzji podejmowanych bez konsultacji, informacji, którymi nie dzieli się już nikt, lub cichego przeniesienia wartości do spółki kontrolowanej przez większość. Pozycja prawna akcjonariusza mniejszościowego słabnie wraz z utrwalaniem się tego schematu, ponieważ każda kolejna decyzja staje się trudniejsza do odwrócenia.
W tym artykule opisano każdą z tych ścieżek, podstawę prawną oraz próg, który należy spełnić. Szczegółowe informacje na temat podstawowych zasad, w tym squeeze-outu, przymusowego wycofania akcji i postępowania wyjaśniającego, można znaleźć w naszym przewodniku po sporach między akcjonariuszami w holenderskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (BV) oraz w naszym przeglądzie holenderskiego prawa korporacyjnego.
Standard obowiązujący pomiędzy akcjonariuszami
Artykuł 2:8 holenderskiego Kodeksu Cywilnego (DCC) wymaga, aby spółka, jej zarządy, członkowie rady nadzorczej i akcjonariusze postępowali wobec siebie w sposób rozsądny i uczciwy. Nie jest to zasada ogólna. Jest to standard, według którego ocenia się obowiązki informacyjne, zwoływanie i przebieg walnych zgromadzeń oraz wykonywanie prawa głosu przez większość, i to właśnie dlatego większość nie może po prostu robić, co jej się podoba, ponieważ posiada głosy.
Uchwała podjęta z naruszeniem tego standardu lub z naruszeniem przepisu dotyczącego podejmowania uchwał jest nieważna na mocy artykułu 2:15 Kodeksu Cywilnego. Roszczenie to trafia do sądu rejonowego, a nie do Izby Przedsiębiorstw, i podlega rocznemu okresowi przedawnienia od dnia, w którym uchwała stała się znana powodowi. Uchwała podjęta z naruszeniem przepisu prawa, który orzeka nieważność, np. decyzja organu, który nie był uprawniony do jej podjęcia, jest nieważna na mocy artykułu 2:14 Kodeksu Cywilnego.
Zacznij od umowy akcjonariuszy i statutu
Przed podjęciem jakichkolwiek kroków, umowa akcjonariuszy i statut spółki muszą zostać przeanalizowane w kontekście faktów. Cztery klauzule zazwyczaj decydują o kształcie sporu. Klauzula rozstrzygania sporów może zobowiązywać strony do podjęcia mediacji lub arbitrażu przed skierowaniem sprawy do sądu, a jej zignorowanie może kosztować powoda utratę możliwości dochodzenia roszczeń. Klauzula impasu reguluje sytuację, gdy głosy są równe i spółka nie może już podejmować decyzji. Opcje put i call dają stronie prawo do sprzedaży lub kupna, często po cenie ustalonej przez niezależnego rzeczoznawcę. Prawa do informacji określają, do czego akcjonariusz ma prawo poza rocznym sprawozdaniem finansowym.
Te prawa umowne mają znaczenie, ponieważ zazwyczaj wykraczają poza ustawowe minimum. Akcjonariusz, który nie jest członkiem zarządu, nie ma ogólnego prawa dostępu do zarządu spółką na mocy prawa holenderskiego; to, czego taki akcjonariusz może żądać poza walnym zgromadzeniem, zazwyczaj wynika z umowy, statutu lub art. 2:8 Kodeksu spółek handlowych (DCC) stosowanego w danych okolicznościach. Precyzyjne ustalenie tej podstawy często przekształca odmowę w wykonanie zobowiązania bez postępowania.
Negocjacje i mediacje
W przypadku, gdy relacje robocze nadal można naprawić, ugoda w drodze negocjacji pozostaje najszybszą i jedyną drogą, która może przynieść rozstrzygnięcie, którego sąd nie może narzucić. Zmiana struktury akcjonariatu, wykup z możliwością zarobku, nowe ustalenia dotyczące zarządzania lub uzgodnione obowiązki sprawozdawcze – to wszystko kwestie do rozstrzygnięcia przez strony, a nie przez sędziego, który jest ograniczony do środków zaradczych dozwolonych przez prawo.
Mediacja nie zawsze jest odpowiednia. W przypadku zatajenia informacji wymaganych prawnie lub umownie, wyprowadzenia aktywów z firmy lub gdy wcześniejsze umowy wielokrotnie nie były przestrzegane, dobrowolny proces zazwyczaj pozwala zyskać czas dla drugiej strony. W takich sytuacjach Izba Przedsiębiorców nie jest ostatecznością, lecz właściwym pierwszym instrumentem, ponieważ jest to jedyne forum, które może interweniować przed rozstrzygnięciem merytorycznym.
Przepisy dotyczące sporów ustawowych: wymuszony wykup i wymuszone wyjście
Przepisy dotyczące rozstrzygania sporów zawarte w artykułach 2:335–2:343c Kodeksu spółek handlowych (DKH) przewidują dwa środki zaradcze. Akcjonariusz, którego postępowanie szkodzi interesom spółki w takim stopniu, że dalsze członkostwo w spółce nie może być już rozsądnie tolerowane, może zostać zmuszony do przeniesienia swoich akcji na podstawie artykułu 2:336a Kodeksu spółek handlowych. Akcjonariusz, którego prawa lub interesy zostały naruszone przez postępowanie jednego lub większej liczby współakcjonariuszy w takim stopniu, że dalsze członkostwo w spółce nie może być już rozsądnie wymagane, może zmusić tych współakcjonariuszy do przejęcia swoich akcji na podstawie artykułu 2:343 Kodeksu spółek handlowych (DKH).
Ustawa Wagevoe, obowiązująca od 1 stycznia 2025 r., zmieniła sposób dochodzenia tych roszczeń. Obecnie oba postępowania toczą się w trybie petycji przed Izbą Przedsiębiorstw, a nie w trybie nakazowym przed sądem rejonowym. Rozpatrywane są w jednej instancji faktycznej, po czym możliwe jest jedynie wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, a ponadto mogą być połączone z wnioskiem o przeprowadzenie dochodzenia. To usunęło główny zarzut wobec starego systemu, który polegał na tym, że wykup mógł trwać latami i obejmować trzy instancje, podczas gdy firma nadal się pogarszała.
Wycena pozostaje najtrudniejszą częścią. Sąd wyznacza jednego lub kilku biegłych do wyceny akcji, chyba że strony uzgodnią inaczej, a cena ustalana jest na dzień ustalony przez sąd. Jeżeli zaskarżone zachowanie samo w sobie obniżyło wartość, sąd może to uwzględnić, dlatego udokumentowanie zachowania i jego wpływu na wyniki jest równie ważne, jak argumentacja prawna.
Postępowanie śledcze przed Izbą Przedsiębiorstw
Izba Przedsiębiorczości jest wyspecjalizowanym wydziałem Amsterdam Sąd Apelacyjny rozpatrujący spory korporacyjne. W toku dochodzenia bada, czy istnieją podstawy do kwestionowania polityki lub sposobu prowadzenia działalności w firmie, a jeśli tak, może nakazać wszczęcie dochodzenia. Artykuł 2:350(1) Kodeksu spółek handlowych (DCC) określa kryterium: wniosek jest uwzględniany tylko wtedy, gdy istnieją uzasadnione podstawy do kwestionowania właściwej polityki lub prawidłowego toku działalności.
Izba Przedsiębiorczości przychyla się do wniosku wyłącznie wówczas, gdy istnieją uzasadnione powody, by wątpić w właściwą politykę lub właściwy bieg spraw.
Artykuł 2:350(1) DCC
Postępowanie przebiega w dwóch fazach. Pierwsza kończy się powołaniem biegłego i sporządzeniem raportu; druga, na wniosek, to moment, w którym Izba Przedsiębiorstw może stwierdzić niegospodarność i zastosować środki zaradcze wymienione wyczerpująco w artykule 2:356 Kodeksu spółek handlowych (DCC), takie jak zawieszenie lub uchylenie uchwały, zawieszenie lub odwołanie członka zarządu, powołanie tymczasowego członka zarządu lub przeniesienie udziałów w drodze zarządu. Przeniesienie udziałów w drodze zarządu jest rozwiązaniem tymczasowym, a nie zmianą właściciela.
Dwa punkty dopuszczalności rozstrzygają wiele spraw przed rozstrzygnięciem merytorycznym. Zgodnie z artykułem 2:349 Kodeksu spółek handlowych (DKH), sprzeciwy muszą zostać najpierw zgłoszone zarządowi, a jeśli istnieje, radzie nadzorczej, z rozsądnym terminem na odpowiedź. Zgodnie z artykułem 2:346 Kodeksu spółek handlowych (DKH), akcjonariusz jest uprawniony do złożenia wniosku, jeżeli posiada co najmniej jedną dziesiątą kapitału zakładowego lub akcje o wartości nominalnej co najmniej 22.5 000 euro lub niższej kwocie określonej w statucie. W przypadku spółek, których kapitał zakładowy przekracza 22,5 miliona euro, próg wynosi jedną setną kapitału zakładowego lub, w przypadku spółek notowanych na giełdzie, wartość rynkowa co najmniej 20 milionów euro. Wymóg ten ma charakter alternatywny, a nie kumulacyjny, a akcjonariusze mogą zsumować swoje udziały, aby go osiągnąć.
Aby uzyskać pełniejszy opis samego forum, jego składu i sposobu przygotowania wniosku, zapoznaj się z naszym artykułem na temat Izby Przedsiębiorstw w Holandii.
Natychmiastowe rezerwy w przypadku zagrożenia wartości
Instrumentem, który wyróżnia Izbę Przedsiębiorstw, jest natychmiastowe postanowienie zawarte w artykule 2:349a Kodeksu Postępowania Cywilnego (DCC). Na wniosek w związku z dochodzeniem, a także na każdym etapie postępowania, Izba Przedsiębiorstw może dokonać takiego postanowienia, jeżeli wymaga tego sytuacja firmy lub interes dochodzenia. Może ona powołać tymczasowego dyrektora z głosem rozstrzygającym, zawiesić dyrektora w czynnościach lub objąć akcje zarządem komisarycznym, aby zneutralizować prawo głosu do czasu ustalenia faktów.
Nie ma ustalonego ustawowego terminu na złożenie takiego wniosku, ale jest on rozpatrywany szybko, a termin rozprawy zazwyczaj ustala się w ciągu kilku tygodni. Ta szybkość sprawia, że natychmiastowe rozstrzygnięcie jest często pierwszym krokiem w przypadku przenoszenia aktywów, blokowania dostępu do banku lub gdy walne zgromadzenie ma podjąć nieodwołalną decyzję. Jest to również wymagający krok, ponieważ wniosek musi konkretyzować wątpliwości w dokumentach, a nie w samych wrażeniach.
Pociągnięcie dyrektora do odpowiedzialności osobistej
W przypadku, gdy dyrektor spowodował stratę dla spółki, artykuł 2:9 Kodeksu Cywilnego przewiduje odpowiedzialność wewnętrzną, ale tylko wtedy, gdy dyrektor może zostać poważnie obwiniony za nienależyte wykonywanie swoich obowiązków. Jest to wysoki próg, który ocenia się na podstawie wszystkich okoliczności, w tym charakteru działalności, związanego z nią ryzyka oraz dostępnych w danym momencie informacji. Odpowiedzialność wobec akcjonariusza lub osoby trzeciej podlega ogólnej zasadzie deliktu zawartej w artykule 6:162 Kodeksu Cywilnego, a tam również zazwyczaj wymagane jest poważne osobiste przewinienie.
Konflikty interesów zasługują na osobną uwagę, ponieważ pojawiają się w tego typu sporach tak często. Zgodnie z artykułem 2:239(6) DCC, członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, którego bezpośredni lub pośredni interes osobisty jest sprzeczny z interesem spółki, nie może brać udziału w obradach i podejmowaniu decyzji. Jeżeli w rezultacie zarząd nie może podjąć uchwały, decyzja należy do rady nadzorczej, a w jej nieobecności – do walnego zgromadzenia. Uchwała podjęta z naruszeniem tej zasady podlega unieważnieniu na mocy artykułu 2:15 DCC.
Wybór trasy
Cztery pytania zazwyczaj rozstrzygają o wyborze. Czy relacja zawodowa może zostać naprawiona? W takim przypadku warto podjąć próbę mediacji, która nie zajmuje dużo czasu. Czy wartość jest tracona w tej chwili? W takim przypadku natychmiastowe rozwiązanie jest ważniejsze niż cokolwiek innego. Czy celem jest zakończenie relacji, czy jej naprawa, ponieważ przymusowe wyjście z firmy na podstawie artykułu 2:343 Kodeksu spółek handlowych (DCC) odpowiada na pierwsze pytanie, a dochodzenie na drugie. Co mówi umowa akcjonariuszy, skoro klauzula o rozstrzyganiu sporów może dyktować kolejność kroków, a statut może określać niższy próg kwalifikacyjny niż prawo.
Odpowiedzi rzadko się wykluczają. Wniosek o dochodzenie i roszczenie o unieważnienie mogą być rozpatrywane równolegle, a od czasu Wagevoe roszczenie o wykup można połączyć z dochodzeniem przed tym samym sądem. Ważne jest, aby kolejność została wybrana celowo, ponieważ pierwsze złożenie wniosku nadaje ton wszystkiemu, co nastąpi później.
Co zrobić teraz
Zabezpiecz dokumentację, zanim stanowiska zostaną sformalizowane: umowę akcjonariuszy, statut, protokoły i zawiadomienia z walnych zgromadzeń, sprawozdania finansowe i wszelkie dane okresowe, a także korespondencję, w której złożono wnioski o udzielenie informacji i je odrzucono. Sporządź wnioski na piśmie i ustal rozsądny termin na odpowiedź, ponieważ artykuł 2:349 Kodeksu spółek handlowych (DCC) będzie wymagał późniejszego wykazania, że sprzeciw został zgłoszony najpierw zarządowi.
Law and More Doradzamy akcjonariuszom i spółkom w sporach z akcjonariuszami, od pierwszego wniosku o udzielenie informacji po postępowanie przed Izbą Przedsiębiorców. Oceniamy sytuację umowną, dostępne drogi prawne i kolejność ich wykorzystania, a także reprezentujemy holenderskich i międzynarodowych akcjonariuszy w języku niderlandzkim i angielskim. Zachęcamy do kontaktu w celu omówienia Państwa sytuacji.
PYTANIA I ODPOWIEDZI
Co może zrobić Izba Przedsiębiorczości?
W ramach postępowania wyjaśniającego OK posiada szerokie uprawnienia: może powołać tymczasowego członka zarządu lub rady nadzorczej, zawiesić członków zarządu oraz tymczasowo przenieść akcje w drodze zarządu (art. 2:356 K.k.c.). Są to środki tymczasowe, a nie ostateczne przeniesienie własności. Uchylenie bezprawnych decyzji nie następuje za pośrednictwem OK, lecz poprzez wniesienie powództwa do sądu powszechnego na podstawie art. 2:15 K.k.c. Obie te drogi mogą przebiegać równolegle.
Jakie mam prawa jako akcjonariusz mniejszościowy?
Zasadniczo przysługuje Ci dostęp do danych rocznych i dokumentów z posiedzeń zarządu, a także prawo do kwestionowania decyzji sprzecznych z zasadnością i uczciwością (artykuły 2:8 i 2:15 Kodeksu spółek handlowych). W przypadku postępowania wyjaśniającego, artykuł 2:346 Kodeksu spółek handlowych wymaga co najmniej jednej dziesiątej kapitału zakładowego lub akcji o wartości nominalnej co najmniej 225 000 euro lub niższej kwoty określonej w statucie; inne progi mają zastosowanie do spółek o wyższym kapitale zakładowym oraz spółek notowanych na giełdzie. Wymóg ten ma charakter alternatywny, a udziały mogą być sumowane. Dodatkowe prawa są zazwyczaj określone w Umowie o Spółce (SHA) i statucie spółki.
Jaka jest różnica pomiędzy mediacją, arbitrażem i porozumieniem stron?
Mediacja jest dobrowolna – obie strony muszą uzgodnić wynik. Arbitraż prowadzi do wiążącej decyzji prywatnego arbitra, poza sądem. Izba Przedsiębiorstw jest organem sądowym, który na wniosek – nawet bez współpracy drugiej strony – może zastosować środki tymczasowe, gdy tylko zaistnieją uzasadnione wątpliwości co do polityki lub przebiegu sprawy.
Czy mogę pociągnąć dyrektora do odpowiedzialności osobistej?
Tak, ale próg jest wysoki. Zgodnie z artykułem 2:9 DCC, odpowiedzialność wewnętrzna jest możliwa, gdy dyrektor nienależycie wykonał swoje obowiązki i może zostać za to poważnie obwiniony. W stosunkach zewnętrznych można tego dokonać na mocy artykułu 6:162 DCC, jeśli jego zachowanie stanowi czyn niedozwolony. W przypadkach udowodnionego wzbogacenia, oszustwa lub systematycznego faworyzowania własnych spółek holdingowych jest to poważna droga – również jako środek nacisku na zawarcie ugody.
Czy reprezentujecie również zagranicznych udziałowców?
Tak. Law & More Posiada bogate doświadczenie w zakresie współpracy z międzynarodowymi udziałowcami i dyrektorami w holenderskich spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (BV) i spółkach akcyjnych (NV). Prowadzimy postępowania w języku angielskim i ściśle współpracujemy z zagranicznymi doradcami w sprawach z elementami transgranicznymi.
O autorze
Toma Meevisa jest Partnerem Zarządzającym w firmie Law & More in Eindhoven oraz AmsterdamDoradza holenderskim i międzynarodowym przedsiębiorstwom w sporach z udziałowcami, sporach korporacyjnych i postępowaniach przed Izbą Przedsiębiorców (Ondernemingskamer).
Jeśli masz konflikt interesów z akcjonariuszami lub podejrzewasz, że Twoje prawa są ignorowane, ocenimy sytuację i przedstawimy Ci dostępne dla Ciebie rozwiązania oraz kolejność, w jakiej najlepiej z nich skorzystać.
Tom Meevis · +31 40 369 06 80 · info@lawandmore.nl
