Kiedy rodzice się rozwodzą lub rozstają, kwestia ustalenia kontaktów z dzieckiem jest często jednym z najbardziej emocjonalnych tematów. Rodzice mają własne życzenia i pomysły, ale jaka jest rola samego dziecka? Od jakiego wieku jego zdanie się liczy? I czy dziecko może odmówić odwiedzin, a nawet je wymusić?

W tym blogu wyjaśniamy, kiedy i w jaki sposób życzenia dziecka mają znaczenie prawne w kontekście ustalania kontaktów z dzieckiem w Holandii.

Podstawa prawna: dobro dziecka jest najważniejsze

Artykuł 1:253a holenderskiego Kodeksu Cywilnego (BW) stanowi, że ustalając zasady kontaktów z dzieckiem, sąd musi działać w najlepszym interesie dziecka. Oznacza to, że sąd nie kieruje się automatycznie wolą rodziców, lecz bierze pod uwagę dobro dziecka.

holenderski prawo przyznaje dziecku wyraźne prawo do kontaktów z obojgiem rodziców i innymi osobami, z którymi łączy je bliska więź osobista. Sąd ustala zasady kontaktów na wniosek, zawsze kierując się dobrem dziecka.

Na dobro dziecka składa się kilka czynników:

• Więź dziecka z obojgiem rodziców;
• Życzenia dziecka, uwzględniające jego wiek i stopień dojrzałości;
• Konsekwencje zmiany sytuacji życiowej dziecka;
• Zdolność rodziców do opieki nad dzieckiem i jego wychowania.

Życzenia dziecka są zatem wyraźnie uwzględniane przy ocenie, ale nie stanowią jedynego kryterium. Sąd Najwyższy podkreśla, że ​​dobro dziecka jest zawsze decydujące, a odwiedzin można odmówić tylko wtedy, gdy istnieje poważna szkoda dla rozwoju dziecka lub gdy zagrożone są ważne interesy (ECLI:NL:HR:2014:91; ECLI:NL:HR:2007:BA6246).

Od jakiego wieku zdanie dziecka zaczyna się liczyć?

Zasadniczo dzieci w każdym wieku mogą być wysłuchane przez sąd lub Radę Ochrony Dziecka. prawo Nie określa ona absolutnego minimalnego wieku. Jednak waga, jaką przywiązuje się do opinii dziecka, zależy od jego wieku i dojrzałości.

Małe dzieci (0-6 lat)

W przypadku bardzo małych dzieci sąd zazwyczaj zakłada, że ​​nie są one jeszcze w stanie wyrobić sobie przemyślanej opinii na temat odwiedzin. Dlatego ich życzenia rzadko mają charakter decydujący. Sąd może jednak wziąć pod uwagę więź dziecka z obojgiem rodziców oraz jego reakcję na odwiedziny.

Dzieci w wieku 6-12 lat

Od około szóstego roku życia dzieci często potrafią wyrażać swoje uczucia i życzenia. Sąd weźmie tę opinię pod uwagę, ale nie zawsze będzie ona rozstrzygająca.

Zgodnie z artykułem 1:377g Kodeksu postępowania cywilnego (BW), sąd może wysłuchać małoletniego poniżej dwunastego roku życia, jeżeli uzna, że ​​jest on zdolny do rozsądnej oceny swoich interesów. Sąd określa sposób wysłuchania dziecka, na przykład podczas przesłuchania dziecka lub za pośrednictwem biegłego.

Sąd krytycznie zbada, czy dziecko wypowiada się w swoim imieniu, czy też jego zdanie zostało silnie ukształtowane przez rodzica, z którym mieszka. Konflikty lojalności są częste w tym wieku.

Dzieci w wieku 12 lat i starsze

Od 12. roku życia dziecko ma ustawowe prawo do bycia wysłuchanym w postępowaniu, które go dotyczy (art. 809 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 1:251a Kodeksu postępowania cywilnego). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dać dziecku możliwość wyrażenia swojego stanowiska, chyba że nie leży to w jego najlepszym interesie.

Artykuł 1:377a BW stanowi, że sąd może odmówić prawa do odwiedzin, jeżeli dziecko w wieku dwunastu lat lub starsze wyraziło podczas rozprawy poważne sprzeciwy wobec odwiedzin.

Opinia dziecka w wieku 12 lat lub starszego ma coraz większe znaczenie w praktyce. Sędziowie niechętnie narzucają ustalenia dotyczące odwiedzin, które są całkowicie sprzeczne z wyraźną wolą starszego nastolatka.

Nie oznacza to jednak, że wola dziecka jest zawsze decydująca. Nawet w przypadku nastolatków sąd zbada, czy występują wpływy, konflikty lojalności lub przejściowe emocje.

Jak dziecko jest słyszane?

Sąd może określić opinię dziecka na kilka sposobów:

Wywiad dziecka z sędzią

Sędzia może zdecydować o przesłuchaniu dziecka w ramach przesłuchania. Często odbywa się ono w nieformalnej atmosferze, bez obecności rodziców. Rozmowa koncentruje się na badaniu uczuć i pragnień dziecka, a nie na samym przesłuchaniu.

Zgodnie z art. 799a Kodeksu postępowania cywilnego, w pozwie należy wskazać, czy i w jaki sposób prośba została omówiona z małoletnim oraz jaka była jego odpowiedź.

Rada Ochrony Dzieci

Sąd może zwrócić się do Rady Ochrony Dziecka (RvdK) o przeprowadzenie dochodzenia. RvdK rozmawia z dzieckiem, rodzicami, a często także z innymi stronami, takimi jak szkoła, lekarz rodzinny czy rodzina.

Zgodnie z artykułem 810 Kodeksu postępowania cywilnego, Rada ds. Ochrony Dziecka pełni niezależną rolę doradczą. Sąd bierze pod uwagę tę opinię w swojej ocenie, ale nie jest nią związany. Sąd pozostaje niezależny i ponosi odpowiedzialność za ostateczną decyzję.

Jeśli sąd odstąpi od zalecenia Zarządu, ma on zwiększony obowiązek przedstawienia uzasadnienia. Sąd musi jasno i konkretnie uzasadnić, dlaczego nie stosuje się do zalecenia.

Badanie eksperckie

W skomplikowanych przypadkach sąd może powołać biegłego (np. psychologa lub pedagoga) do zbadania dziecka. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy istnieją wątpliwości co do wpływu na dziecko lub gdy w grę wchodzą poważne kwestie.

Rodzic może również wnioskować o dodatkowe badanie biegłego, jeśli opinia Rady Ochrony Dziecka jest niejasna lub niewystarczająco uzasadniona. Zgodnie z artykułem 810a Kodeksu postępowania cywilnego, sąd musi zezwolić rodzicowi na złożenie opinii biegłego, który nie został powołany przez sąd.

Specjalny opiekun

W niektórych przypadkach sąd wyznacza kuratora specjalnego. Jest to niezależna osoba (często prawnik lub pedagog), która reprezentuje interesy dziecka w postępowaniu.

Opiekun specjalny jest powoływany na podstawie artykułu 1:250 Kodeksu postępowania cywilnego (BW) w przypadku konfliktu interesów między (jednym z) rodziców a małoletnim. Opiekun reprezentuje dziecko w sądzie i poza nim, a jego zadaniem jest badanie rzeczywistych życzeń, potrzeb i interesów dziecka oraz składanie sprawozdań sądowi.

Sąd może wyraźnie poprosić opiekuna o zbadanie, czy życzenie dziecka rzeczywiście pochodzi od niego samego, czy też jest wynikiem wpływu (ECLI:NL:RBZWB:2025:9312; ECLI:NL:RBGEL:2025:10080).

Czy dziecko może odmówić odwiedzin?

Co do zasady dziecko nie może po prostu odmówić odwiedzin. Prawo zakłada, że ​​kontakt z obojgiem rodziców leży w najlepszym interesie dziecka, chyba że jest to sprzeczne z jego ważnymi interesami (art. 1:377a ust. 3 BW).

Czym są ważne interesy? Rozważ:

• Przemoc wobec dzieci lub przemoc domowa;
• poważne zaniedbanie ze strony rodzica odwiedzającego;
• Nadużycia ze strony rodzica odwiedzającego;
• Sytuacja, w której odwiedziny poważnie szkodzą dziecku pod względem psychologicznym.

Nie można ignorować dziecka, które wielokrotnie i wyraźnie wskazuje na szkodliwy wpływ kontaktu z rodzicem. W takich przypadkach sąd często zleca przeprowadzenie badania przez biegłego.

Jeśli dochodzenie wykaże, że odmowa dziecka jest autentyczna i nie wynika z nacisków, sąd może orzec o ograniczeniu, a nawet o zakazie odwiedzin. W praktyce jednak zdarza się to rzadko.

Wpływ rodzicielski: jak go określić?

Orzecznictwo pokazuje, że wpływ rodziców jest zazwyczaj ustalany poprzez badanie biegłego behawiorysty, dochodzenie prowadzone przez komisję lub ustanowienie specjalnego opiekuna. Sąd zwraca uwagę na takie sygnały, jak:

• Konflikty lojalnościowe;
• Nagła i skrajna niechęć do rodzica bez wyraźnej przyczyny;
• Nieścisłości w zeznaniach dziecka;
• Zachowanie obojga rodziców (ECLI:NL:GHARL:2025:7041; ECLI:NL:RBZWB:2025:5492).

Rodzic może wykazać swój wpływ poprzez:

• Przeprowadzenie badania przez eksperta (np. przez Radę Ochrony Dziecka lub psychologa);
• Składanie raportów lub oświadczeń od opiekuna specjalnego;
• Dokumentowanie zmian w zachowaniu, niespójności lub problemów z lojalnością u dziecka;
• Wykazanie, że negatywne uczucia dziecka wobec drugiego rodzica nie wynikają z jego własnych doświadczeń, ale są związane z konfliktem między rodzicami.

Sąd Najwyższy podkreślił, że samo złożenie sprzeciwu przez rodzica sprawującego opiekę nie jest wystarczające; należy wykazać, że dziecko faktycznie znajduje się w sytuacji pośredniej lub że w wyniku kontaktów dochodzi do poważnej szkody (ECLI:NL:HR:2014:91).

Czy dziecko może samo wyegzekwować prawo do odwiedzin?

Tak, od 12. roku życia dziecko może samodzielnie złożyć do sądu wniosek o ustalenie lub zmianę sposobu kontaktów z dzieckiem (art. 1:377a Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 798 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd może również wydać orzeczenie z urzędu na podstawie art. 1:377g Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli małoletni w wieku dwunastu lat lub starszy złoży taki wniosek.

Oznacza to, że dziecko mieszkające z jednym z rodziców, które chce mieć więcej kontaktów z drugim rodzicem, może samodzielnie wystąpić do sądu. W praktyce zdarza się to rzadko, ponieważ dzieci często nie zdają sobie sprawy z takiej możliwości, a podjęcie takiego kroku może być obciążeniem psychicznym.

Przykładem jest dziecko mieszkające z matką, które chce mieć więcej kontaktów z ojcem. Jeśli matka odmawia lub utrudnia to, dziecko może samo wszcząć postępowanie. Sąd zbada wówczas, co leży w najlepszym interesie dziecka i może ustalić warunki odwiedzin, nawet wbrew woli rodzica sprawującego opiekę.

Dostęp do raportu Rady Ochrony Dzieci

Zgodnie z artykułem 811 Kodeksu postępowania cywilnego rodzice, opiekunowie prawni, osoby sprawujące pieczę nad dziećmi oraz dzieci w wieku dwunastu lat i starsze mają prawo do wglądu i otrzymania kopii pełnej opinii Rady ds. Ochrony Dzieci.

Sąd może ograniczyć to prawo, jeżeli interes w poszanowaniu prywatności lub zapobieżeniu niewspółmiernej szkodzie osób trzecich jest nadrzędny. W praktyce sąd może usunąć poufne informacje (takie jak miejsce pobytu dziecka) z raportu przed przekazaniem go rodzicowi.

Zalecenie Rady można zakwestionować w toku postępowania: rodzice mogą wnieść uzasadnione sprzeciwy wobec treści raportu i zwrócić się do sądu o przeprowadzenie dodatkowego dochodzenia lub kontrekspertyzę. Od decyzji o odmowie dostępu przysługuje jedynie kasacja w interesie prawa.

A co jeśli dziecko sprzeciwia się odwiedzinom?

Czasami dziecko aktywnie opiera się odwiedzinom. Może to przybierać różne formy, od „nie mam na to ochoty” po całkowitą odmowę i wybuchy emocji podczas odbierania przez rodzica z wizytą.

W takich sytuacjach ważne jest zbadanie, skąd bierze się opór:

• Czy dziecko podlega wpływowi rodzica sprawującego opiekę?
• Czy istnieje konflikt lojalności?
• Czy dziecko ma autentyczny i uzasadniony powód, dla którego nie chce odwiedzin?
• Czy występują poważne problemy (nadużycia, zaniedbania)?

Jeśli opór okaże się autentyczny i wynika z autentycznego strachu lub negatywnych doświadczeń, sąd może zdecydować o zmianie terminu odwiedzin. Może to oznaczać tymczasowe nadzorowanie odwiedzin, zmniejszenie ich częstotliwości lub czasowe zawieszenie.

Z drugiej strony, jeśli dziecko wydaje się być poddawane wpływom, sąd może podjąć surowsze kroki. W skrajnych przypadkach może to nawet doprowadzić do zmiany miejsca zamieszkania: dziecko będzie mieszkać z drugim rodzicem.

Praktyczne wskazówki dla rodziców

Jako rodzic możesz najlepiej zrobić następujące rzeczy:

• Słuchaj swojego dziecka, ale nie obarczaj go wyborem. Nie mów: „Możesz wybrać, z kim chcesz mieszkać” lub „Czy naprawdę chcesz jechać do taty/mamy?”.
• Nie mów negatywnie o drugim rodzicu w obecności dziecka. To zwiększa ryzyko konfliktów lojalności.
• Zachęcaj do odwiedzin, nawet jeśli masz konflikty z drugim rodzicem. Wizyty dotyczą więzi między dzieckiem a drugim rodzicem, a nie twojej relacji z tym rodzicem.
• Jeśli Twoje dziecko daje do zrozumienia, że ​​nie czuje się komfortowo w towarzystwie drugiego rodzica, potraktuj to poważnie, ale nie zaczynaj od razu kłótni. Najpierw spróbuj porozmawiać z drugim rodzicem.
• Jeśli to konieczne, zwróć się o pomoc do specjalisty, np. mediatora, pracownika młodzieżowego lub terapeuty rodzinnego.
• Jeśli Twoje dziecko ma 12 lat lub więcej i wyraźnie daje do zrozumienia, że ​​chce być wysłuchane, uszanuj to. Dziecko ma ustawowe prawo do wyrażania swojej opinii.

Wniosek

Życzenia dziecka odgrywają ważną rolę w ustalaniu zasad kontaktów, ale nie są jedynym kryterium. Sąd bierze pod uwagę życzenia dziecka w ogólnej ocenie, biorąc również pod uwagę jego wiek, dojrzałość i ewentualny wpływ.

Dzieci w wieku 12 lat i starsze mają ustawowe prawo do bycia wysłuchanym, a nawet mogą samodzielnie wszczynać postępowanie. Sąd zawsze jednak bada, czy wola dziecka jest zgodna z jego długoterminowym dobrem.

W orzecznictwie, wola dziecka jest starannie rozważana, ale nie jest automatycznie decydująca. Czynniki takie jak wiek, konflikty lojalności, wpływ rodziców i stan emocjonalny dziecka odgrywają kluczową rolę.

Dla rodziców ważne jest, aby poważnie traktować opinię dziecka, mając jednocześnie świadomość, że nie powinno ono ponosić pełnej odpowiedzialności za tak ważną decyzję. W razie wątpliwości lub konfliktu warto zasięgnąć porady specjalisty.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Od jakiego wieku sąd musi wysłuchać dziecka?

Dzieci w wieku 12 lat i starsze mają ustawowe prawo do bycia wysłuchanym (art. 809 Kodeksu postępowania cywilnego). W przypadku dzieci poniżej 12 lat sąd ma uprawnienia dyskrecjonalne: może postanowić o wysłuchaniu dziecka, jeśli uzna, że ​​jest ono zdolne do rozsądnej oceny swoich interesów (art. 1:377g Kodeksu postępowania cywilnego).

Czy rodzic może sprzeciwić się wysłuchaniu dziecka poniżej 12 roku życia?

Tak, rodzic może wnieść sprzeciw, jeśli rozprawa nie leży w najlepszym interesie dziecka, na przykład w przypadku konfliktu lojalności lub jeśli dziecko znajduje się w konflikcie między rodzicami. Sąd oceni sprzeciw, biorąc pod uwagę dobro dziecka, ale nie ma obowiązku odrzucenia go z uzasadnieniem, chyba że zachodzą szczególne okoliczności.

Czy sąd jest związany opinią Rady ds. Ochrony Dzieci?

Nie, sąd nie jest związany opinią Rady. Rada pełni niezależną rolę doradczą i jest uznawana za eksperta, ale sąd pozostaje niezależny i ponosi odpowiedzialność za decyzję. Jeśli sąd odstąpi od opinii, musi przedstawić stosowne uzasadnienie.

Czy jako rodzic mogę skorzystać z usług własnego eksperta?

Tak, zgodnie z artykułem 810a Kodeksu postępowania cywilnego, sąd musi zezwolić rodzicowi na złożenie opinii biegłego niewyznaczonego przez sąd, pod warunkiem, że opinia ta może przyczynić się do podjęcia decyzji, a dobro dziecka nie stoi temu na przeszkodzie. Możesz również wnioskować o dodatkowe badanie biegłego, jeśli opinia Sądu jest niejasna lub niewystarczająca.

Kim jest opiekun specjalny i kiedy jest powoływany?

Kurator specjalny to niezależna osoba reprezentująca interesy dziecka w postępowaniu. Sąd może wyznaczyć kuratora na podstawie artykułu 1:250 Kodeksu postępowania cywilnego (BW) w przypadku konfliktu interesów między (jednym z) rodziców a dzieckiem. Kurator bada rzeczywiste życzenia dziecka i składa sprawozdanie sądowi.

Czy moje 12-letnie dziecko może samo udać się do sądu?

Tak, dziecko w wieku 12 lat lub starsze może samodzielnie złożyć do sądu wniosek o ustalenie lub zmianę sposobu kontaktów (art. 1:377a Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 798 Kodeksu postępowania cywilnego). W praktyce zdarza się to rzadko, ponieważ dzieci często nie są świadome takiej możliwości.

Czy jako rodzic mam prawo wglądu do raportu Zarządu?

Tak, zgodnie z artykułem 811 Kodeksu postępowania cywilnego rodzice mają co do zasady prawo do pełnego wglądu w sprawozdanie Rady. Sąd może ograniczyć to prawo tylko wtedy, gdy przeważają nad nim interesy związane z ochroną prywatności lub zapobieżeniem niewspółmiernej szkodzie. Od odmowy wglądu przysługuje jedynie kasacja w interesie prawa.

Co powinienem zrobić, jeśli uważam, że na moje dziecko ma wpływ drugi rodzic?

Możesz zwrócić się do sądu o przeprowadzenie badania biegłego. Udokumentuj zmiany w zachowaniu dziecka i jego niespójności. Sąd może zaangażować psychologa lub Radę Ochrony Dziecka w celu zbadania, czy występuje wpływ. Można również wyznaczyć specjalnego opiekuna.

Czy sąd może nakazać mi odwiedziny, jeśli moje dziecko kategorycznie odmawia?

Zależy to od wieku dziecka i przyczyny odmowy. W przypadku starszych nastolatków (16+), którzy kategorycznie odmawiają, sędziowie niechętnie nakazują odwiedziny. W przypadku młodszych dzieci sąd zbada, czy odmowa jest autentyczna, czy też jest wynikiem nacisku. Odmowa odwiedzin może zostać dokonana wyłącznie z ważnych powodów (art. 1:377a ust. 3 Kodeksu postępowania cywilnego).

Jakie środki zaradcze mi przysługują, jeśli nie zgadzam się z decyzją?

Od postanowienia o wglądzie można wnieść apelację do Sądu Apelacyjnego (art. 806 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeśli nie zgadzasz się z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego, przysługuje Ci kasacja do Sądu Najwyższego (art. 398 Kodeksu postępowania cywilnego). Uwaga: od odmowy udostępnienia sprawozdania Izby nie przysługuje zwykły środek odwoławczy, a jedynie kasacja w interesie prawa.