Życzenia dziecka w kwestii ustalania kontaktów: kiedy Twoje dziecko ma w tym udział?

W Holandii nie ma wieku, w którym wola dziecka decyduje o ustaleniu kontaktów, ale od dwunastego roku życia sąd musi zapewnić dziecku możliwość bycia wysłuchanym (art. 809 Kodeksu postępowania cywilnego, Rv), a od tego wieku poważne sprzeciwy zgłoszone na rozprawie stanowią ustawową podstawę odmowy kontaktów (art. 1:377a ust. 3 Kodeksu cywilnego, BW). Młodsze dzieci również mogą zostać wysłuchane i mogą zwrócić się do sądu o wydanie decyzji z urzędu. W każdym przypadku wola jest czynnikiem leżącym w najlepszym interesie dziecka, w zestawieniu z jego wiekiem, dojrzałością i ewentualnym wpływem rodziców.

W tym artykule wyjaśniono, kiedy życzenie dziecka ma moc prawną w kontekście ustaleń dotyczących kontaktów, w jaki sposób sąd ustala, na czym tak naprawdę polega to życzenie, oraz co rodzic może zrobić, gdy dziecko sprzeciwia się kontaktom lub jest nakłaniane do ich sprzeciwienia.

Podstawa prawna: dobro dziecka jest najważniejsze

Artykuł 1:253a holenderskiego Kodeksu Cywilnego (BW) stanowi, że ustalając zasady kontaktów z dzieckiem, sąd musi działać w najlepszym interesie dziecka . Oznacza to, że sąd nie kieruje się automatycznie wolą rodziców, lecz bierze pod uwagę dobro dziecka.

Prawo holenderskie wyraźnie przyznaje dziecku prawo do kontaktów z obojgiem rodziców i innymi osobami, z którymi łączy je bliska więź osobista. Sąd ustala zasady kontaktów na wniosek, zawsze kierując się dobrem dziecka.

Na dobro dziecka składa się kilka czynników:

• Więź dziecka z obojgiem rodziców;
• Życzenia dziecka, uwzględniające jego wiek i stopień dojrzałości;
• Konsekwencje zmiany sytuacji życiowej dziecka;
• Zdolność rodziców do opieki nad dzieckiem i jego wychowania.

Życzenia dziecka są zatem wyraźnie uwzględniane przy ocenie, ale nie stanowią jedynego kryterium. Sąd Najwyższy podkreśla, że ​​dobro dziecka jest zawsze decydujące i że kontaktów można odmówić tylko wtedy, gdy poważnie zaszkodziłoby to rozwojowi dziecka lub w inny sposób kolidowałoby z jego ważnymi interesami, a sprzeciw rodzica zamieszkującego z dzieckiem sam w sobie nie jest wystarczający (ECLI:NL:HR:2014:91). Oczekuje się również, że sąd podejmie rzeczywiste wysiłki w celu umożliwienia kontaktów, zanim je odmówi.

Od jakiego wieku zdanie dziecka zaczyna się liczyć?

Zasadniczo dzieci w każdym wieku mogą być wysłuchane przez sąd lub Radę Ochrony Dziecka, a prawo nie określa bezwzględnego minimalnego wieku. Jednak waga, jaką przywiązuje się do opinii dziecka, zależy od jego wieku i dojrzałości.

Małe dzieci (0-6 lat)

W przypadku bardzo małych dzieci sąd zazwyczaj zakłada, że ​​nie są one jeszcze w stanie wyrobić sobie przemyślanej opinii na temat odwiedzin. Dlatego ich życzenia rzadko mają charakter decydujący. Sąd może jednak wziąć pod uwagę więź dziecka z obojgiem rodziców oraz jego reakcję na odwiedziny.

Dzieci w wieku 6-12 lat

Od około szóstego roku życia dzieci często potrafią wyrażać swoje uczucia i życzenia. Sąd weźmie tę opinię pod uwagę, ale nie zawsze będzie ona rozstrzygająca.

Artykuł 809 Rv pozwala sądowi dać dziecku poniżej dwunastego roku życia możliwość wyrażenia swojego stanowiska w dowolny sposób, który sąd uzna za stosowny, na przykład w rozmowie z sędzią lub za pośrednictwem biegłego. W tym wieku nie ma takiego obowiązku, a sąd indywidualnie rozstrzyga, czy jest to przydatne i czy nie będzie wywierało presji na dziecko.

Sąd krytycznie zbada, czy dziecko wypowiada się w swoim imieniu, czy też jego zdanie zostało silnie ukształtowane przez rodzica, z którym mieszka. Konflikty lojalności są częste w tym wieku.

Dzieci w wieku 12 lat i starsze

Od dwunastego roku życia dziecko musi mieć możliwość wypowiedzenia się w postępowaniu, które go dotyczy (art. 809 Rv). Obowiązek polega na zapewnieniu dziecku możliwości, a nie na zmuszaniu go do jej wykorzystania: dziecko, które woli nic nie mówić, ma prawo to zrobić, a sąd odnotowuje, że taka możliwość została mu udzielona.

Artykuł 1:377a BW stanowi, że sąd może odmówić prawa do odwiedzin, jeżeli dziecko w wieku dwunastu lat lub starsze wyraziło podczas rozprawy poważne sprzeciwy wobec odwiedzin.

Opinia dziecka w wieku 12 lat lub starszego ma coraz większe znaczenie w praktyce. Sędziowie niechętnie narzucają ustalenia dotyczące odwiedzin, które są całkowicie sprzeczne z wyraźną wolą starszego nastolatka.

Nie oznacza to jednak, że wola dziecka jest zawsze decydująca. Nawet w przypadku nastolatków sąd zbada, czy występują wpływy, konflikty lojalności lub przejściowe emocje.

Jak dziecko jest słyszane?

Sąd może określić opinię dziecka na kilka sposobów:

Wywiad dziecka z sędzią

Sędzia może zdecydować o przesłuchaniu dziecka w ramach przesłuchania. Często odbywa się ono w nieformalnej atmosferze, bez obecności rodziców. Rozmowa koncentruje się na badaniu uczuć i pragnień dziecka, a nie na samym przesłuchaniu.

Zgodnie z art. 799a Kodeksu postępowania cywilnego, w pozwie należy wskazać, czy i w jaki sposób prośba została omówiona z małoletnim oraz jaka była jego odpowiedź.

Rada Ochrony Dzieci

Sąd może zwrócić się do Rady Ochrony Dziecka (RvdK) o przeprowadzenie dochodzenia. RvdK rozmawia z dzieckiem, rodzicami, a często także z innymi stronami, takimi jak szkoła, lekarz rodzinny czy rodzina.

Zgodnie z artykułem 810 Kodeksu postępowania cywilnego, Rada ds. Ochrony Dziecka pełni niezależną rolę doradczą. Sąd bierze pod uwagę tę opinię w swojej ocenie, ale nie jest nią związany. Sąd pozostaje niezależny i ponosi odpowiedzialność za ostateczną decyzję.

Jeśli sąd odstąpi od zalecenia Zarządu, ma on zwiększony obowiązek przedstawienia uzasadnienia. Sąd musi jasno i konkretnie uzasadnić, dlaczego nie stosuje się do zalecenia.

Badanie eksperckie

W skomplikowanych przypadkach sąd może powołać biegłego (np. psychologa lub pedagoga) do zbadania dziecka. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy istnieją wątpliwości co do wpływu na dziecko lub gdy w grę wchodzą poważne kwestie.

Rodzic może również wnioskować o dodatkowe badanie biegłego, jeśli opinia Rady Ochrony Dziecka jest niejasna lub niewystarczająco uzasadniona. Zgodnie z artykułem 810a Kodeksu postępowania cywilnego, sąd musi zezwolić rodzicowi na złożenie opinii biegłego, który nie został powołany przez sąd.

Specjalny opiekun

W niektórych przypadkach sąd wyznacza kuratora specjalnego. Jest to niezależna osoba (często prawnik lub pedagog), która reprezentuje interesy dziecka w postępowaniu.

Opiekun specjalny jest powoływany na podstawie artykułu 1:250 Kodeksu postępowania cywilnego (BW) w przypadku konfliktu interesów między (jednym z) rodziców a małoletnim. Opiekun reprezentuje dziecko w sądzie i poza nim, a jego zadaniem jest badanie rzeczywistych życzeń, potrzeb i interesów dziecka oraz składanie sprawozdań sądowi.

Sąd może wyraźnie poprosić opiekuna o zbadanie, czy życzenie dziecka rzeczywiście pochodzi od niego samego, czy też jest wynikiem wpływu (ECLI:NL:RBZWB:2025:9312; ECLI:NL:RBGEL:2025:10080).

Czy dziecko może odmówić odwiedzin?

Co do zasady dziecko nie może po prostu odmówić kontaktu. Prawo zakłada, że ​​kontakt z obojgiem rodziców służy interesom dziecka, chyba że ma zastosowanie jedna z przesłanek określonych w art. 1:377a ust. 3 BW. Szczegółowo omówiliśmy te przesłanki w naszym artykule na temat sytuacji, w których można ograniczyć kontakty z dzieckiem.

Czym są ważne interesy? Rozważ:

• Przemoc wobec dzieci lub przemoc domowa;
• poważne zaniedbanie ze strony rodzica odwiedzającego;
• Nadużycia ze strony rodzica odwiedzającego;
• Sytuacja, w której odwiedziny poważnie szkodzą dziecku pod względem psychologicznym.

Nie można ignorować dziecka, które wielokrotnie i wyraźnie wskazuje na szkodliwy wpływ kontaktu z rodzicem. W takich przypadkach sąd często zleca przeprowadzenie badania przez biegłego.

Jeśli dochodzenie wykaże, że odmowa dziecka jest autentyczna i nie wynika z nacisków, sąd może orzec o ograniczeniu, a nawet o zakazie odwiedzin. W praktyce jednak zdarza się to rzadko.

Wpływ rodzicielski: jak go określić?

Orzecznictwo pokazuje, że wpływ rodziców jest zazwyczaj ustalany poprzez badanie biegłego behawiorysty, dochodzenie prowadzone przez komisję lub ustanowienie specjalnego opiekuna. Sąd zwraca uwagę na takie sygnały, jak:

• Konflikty lojalnościowe;
• Nagła i skrajna niechęć do rodzica bez wyraźnej przyczyny;
• Nieścisłości w zeznaniach dziecka;
• Zachowanie obojga rodziców (ECLI:NL:GHARL:2025:7041; ECLI:NL:RBZWB:2025:5492).

Rodzic może wykazać swój wpływ poprzez:

• Przeprowadzenie badania przez eksperta (np. przez Radę Ochrony Dziecka lub psychologa);
• Składanie raportów lub oświadczeń od opiekuna specjalnego;
• Dokumentowanie zmian w zachowaniu, niespójności lub problemów z lojalnością u dziecka;
• Wykazanie, że negatywne uczucia dziecka wobec drugiego rodzica nie wynikają z jego własnych doświadczeń, ale są związane z konfliktem między rodzicami.

Sąd Najwyższy podkreślił, że samo wyrażenie sprzeciwu przez rodzica sprawującego opiekę nie jest wystarczające; należy wykazać, że dziecko jest rzeczywiście wplątane w konflikt lub że w wyniku kontaktów dochodzi do poważnej szkody (ECLI:NL:HR:2014:91).

Czy dziecko może samo wyegzekwować prawo do odwiedzin?

Nie poprzez złożenie własnego wniosku, ponieważ małoletni nie ma zdolności procesowej w tym postępowaniu. Droga jest nieformalna, o której mowa w art. 1:377g BW: dziecko może zwrócić się do sądu pisemnie, a jeśli sąd uzna, że ​​dziecko tego chce, może z urzędu podjąć decyzję o ustaleniu kontaktów. Artykuł jest otwarty dla dzieci w wieku dwunastu lat i starszych oraz dla młodszych dzieci, które potrafią rozsądnie ocenić własne interesy, i sprawdza się w praktyce: w listopadzie 2025 r. sąd rejonowy w Geldrii rozpatrzył nieformalny wniosek dziesięciolatka i wyznaczył kuratora specjalnego w celu zbadania, czego dziecko faktycznie pragnęło (ECLI:NL:RBGEL:2025:10080).

Oznacza to, że dziecko mieszkające z jednym z rodziców, które chce mieć więcej kontaktów z drugim rodzicem, może samodzielnie wystąpić do sądu. W praktyce zdarza się to rzadko, ponieważ dzieci często nie zdają sobie sprawy z takiej możliwości, a podjęcie takiego kroku może być obciążeniem psychicznym.

Przykładem jest dziecko mieszkające z matką, które chce mieć więcej kontaktów z ojcem. Jeśli matka odmawia lub utrudnia to, dziecko może samo wszcząć postępowanie. Sąd zbada wówczas, co leży w najlepszym interesie dziecka i może ustalić warunki odwiedzin, nawet wbrew woli rodzica sprawującego opiekę.

Dostęp do raportu Rady ds. Ochrony Dzieci

Zgodnie z artykułem 811 Kodeksu postępowania cywilnego rodzice, opiekunowie prawni, osoby sprawujące pieczę nad dziećmi oraz dzieci w wieku dwunastu lat i starsze mają prawo do wglądu i otrzymania kopii pełnej opinii Rady ds. Ochrony Dzieci.

Sąd może ograniczyć to prawo, jeżeli interes w poszanowaniu prywatności lub zapobieżeniu niewspółmiernej szkodzie osób trzecich jest nadrzędny. W praktyce sąd może usunąć poufne informacje (takie jak miejsce pobytu dziecka) z raportu przed przekazaniem go rodzicowi.

Porada może zostać zakwestionowana w toku postępowania: rodzic może wnieść uzasadnione zastrzeżenia do treści raportu i zwrócić się do sądu o dalsze dochodzenie lub opinię kontreksperta. Od decyzji proceduralnej o ograniczeniu dostępu do akt zasadniczo nie przysługuje osobne odwołanie; kwestia ta musi zostać podniesiona w odwołaniu od decyzji ostatecznej.

A co jeśli dziecko sprzeciwia się odwiedzinom?

Czasami dziecko aktywnie opiera się odwiedzinom. Może to przybierać różne formy, od „nie mam na to ochoty” po całkowitą odmowę i wybuchy emocji podczas odbierania przez rodzica z wizytą.

W takich sytuacjach ważne jest zbadanie, skąd bierze się opór:

• Czy dziecko podlega wpływowi rodzica sprawującego opiekę?
• Czy istnieje konflikt lojalności?
• Czy dziecko ma autentyczny i uzasadniony powód, dla którego nie chce odwiedzin?
• Czy występują poważne problemy (nadużycia, zaniedbania)?

Jeśli opór okaże się autentyczny i wynika z autentycznego strachu lub negatywnych doświadczeń, sąd może zdecydować o zmianie terminu odwiedzin. Może to oznaczać tymczasowe nadzorowanie odwiedzin, zmniejszenie ich częstotliwości lub czasowe zawieszenie.

Z drugiej strony, jeśli wydaje się, że dziecko jest manipulowane, sąd może podjąć bardziej stanowcze kroki. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do zmiany głównego miejsca zamieszkania dziecka lub do zaangażowania sędziego ds. dzieci poprzez nadanie mu nakazu nadzoru rodzinnego; omawiamy tę eskalację w naszym artykule na temat sytuacji, w których rozwód z wysokim poziomem konfliktu staje się sprawą sądu ds. dzieci.

Praktyczne wskazówki dla rodziców

Jako rodzic możesz najlepiej zrobić następujące rzeczy:

• Słuchaj swojego dziecka, ale nie obarczaj go wyborem. Nie mów: „Możesz wybrać, z kim chcesz mieszkać” lub „Czy naprawdę chcesz jechać do taty/mamy?”.
• Nie mów negatywnie o drugim rodzicu w obecności dziecka. To zwiększa ryzyko konfliktów lojalności.
• Zachęcaj do odwiedzin, nawet jeśli masz konflikty z drugim rodzicem. Wizyty dotyczą więzi między dzieckiem a drugim rodzicem, a nie twojej relacji z tym rodzicem.
• Jeśli Twoje dziecko daje do zrozumienia, że ​​nie czuje się komfortowo w towarzystwie drugiego rodzica, potraktuj to poważnie, ale nie zaczynaj od razu kłótni. Najpierw spróbuj porozmawiać z drugim rodzicem.
• W razie potrzeby skorzystaj z pomocy profesjonalisty: mediatora, pracownika młodzieżowego lub terapeuty rodzinnego. Należy wyraźnie zapisać ustalenia w plan rodzicielski zapobiega wielu późniejszym kłótniom.
• Jeśli Twoje dziecko ma 12 lat lub więcej i wyraźnie daje do zrozumienia, że ​​chce być wysłuchane, uszanuj to. Dziecko ma ustawowe prawo do wyrażania swojej opinii.

Jaką wagę mają życzenia dziecka

Życzenia dziecka odgrywają ważną rolę w ustalaniu zasad kontaktów, ale nie są jedynym kryterium. Sąd bierze pod uwagę życzenia dziecka w ogólnej ocenie, biorąc również pod uwagę jego wiek, dojrzałość i ewentualny wpływ.

Dzieci w wieku dwunastu lat i starsze muszą mieć możliwość bycia wysłuchanymi i mogą zwrócić się do sądu drogą nieformalną, zgodnie z art. 1:377g BW, o rozpatrzenie porozumienia w sprawie kontaktów. Sąd zawsze jednak bada, czy wola dziecka jest zgodna z jego długoterminowym dobrem.

W orzecznictwie, wola dziecka jest starannie rozważana, ale nie jest automatycznie decydująca. Czynniki takie jak wiek, konflikty lojalności, wpływ rodziców i stan emocjonalny dziecka odgrywają kluczową rolę.

Rodzice powinni poważnie traktować opinię dziecka, mając jednocześnie świadomość, że nie należy obarczać dziecka odpowiedzialnością za decyzję o tak dużej wadze. Law & More Doradza rodzicom w zakresie ustaleń dotyczących kontaktów z dzieckiem, wniosków o wysłuchanie dziecka lub wyznaczenie opiekuna specjalnego oraz postępowań w przypadku sprzeciwu wobec woli dziecka. Jeśli kontakt się z dzieckiem zerwał lub jeśli dowiadujesz się, że dziecko nie chce się z Tobą widywać, skontaktuj się z nami, aby omówić, co sąd faktycznie rozważy.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)