Prawo do milczenia w charakterze świadka: kiedy można odmówić odpowiedzi?

Jako świadek nie masz obowiązku składania zeznań policji, ale musisz stawić się i odpowiadać zgodnie z prawdą na wezwanie sędziego śledczego (rechter-commissaris) lub sądu karnego. Głównymi wyjątkami są bliscy krewni podejrzanego, specjaliści zobowiązani do zachowania tajemnicy zawodowej oraz świadkowie, których odpowiedzi mogłyby obciążyć ich samych lub krewnych. W tym artykule wyjaśniono, kiedy można odmówić zeznań i co ma zastosowanie w dochodzeniach regulacyjnych i wewnętrznych.

Jaka jest różnica między podejrzanym a świadkiem?

Podejrzany może zachować milczenie w toku śledztwa i na rozprawie. Świadek ma taką swobodę tylko wobec policji; przed sędzią śledczym i sądem ma obowiązek złożenia zeznań. Nasz artykuł na temat prawa podejrzanego do zachowania milczenia omawia tę odrębną kwestię.

Czy muszę rozmawiać z policją jako świadek?

Nie. Zgodnie z holenderskim rządem (Rijksoverheid), nie masz obowiązku składania zeznań na komisariacie policji. Możesz podjąć współpracę i w każdej chwili możesz zrezygnować.

Co się stanie, jeśli wezwie cię sędzia śledczy lub sąd?

Następnie musisz stawić się na rozprawę i odpowiadać zgodnie z prawdą. Jeśli nie będziesz się stawił bez uzasadnionego powodu, policja może cię zatrzymać. Jeśli odmówisz odpowiedzi bez podstawy prawnej, sąd może w ostateczności nakazać twoje zatrzymanie za odmowę składania zeznań (gijzeling) na okres do 30 dni, zgodnie z orzecznictwem (Rechtspraak); nie możesz się od tego zaskarżyć.

Złożenie umyślnie fałszywych oświadczeń pod przysięgą przed sędzią śledczym lub sądem jest krzywoprzysięstwem (meineed), które samo w sobie jest przestępstwem.

Kiedy można odmówić składania zeznań w charakterze świadka?

W praktyce istnieją trzy wyjątki od obowiązku składania zeznań. Musisz się na nie powołać osobiście przed rozprawą lub w jej trakcie.

Członkowie rodziny podejrzanego

Jeśli jesteś bliskim krewnym podejrzanego, możesz całkowicie odmówić składania zeznań. Dotyczy to małżonka lub zarejestrowanego partnera, byłego małżonka lub partnera oraz krewnych w linii prostej lub do określonego stopnia w linii bocznej. Przywilej ten przysługuje Tobie jako świadkowi, a nie podejrzanemu.

Poufność zawodowa

Jeśli Twój zawód wiąże się z obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej, np. w przypadku prawników, lekarzy, notariuszy i duchownych, możesz odmówić odpowiedzi na pytania dotyczące powierzonych Ci informacji. Przywilej ten chroni osobę, która Ci się zwierzyła, dlatego sędzia śledczy lub sąd może sprawdzić, czy Twoja odmowa rzeczywiście dotyczy informacji poufnych.

Przywilej nieobciążania się zeznaniami

Możesz odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeśli naraziłaby ona Ciebie lub Twojego bliskiego krewnego na ryzyko ścigania. Jest to przywilej udzielania odpowiedzi na każde pytanie, a nie ogólne prawo do milczenia; sędzia śledczy powinien Ci o tym powiedzieć.

Co zrobić, jeśli organ regulacyjny lub urząd skarbowy poprosi Cię o informacje?

Poza postępowaniem karnym zazwyczaj masz daleko idące obowiązki współpracy. Organy nadzoru, takie jak AFM lub Urząd ds. Konsumentów i Rynków (ACM), mogą żądać informacji i dokumentów, a Holenderska Administracja Podatkowa i Celna (Belastingdienst) ma szerokie uprawnienia do żądania informacji, wsparte sankcjami w przypadku odmowy.

Ograniczeniem jest to, że nie można zmusić Cię do złożenia zeznań obciążających Cię grzywną lub inną sankcją karną. Materiały istniejące niezależnie od Twojej woli, takie jak dokumenty, zapisy i dane, mogą zostać zmuszone do ujawnienia. Oświadczenia, do których złożenia zostałeś zmuszony, nie mogą jednak zostać wykorzystane przeciwko Tobie w celu ukarania Cię. Jeśli organ zamierza nałożyć na Ciebie grzywnę, musi Cię uprzedzić, że nie masz obowiązku odpowiadać na zarzuty.

Jeśli więc organ regulacyjny zaprosi cię na rozmowę, ustal najpierw, w jakiej roli będziesz przesłuchiwany: jako osoba zobowiązana do współpracy czy jako osoba, której grozi kara pieniężna i która musi zostać pouczona.

Czy pracodawca może żądać od Ciebie odpowiedzi w ramach wewnętrznego dochodzenia?

Wewnętrzne dochodzenie nie jest dochodzeniem karnym i jako pracownik musisz przestrzegać uzasadnionych instrukcji, w tym współpracować z nim. Odmowa bez uzasadnionego powodu może mieć konsekwencje wynikające z umowy o pracę. Jeśli fakty mogą prowadzić do postępowania karnego lub zwolnienia w trybie natychmiastowym, możesz skorzystać z porady prawnej przed udzieleniem odpowiedzi, a także poprosić o przeczytanie i poprawienie protokołu z przesłuchania przed jego podpisaniem.

Co możemy dla Ciebie zrobić jako świadek lub osoba przesłuchiwana?

Nasi adwokaci specjalizujący się w prawie karnym pomogą Ci zanim złożysz jakiekolwiek zeznania:

• Oceniamy, czy będziesz przesłuchiwany w charakterze świadka, podejrzanego czy osoby zobowiązanej do współpracy.
• Sprawdzamy, czy możesz powołać się na prawo do odmowy składania zeznań i w jakiej sprawie.
• Przygotujemy Cię do rozprawy przed sędzią śledczym i będziemy na niej uczestniczyć, jeśli będzie to dozwolone.
• Towarzyszymy Państwu podczas rozmów kwalifikacyjnych z organem regulacyjnym, Belastingdienst lub wewnętrznym inspektorem.
• Sprawdzamy raport z wywiadu przed jego podpisaniem.

Podsumowanie

• Nie musisz składać zeznań na policji.
• Przed sędzią śledczym i sądem musisz stawić się i odpowiadać zgodnie z prawdą; odmowa bez uzasadnienia prawnego może skutkować zatrzymaniem (gijzeling) na okres do 30 dni.
• Bliscy podejrzanego, specjaliści zobowiązani do zachowania tajemnicy zawodowej oraz świadkowie narażeni na ryzyko obciążenia się winą mogą odmówić składania zeznań.
• Organy regulacyjne i podatkowe mogą żądać dokumentów, ale żądane oświadczenia nie mogą być wykorzystane jako środek karny.
• W przypadku wewnętrznego dochodzenia musisz współpracować, ale jeśli zaistnieją przesłanki, że możesz ponieść konsekwencje karne lub zwolnienie z pracy, możesz najpierw zasięgnąć porady prawnej.

PYTANIA I ODPOWIEDZI