Większość sporów z zakresu prawa medialnego w Holandii wynika z niewielkiej liczby powtarzających się błędów, a prawie żaden z nich nie jest wynikiem złej woli. Ponowne wykorzystanie fotografii bez licencji, opublikowanie wizerunku rozpoznawalnej osoby bez rozważenia jej praw do wizerunku, użycie nazwiska zbliżonego do zarejestrowanego znaku towarowego lub wniesienie oskarżenia, którego nie można udowodnić, stanowią podstawę zdecydowanej większości roszczeń.
Każdego z nich można uniknąć, sprawdzając je przed publikacją. Najważniejszym wyjątkiem od tych surowych zasad jest wolność wypowiedzi: zgodnie z artykułem 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC), prasa i opinia publiczna mogą publikować krytyczne, a nawet szkodliwe informacje, jeśli służą one interesowi publicznemu i mają wystarczające podstawy faktyczne. Poniżej omawiamy dziesięć najczęściej spotykanych błędów, zasady, które każdy z nich łamie, oraz sposoby postępowania.
Spis treści
Jak zorganizowane jest prawo medialne w Holandii?
Holenderskie prawo medialne to nie jeden akt prawny, lecz zbiór przepisów. Prawa autorskie i prawa do wizerunku znajdują się w ustawie o prawie autorskim ( Auteurswet ), znaki towarowe w Konwencji Beneluksu o własności intelektualnej (BCIP), prywatność w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych (RODO), a odpowiedzialność za bezprawne publikacje w artykule 6:162 holenderskiego kodeksu cywilnego (BW).
Do tego dochodzą przepisy karne dotyczące zniesławienia zawarte w holenderskim Kodeksie karnym ( Wetboek van Strafrecht , Sr), przepisy dotyczące reklamy i nieuczciwych praktyk handlowych oraz ustawa o mediach ( Mediawet 2008 ) dla nadawców i niektórych serwisów wideo online. Ponieważ treści online przekraczają granice, może mieć zastosowanie również prawo obce.
Zakładając, że treści znalezione w Internecie są bezpłatne
Nie jest. Prawa autorskie powstają automatycznie w momencie powstania utworu, bez rejestracji ani informacji o prawach autorskich i co do zasady trwają do 70 lat od śmierci autora (art. 37 ustawy o prawie autorskim).
Ustawa o prawie autorskim przyznaje twórcy wyłączne prawo do publikowania i reprodukowania utworu. Fotografia na stronie internetowej, w artykule prasowym, piosence lub teledysku jest zatem chroniona, nawet jeśli nic na to nie wskazuje. Umieszczenie nazwiska fotografa nie zastępuje licencji.
Prawo holenderskie nie przewiduje ogólnego wyjątku „dozwolonego użytku”. Zawiera ono zamkniętą listę wyjątków szczegółowych. Najważniejszym dla mediów jest prawo cytatu zawarte w artykule 15a ustawy o prawie autorskim: można cytować legalnie opublikowany utwór w ogłoszeniu, recenzji, polemice lub rozprawie naukowej, pod warunkiem, że cytat jest proporcjonalny do celu i podane zostanie źródło oraz autor. Istnieje również wyjątek dotyczący parodii, karykatury i pastiszu (artykuł 18b).
W praktyce fotografowie i agencje fotograficzne aktywnie ścigają nielicencjonowane wykorzystanie swoich zdjęć i wysyłają roszczenia o opłatę licencyjną powiększoną o dopłatę. Firma, która wykonała profesjonalne zdjęcie z wyszukiwarki na swoją stronę internetową, zazwyczaj musi zapłacić więcej niż kosztowałaby licencja.
Co zrobić: korzystaj z własnych materiałów, materiałów z licencją pisemną lub materiałów z jasną, otwartą licencją, której warunki stosujesz. Zachowaj licencję wraz z plikiem, aby móc udowodnić swoje prawo do użytkowania po latach. Tekst ustawy o prawie autorskim jest dostępny na stronie wetten.overheid.nl.
Publikowanie rozpoznawalnej osoby bez odpowiedniego rozważenia jej portretu
Osoba rozpoznawalna na zdjęciu lub filmie ma prawo do wizerunku. Jeżeli portret nie został wykonany na jej zlecenie, może sprzeciwić się publikacji, jeśli ma w tym uzasadniony interes (art. 21 ustawy o prawie autorskim).
Uzasadniony interes to często interes w ochronie prywatności, na przykład zdjęcie zrobione w szpitalu, podczas interwencji policji lub w sytuacji kompromitującej. Znane osoby mogą również mieć interes komercyjny: celebryta, którego wizerunek został wykorzystany w reklamie nieodpłatnie, może ubiegać się o odszkodowanie.
Portrety wykonane na zlecenie (art. 19 i 20) podlegają innym zasadom: osoba portretowana musi co do zasady wyrazić zgodę na publikację. Dotyczy to na przykład zdjęć pracowników wykonanych na potrzeby strony internetowej firmy.
Co zrobić: poproś o pisemną zgodę (zgodę modela) na wykorzystanie rozpoznawalnej osoby w reklamie i oceń, czy osoba ta ma prawo do prywatności w kontekście treści redakcyjnych. Wykorzystując zdjęcia pracowników, ustal z góry, co stanie się z nimi po odejściu pracownika.
Stawianie oskarżenia, którego nie można udowodnić
Publikacja szkodząca czyjemuś dobremu imieniu jest niezgodna z prawem, jeśli nie opiera się na wystarczających podstawach faktycznych lub jest niepotrzebnie szkodliwa. Może również stanowić przestępstwo: zniesławienie ( smaad ) na podstawie art. 261 i pomówienie ( laster ) na podstawie art. 262 Kodeksu karnego.
W prawie cywilnym sąd dokonuje równowagi między dwoma podstawowymi prawami: wolnością wypowiedzi (art. 10 EKPC) a prawem do poszanowania życia prywatnego i dobrego imienia (art. 8 EKPC). Bierze pod uwagę charakter zarzutów, wagę ich konsekwencji, interes publiczny, któremu służą, dostępne w momencie publikacji dowody faktyczne, sformułowanie zarzutów oraz to, czy osoba zainteresowana miała możliwość udzielenia odpowiedzi ( hoor en wederhoor ).
Amerykańskie przekonanie, że osoby publiczne muszą udowodnić złe intencje, nie obowiązuje w Holandii. Politycy i kadra zarządzająca muszą znosić większą krytykę niż osoby prywatne, ale kryterium pozostaje wyważenie interesów. Dodanie „rzekomo” lub „moim zdaniem” nie pomoże, jeśli oświadczenie w rzeczywistości zawiera oskarżenie oparte na faktach i niepoparte dowodami.
Artykuł 261(3) Sr wyłącza odpowiedzialność karną, jeżeli autor działał w interesie publicznym i mógł w dobrej wierze przypuszczać, że oskarżenie jest prawdziwe.
Co zrobić: zweryfikuj poważne oskarżenia z więcej niż jednym źródłem, zachowaj swoje badania, przedstaw zarzuty osobie, której dotyczą, przed publikacją i dołącz jej odpowiedź. W przypadku publikacji wysokiego ryzyka, przed ich opublikowaniem zleć ich sprawdzenie. Jeśli publikacja okaże się błędna, sąd może nakazać jej sprostowanie na podstawie artykułu 6:167 Kodeksu postępowania cywilnego (BW); sprostowanie, które sam opublikujesz, często ogranicza szkodę.
Traktowanie danych osobowych jako materiału bezpłatnego
Publikowanie informacji o osobach możliwych do zidentyfikowania stanowi przetwarzanie danych osobowych zgodnie z RODO. Publikacje dziennikarskie, naukowe, artystyczne i literackie są w dużej mierze zwolnione z tego obowiązku, ale treści komercyjne nie.
Wyjątek określono w artykule 43 Ustawy o wdrażaniu RODO ( Uitvoeringswet AVG ). Dotyczy on przetwarzania wyłącznie w celach dziennikarskich oraz w celach akademickich, artystycznych lub literackich. Blog firmowy, kampania marketingowa czy historia klienta zazwyczaj nie są dziennikarstwem, dlatego obowiązują standardowe zasady RODO: podstawa prawna, przejrzystość i minimalizacja danych.
Co zrobić: zdobądź zgodę osób, które dzielą się z Tobą swoją historią, nie publikuj więcej szczegółów osobistych, niż wymaga tego historia, i sprawdź, czy Twoja treść ma rzeczywiście charakter dziennikarski, zanim skorzystasz ze zwolnienia.
Używanie nazwy lub logo zbliżonego do zarejestrowanego znaku towarowego
Prawo znaków towarowych zapobiega pomyłkom co do pochodzenia handlowego towarów i usług. Nazwa, logo lub slogan przypominające zarejestrowany znak towarowy dla podobnych towarów lub usług mogą stanowić naruszenie, nawet jeśli nie znałeś tego znaku.
W Holandii znaki towarowe są rejestrowane dla krajów Beneluksu w Urzędzie Własności Intelektualnej Beneluksu (BOIP) lub dla całej UE w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Prawa właściciela znaku towarowego w Beneluksie są określone w artykule 2.20 BCIP. Znaki towarowe powszechnie znane są objęte szerszą ochroną, obejmującą również ochronę przed nieuczciwym wykorzystaniem ich renomy.
Wspominanie marki w recenzji lub artykule prasowym jest generalnie dozwolone. Problem pojawia się, gdy używasz cudzego znaku towarowego do promowania własnych produktów lub sugerowania partnerstwa lub rekomendacji, które nie istnieją. Zarejestrowana nazwa handlowa w Izbie Handlowej (KvK) nie daje prawa do używania tej nazwy jako znaku towarowego.
Co zrobić: przed uruchomieniem nowej nazwy lub kampanii przeprowadź wyszukiwanie w rejestrach Beneluksu i UE, a przed zainwestowaniem w swój własny znak towarowy zarejestruj go. Jeśli będziesz działać poza UE, sprawdź te rynki osobno.
Rozpoczęcie produkcji bez niezbędnych wydań
Produkcja medialna często wymaga uzyskania kilku zezwoleń jednocześnie: zgody rozpoznawalnych osób, licencji na muzykę i materiały filmowe oraz zgody na filmowanie na terenie prywatnym. Bez nich produkcja nie może być bezpiecznie wykorzystywana.
Co zrobić: korzystaj ze standardowych formularzy zgód, które dokładnie określają, jakich mediów, terytoriów i okresów dotyczą. Zachowaj zgody w projekcie, aby wiedzieć, co jest dozwolone przy ponownym wykorzystywaniu materiałów. Uzyskiwanie pozwoleń powinno być częścią planowania, a nie kwestią drugorzędną.
Przechowywanie treści użytkownika bez procedury powiadamiania i podejmowania działań
Platforma hostująca treści użytkowników co do zasady nie ponosi za nie odpowiedzialności, o ile nie wie o treściach niezgodnych z prawem i nie podejmuje szybkich działań po otrzymaniu powiadomienia. Ochrona ta wynika obecnie z artykułu 6 ustawy o usługach cyfrowych (DSA), który ma zastosowanie do wszystkich pośredników internetowych od 17 lutego 2024 r.
Ustawa DSA zastąpiła odpowiednie przepisy dyrektywy o handlu elektronicznym. Nakłada ona również na firmy hostingowe obowiązek zapewnienia prostego mechanizmu zgłaszania treści niezgodnych z prawem oraz podawania przyczyn usuwania treści lub zawieszania użytkowników.
Ochrona znika, jeśli edytujesz, wybierasz lub promujesz treści użytkownika w sposób, który daje Ci wiedzę o nich lub kontrolę nad nimi. Witryna, która aktywnie publikuje recenzje lub udostępnia filmy użytkowników jako własne treści, może być traktowana jako wydawca.
Co należy zrobić: ustal jasne warunki korzystania, wymagaj od użytkowników potwierdzenia, że mają prawa do treści, które przesyłają, zapewnij prosty przycisk zgłaszania oraz rozpatruj zgłoszenia szybko i ewidencjonowanie.
Reklama bez dowodów i ujawnień
Treści reklamowe muszą być prawdziwe i weryfikowalne, a treści komercyjne muszą być rozpoznawalne jako reklama. Nieuczciwe praktyki handlowe wobec konsumentów są zabronione na mocy artykułów 6:193a–6:193j Kodeksu Cywilnego.
Praktyka handlowa jest wprowadzająca w błąd, jeśli zawiera nieprawdziwe informacje lub pomija istotne informacje, przez co przeciętny konsument podejmuje decyzję, której inaczej by nie podjął. Urząd ds. Konsumentów i Rynków (ACM) egzekwuje te przepisy i może nakładać grzywny. Konkurenci mogą również wnieść powództwo do sądu cywilnego.
Ponadto obowiązuje holenderski kodeks reklamowy ( Nederlandse Reclame Code ), w tym specjalny kodeks dotyczący reklamy w mediach społecznościowych i wśród influencerów. Skargi rozpatruje Komisja ds. Kodeksu Reklamowego ( Reclame Code Commissie ). Zgodnie z tym kodeksem influencer musi wyraźnie zaznaczyć, że post jest sponsorowany. Twierdzenia dotyczące zdrowia i zrównoważonego rozwoju są oceniane szczególnie surowo.
Co należy zrobić: przed rozpoczęciem kampanii należy zgromadzić dowody na każde stwierdzenie faktu, każdą płatną współpracę należy rozpoznać jako reklamę i sprawdzić, czy stwierdzenia dotyczące zrównoważonego rozwoju są zgodne z wytycznymi ACM.
Pozostawienie korzystania z mediów społecznościowych bez reguł
Post na koncie firmowym wiąże firmę, a post pracownika na koncie prywatnym może nadal zaszkodzić pracodawcy. Jasne zasady zapobiegają obu problemom.
Pracodawca może wydawać uzasadnione instrukcje dotyczące wykonywania pracy na podstawie artykułu 7:660 BW, który zawiera przepisy dotyczące tego, kto może publikować na oficjalnych kanałach i co wolno mówić o firmie. Pracownik, który poważnie naruszy te przepisy, może zostać ukarany, łącznie ze zwolnieniem, ale sąd zawsze bierze pod uwagę wszystkie okoliczności, w tym to, czy przepisy były znane.
Co zrobić: określ w polityce mediów społecznościowych, kto zarządza oficjalnymi kontami, jak przeglądane są posty i jak reagować na sytuacje kryzysowe. Wyjaśnij tę politykę pracownikom, podając praktyczne przykłady, i odwołaj się do niej w umowie o pracę lub podręczniku dla personelu.
Ignorowanie zasad innych krajów
Treści online można czytać wszędzie, a osoba, która czuje się poszkodowana, może pozwać kraj, w którym mieszka. Sąd w tym kraju może zastosować własne prawo.
W UE rozporządzenie Bruksela I bis określa, który sąd jest właściwy. W sprawach dotyczących naruszeń dóbr osobistych w Internecie, Trybunał Sprawiedliwości UE pozwala poszkodowanemu dochodzić odszkodowania w całości w państwie członkowskim, w którym znajduje się centrum jego interesów życiowych. Rozporządzenie Rzym II w sprawie prawa właściwego wyklucza zniesławienie i prywatność, dlatego każdy sąd stosuje własne normy kolizyjne.
Co zrobić: zidentyfikuj główne rynki, na których Twoje treści będą widoczne i sprawdź obowiązujące tam przepisy dotyczące publikacji wrażliwych. W przypadku kampanii poza Beneluksem, uwzględnij wyszukiwanie znaków towarowych w tych krajach. Law & More współpracuje z zagranicznymi prawnikami, gdy publikacja wymaga porady prawnej na podstawie prawa innego kraju.
Na co powinieneś zwrócić uwagę jako wydawca lub firma?
- Czy posiadasz pisemną licencję na każde zdjęcie, nagranie wideo i fragment utworu muzycznego, którego używasz?
- Czy posiadasz pisemną zgodę od rozpoznawalnych osób występujących w reklamach?
- Czy każde poważne oskarżenie możesz poprzeć źródłami? Czy osoba, której dotyczy oskarżenie, miała możliwość udzielenia odpowiedzi?
- Czy przed wprowadzeniem nazwy sprawdziłeś rejestry znaków towarowych w krajach Beneluksu i UE?
- Czy każdy płatny wpis jest wyraźnie rozpoznawalny jako reklama?
Co powinieneś sprawdzić jako osoba, o której piszesz?
- Czy jesteś rozpoznawalny i czy masz uzasadniony interes w sprzeciwieniu się publikacji na podstawie artykułu 21 ustawy o prawie autorskim?
- Czy publikacja zawiera oskarżenia oparte na faktach, nie poparte wystarczającą podstawą faktyczną?
- Czy miałeś możliwość odpowiedzi przed publikacją?
- Czy chcesz sprostowania na podstawie artykułu 6:167 BW, usunięcia czy odszkodowania?
Co możemy dla Ciebie zrobić w zakresie prawa mediów?
Nasi prawnicy specjalizujący się w prawie korporacyjnym doradzają wydawcom, firmom i twórcom, a także współpracują z zagranicznymi prawnikami w przypadkach, gdy zastosowanie ma prawo innego kraju:
- Sprawdzamy publikacje lub kampanie wysokiego ryzyka przed ich udostępnieniem w Internecie.
- Przygotowujemy licencje, zgody na rozpowszechnianie wizerunku i warunki korzystania z platformy.
- Oceniamy roszczenie złożone przez fotografa lub agencję fotograficzną i negocjujemy kwotę.
- Wysyłamy żądanie sprostowania lub usunięcia, a w razie potrzeby wszczynamy postępowanie uproszczone (kort geding).
- Przeprowadzamy badania znaków towarowych i rejestrujemy Twój znak towarowy w krajach Beneluksu lub UE.
Podsumowanie
- Prawa autorskie powstają automatycznie. Prawo holenderskie nie przewiduje ogólnego wyjątku dotyczącego dozwolonego użytku, istnieją jedynie szczególne wyjątki, takie jak prawo cytatu zawarte w artykule 15a ustawy o prawie autorskim.
- Rozpoznawalne osoby mogą sprzeciwić się publikacji swojego portretu, jeśli mają w tym uzasadniony interes; należy uzyskać pisemną zgodę na reklamę.
- Oskarżenia muszą być poparte odpowiednimi faktami i umożliwiać odpowiedź; smaad i laster są przestępstwami, w przypadku których podstawą jest skarga.
- Platformy zachowują ochronę hostingu na mocy Artykułu 6 DSA tylko wtedy, gdy reagują na powiadomienia bezzwłocznie.
- Reklama musi być weryfikowalna i rozpoznawalna jako reklama, łącznie z treściami dotyczącymi influencerów.
PYTANIA I ODPOWIEDZI
Czy prawo holenderskie przewiduje wyjątek dotyczący dozwolonego użytku?
Nie. Holenderskie prawo autorskie ma zamkniętą listę wyjątków, takich jak prawo cytatu w artykule 15a i wyjątek parodii w artykule 18b ustawy o prawie autorskim. Wszystko poza tymi wyjątkami wymaga licencji.
Czy mogę opublikować zdjęcie rozpoznawalnej osoby?
Dopiero po rozważeniu swojego prawa do wizerunku. Zgodnie z artykułem 21 ustawy o prawie autorskim, osoba może sprzeciwić się publikacji, jeśli ma uzasadniony interes, taki jak ochrona prywatności lub interes handlowy. W przypadku reklamy należy uzyskać pisemną zgodę.
Czy zniesławienie jest przestępstwem w Holandii?
Tak. Smaad i laster to przestępstwa określone w artykułach 261 i 262 Kodeksu karnego, ale są to przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego: Prokuratura może wszcząć postępowanie karne dopiero po złożeniu zawiadomienia przez osobę zainteresowaną.
