Wypadek na czerwonym świetle: kary karne, lekkomyślność i obrona

Jeśli przejedziesz na czerwonym świetle i spowodujesz wypadek, w którym ktoś zostanie poważnie ranny lub zginie, możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej na podstawie artykułu 6 ustawy o ruchu drogowym z 1994 r. (Wegenverkeerswet 1994). Kluczowym wyjątkiem jest stopień winy: za zwykłą winę grozi maksymalnie osiemnaście miesięcy więzienia za poważne obrażenia ciała i trzy lata za śmierć, ale za lekkomyślność (roekeloosheid) te maksymalne kary podwajają się do trzech i sześciu lat.

Maksymalne kary wzrastają o połowę w okolicznościach obciążających, takich jak prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub narkotyków, odmowa poddania się badaniu alkomatem lub badaniu krwi, a także znaczne przekroczenie prędkości. Sąd może również orzec zakaz prowadzenia pojazdów na okres do pięciu lat. Ofiara może dołączyć do sprawy karnej jako strona pokrzywdzona. Sąd Najwyższy (Hoge Raad) wyjaśnił granicę między winą a lekkomyślnością 15 października 2024 r. (ECLI:NL:HR:2024:1405).

Jakie przepisy obowiązują, gdy ktoś przejeżdża na czerwonym świetle?

Cztery przepisy Ustawy o ruchu drogowym z 1994 r. wykonują większość pracy. Tworzą one drabinę coraz poważniejszego problemu, a nie zbiór alternatyw.

Artykuł 5 to zasada ogólna. Zabrania on zachowań w ruchu drogowym, które powodują lub mogą powodować zagrożenie na drodze lub utrudniają ruch. Jest to najlżejsze wykroczenie. Ma zastosowanie w przypadku, gdy kierowca prowadził pojazd nieostrożnie, ale konsekwencje lub stopień winy pozostają ograniczone.

Artykuł 5a obowiązuje od 1 stycznia 2020 r. Zgodnie z nim, celowe zachowanie w ruchu drogowym w sposób poważnie naruszający przepisy ruchu drogowego, stwarzające przewidywalne zagrożenie życia lub ciężkie obrażenia ciała innej osoby, stanowi przestępstwo. Nie jest wymagany żaden wypadek. Przepis wymienia przykłady, a przejazd na czerwonym świetle jest jednym z nich. Inne wykroczenia to niebezpieczne wyprzedzanie, nieustąpienie pierwszeństwa, znaczna przekroczenie prędkości, jazda „na zderzaku”, jazda pod prąd oraz trzymanie urządzenia mobilnego podczas jazdy. Maksymalna kara to dwa lata więzienia. Jedno z wymienionych naruszeń samo w sobie nie wystarczy: całe zachowanie musi stanowić poważne i umyślne naruszenie, które stwarza to zagrożenie.

Artykuł 6 jest kluczowym przepisem w przypadku faktycznego wypadku. Zabrania on zachowania w ruchu drogowym w taki sposób, że z własnej winy dochodzi do wypadku, w którym inna osoba ginie, zostaje ciężko ranna lub ranna w sposób powodujący przejściową chorobę lub niezdolność do pracy. Decydującym słowem jest wina, a nie umyślność. Nikt nie musi chcieć kolizji. Oskarżyciel musi udowodnić zawinione zachowanie, a sąd ocenia jazdę jako całość, a nie pojedynczy moment.

Artykuł 175 określa kary za wykroczenia z artykułu 6 w trzech etapach. Za przewinienie zwykłe maksymalna kara to rok i sześć miesięcy więzienia (lub grzywna czwartej kategorii), jeśli inna osoba odniesie obrażenia w rozumieniu artykułu 6, oraz trzy lata za śmierć. W przypadku przewinienia polegającego na lekkomyślności maksymalne kary to trzy i sześć lat. Dodatkowo, maksymalna kara wzrasta o połowę, jeśli byłeś pod wpływem alkoholu, odmówiłeś badania alkomatem lub krwi, lub połączyłeś wykroczenie z poważnym przekroczeniem prędkości, jazdą na zderzaku, nieustąpieniem pierwszeństwa lub niebezpiecznym wyprzedzaniem. To podnosi maksymalną karę za wypadek śmiertelny do dziewięciu lat. Zgodnie z artykułami 179 i 179a sąd może pozbawić Cię prawa jazdy na okres do pięciu lat, a do dziesięciu lat za recydywę w ciągu pięciu lat.

Artykuł 308 Kodeksu karnego (Wetboek van Strafrecht), który określa, że ​​spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu jest wynikiem zaniedbania, nadal istnieje. W sprawach drogowych pierwszeństwo w praktyce mają jednak szczegółowe przepisy ustawy o ruchu drogowym. Nasz artykuł na temat tego, kiedy wykroczenie drogowe staje się przestępstwem, wyjaśnia, gdzie przebiega granica między grzywną administracyjną a postępowaniem karnym.

Kiedy obrażenia uznaje się za poważne obrażenia ciała?

Obrażenia są poważne, jeśli w danych okolicznościach można je zasadnie za takie uznać; nie ma ustalonej listy. Ma to znaczenie, ponieważ artykuł 6 ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wypadek spowodował śmierć, poważne obrażenia ciała lub obrażenia, które doprowadziły do ​​przejściowej choroby lub niezdolności do pracy. Jeśli obrażenia nie przekraczają tego poziomu, na przykład otarcie, które nie wymaga zwolnienia, obowiązuje tylko artykuł 5.

Sąd Najwyższy działa w oparciu o otwarte standardy. Czynnikami, które się liczą, są charakter urazu, konieczność przeprowadzenia operacji lub innej poważnej interwencji medycznej, czas rekonwalescencji oraz ewentualne trwałe następstwa. Złamania kości, utrata narządu lub zmysłu, poważne obrażenia wewnętrzne i urazy wymagające długotrwałej rehabilitacji zazwyczaj są poważne. Skarga, która goi się w ciągu kilku tygodni, zazwyczaj nie jest uznawana za poważną. Uraz psychiczny może kwalifikować się do odszkodowania, ale musi być poparty dowodami medycznymi.

Dla wszystkich zaangażowanych dokumentacja medyczna ma zatem decydujące znaczenie i jest tworzona w pierwszych dniach. Jako ofiara, zleć lekarzowi każdą skargę od razu po wypadku, nawet jeśli wydaje się ona błaha, i zachowaj raporty. Skargę, która po raz pierwszy pojawi się w aktach trzy miesiące później, znacznie trudniej powiązać ze zdarzeniem, zarówno w sprawie karnej, jak i w pozwie poszkodowanego.

Gdzie jest granica między winą a lekkomyślnością?

Wina oznacza zawinione, znaczące zaniedbanie; lekkomyślność oznacza nadzwyczaj nieostrożne zachowanie, które stwarza bardzo poważne zagrożenie, o którym wiedziałeś lub powinieneś był wiedzieć. To najważniejsze pytanie w tych sprawach, ponieważ często decyduje o tym, czy wyrokiem będą prace społeczne, czy kara więzienia.

Wina zwykła dotyczy kierowcy, który był rozproszony, źle ocenił żółte światło i myślał, że nadal zdąży, lub który po prostu nie spojrzał. Powinien był wiedzieć lepiej, ale nie celowo stwarzał zagrożenia. To, czy krótka chwila nieuwagi wystarczy do popełnienia przestępstwa, zależy od okoliczności. Sąd porównuje Twoje zachowanie z zachowaniem kierowcy zachowującego rozsądną ostrożność w tej samej sytuacji. Jeśli dolna granica winy nie zostanie osiągnięta, zostaniesz uniewinniony na podstawie artykułu 6, a co najwyżej pozostanie Ci lżejsze przestępstwo z artykułu 5.

Lekkomyślność wymaga czegoś więcej. W wyroku z 15 października 2024 r. (ECLI:NL:HR:2024:1405) Sąd Najwyższy wyjaśnił oba te pojęcia. Wina to zawinione, znaczące zaniedbanie, oceniane na podstawie całokształtu zachowania kierowcy. Lekkomyślność jest najpoważniejszą formą winy: nadzwyczaj nieostrożnym zachowaniem, które stwarza bardzo poważne zagrożenie, mimo że kierowca był tego świadomy lub powinien był być świadomy. Sąd bierze pod uwagę charakter i wagę zachowania oraz inne okoliczności sprawy, a nie pojedynczy czyn i nie tylko to, jak poważne okazały się konsekwencje.

Od czasu reformy z 2020 roku prawo stanowi również, że lekkomyślność występuje w każdym przypadku, gdy zachowanie spełnia również opis artykułu 5a. Dlatego reforma ma tak duże znaczenie w przypadkach czerwonego światła: celowe i poważne naruszenie, które stwarza przewidywalne zagrożenie dla życia, prowadzi teraz bezpośrednio do lekkomyślności. Nie oznacza to, że próg ten został obniżony. Lekkomyślność pozostaje najpoważniejszą formą winy. Okoliczności, które popychają sprawę czerwonego światła w tym kierunku, są rozpoznawalne: przejechanie na czerwonym świetle z dużą prędkością, zignorowanie kilku świateł lub przepisów krótko przed, wyścigi, alkohol lub narkotyki oraz korzystanie z telefonu w momencie kolizji. Liczy się kombinacja. Świadomy wybór, aby przejechać wyraźnie czerwone światło z dużą prędkością w obszarze zabudowanym, to inny przypadek niż kierowca, który zahamował zbyt późno.

Jakie wyroki orzekają sądy w praktyce?

W praktyce wyroki są zazwyczaj znacznie niższe niż ustawowe maksimum. Orzeczona kara jest zgodna z wytycznymi Prokuratury Generalnej (Openbaar Ministerie) i punktami orientacyjnymi stosowanymi przez sądy, a następnie stosowana do faktów sprawy.

Where the court finds ordinary fault under article 6 and no recklessness, a case with serious injury often ends in a community service order, combined with a driving disqualification and sometimes a suspended prison sentence as a warning. The statutory maximum for community service is 240 hours. Where recklessness is proved, an unconditional prison sentence becomes a realistic outcome, even for someone without previous convictions, and the driving disqualification is usually considerably longer.

Wyroki zapadają w przypadku wcześniejszych wyroków skazujących za wykroczenia drogowe, ucieczki kierowcy z miejsca zdarzenia, użycia alkoholu lub narkotyków lub gdy jazda charakteryzowała się pewnym schematem, a nie pojedynczym wykroczeniem. Wyroki zapadają, gdy sprawca nie ma przeszłości kryminalnej, bierze odpowiedzialność, okazuje szczerą skruchę i współpracuje, gdy konsekwencje dla niego osobiście są poważne, a od wypadku, który nie jest jego winą, upłynęło dużo czasu. W przypadku młodych kierowców sąd może zastosować przepisy prawa karnego dla nieletnich , przewidując inny zestaw sankcji. Nasz artykuł na temat tego, co decyduje o karze po poważnym wypadku drogowym, wyjaśnia to bardziej szczegółowo.

Oskarżeni często pomijają fakt, że postępowanie karne nie jest jedyną procedurą. Niezależnie od sądu, Centralny Urząd ds. Certyfikacji Kierowców (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen, CBR) może zażądać od Ciebie odbycia kursu dokształcającego lub poddania się badaniu sprawności lub zdolności do kierowania pojazdami. W przypadku odmowy współpracy lub niezdanego egzaminu, CBR może unieważnić Twoje prawo jazdy. Ta procedura ma swój własny harmonogram i zasady.

W jaki sposób ofiara może przyłączyć się do sprawy karnej?

Kierowca, który przejeżdża na czerwonym świetle i rani kogoś, popełnia czyn zabroniony. W postępowaniu karnym ofiara może ubiegać się o odszkodowanie, przystępując do postępowania w charakterze poszkodowanego.

Niniejszy artykuł dotyczy wyłącznie tej drogi karnej. Szersze rozstrzygnięcie roszczenia z tytułu obrażeń ciała z kierowcą lub ubezpieczycielem to odrębna kwestia, którą odsyłamy do prawnika specjalizującego się w odszkodowaniach za obrażenia ciała.

Jako poszkodowany (benadeelde partij) możesz przyłączyć się do sprawy na podstawie artykułu 51f Kodeksu postępowania karnego (Wetboek van Strafvordering). Sąd karny rozpatruje wówczas Twoje roszczenie bez ponoszenia kosztów sądowych. Jest to najszybsza droga, ale sprawdza się tylko w przypadku roszczeń, które nie obciążają nadmiernie sprawy karnej. Złożone roszczenie o odszkodowanie za utratę zarobków może zostać uznane za niedopuszczalne w części, a Ty możesz dochodzić swoich praw w tej części przed sądem cywilnym. Ofiary i krewni, którzy przeżyli, również mają prawo zwrócić się do sądu o informacje dotyczące skutków wypadku.

Jak wygląda ta procedura, krok po kroku?

Natychmiast po wypadku policja zabezpiecza miejsce zdarzenia. W poważnych przypadkach specjalistyczny zespół sporządza analizę wypadku drogowego (Verkeersongevallenanalyse). Rekonstruuje ona prędkość, drogę hamowania, fazę sygnalizacji świetlnej i widoczność, popartą obrazami z kamer i zeznaniami świadków. Raport ten staje się podstawą postępowania karnego. Dla ofiary opieka medyczna jest najważniejsza, a dokumentacja medyczna sporządzana tego dnia staje się najważniejszym dowodem.

Śledztwo. Prokuratura ocenia akta sprawy i decyduje, czy wnieść oskarżenie i na podstawie jakiego zarzutu: artykułu 5, artykułu 5a lub artykułu 6, z uwzględnieniem lub bez nieumyślności. Podejrzany może zostać przesłuchany, a w poważnych przypadkach aresztowany. Areszt tymczasowy jest możliwy, ale wyjątkowy w sprawach drogowych. Jako podejrzany masz prawo do konsultacji z prawnikiem przed i w trakcie przesłuchania. W takich aktach warto wcześniej sprawdzić, czy analiza wypadku, dane z sygnalizacji świetlnej i zeznania świadków rzeczywiście potwierdzają zarzuty. Nasza notatka dotycząca pracy dochodzeniowej w sprawach karnych dotyczących ruchu drogowego opisuje tę kontrolę.

Rozprawa. Sąd analizuje akta, prokurator wnosi o wydanie wyroku, obrona odpowiada, a ofiara lub pozostali przy życiu krewni mogą skorzystać z prawa głosu. Roszczenie poszkodowanego jest rozpatrywane na tej samej rozprawie. Wyrok i apelacja. Wyrok często zapada po około dwóch tygodniach. Zarówno obrona, jak i oskarżyciel mogą odwołać się do sądu apelacyjnego w ciągu czternastu dni, a po tym terminie możliwe jest wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego.

Które obrony warto rozważyć?

Wypadek na czerwonym świetle nie prowadzi automatycznie do skazania na podstawie artykułu 6. Obrona zaczyna się od akt sprawy, a nie od wspomnień kierowcy.

Pierwszym tropem jest sama usterka. Czy światło było wyraźnie czerwone, czy też zostało zmienione dopiero teraz, uniemożliwiając kierowcy bezpieczne zatrzymanie? Co mówią dane z sygnalizacji świetlnej o fazie i jej czasie trwania? Czy instalacja działała prawidłowo? Czy wystąpił pojazd uprzywilejowany, nagły wypadek medyczny lub inna okoliczność stanowiąca siłę wyższą? A jeśli doszło do uchybienia, czy było ono na tyle poważne, aby osiągnąć dolną granicę winy karnej, czy też sprawa podlega przepisom artykułu 5? W przypadku zarzutu lekkomyślności, oskarżenie musi wykazać nadzwyczajne niedbalstwo lub celowe i poważne naruszenie w rozumieniu artykułu 5a. Umyślny charakter naruszenia jest często najsłabszym ogniwem w sprawie oskarżenia.

Drugim elementem jest związek przyczynowy. Wypadek i obrażenia muszą być przypisane zarzucanemu czynowi. Jeśli ofiara również złamała przepisy, na przykład jeżdżąc na rowerze bez świateł po ciemku lub przechodząc przez jezdnię w miejscu, gdzie było to niedozwolone, nie usprawiedliwia to przejechania na czerwonym świetle. Może to jednak wpłynąć na ocenę winy.

Trzecim elementem jest strata. Czy dochodzona szkoda jest rzeczywiście konsekwencją tego wypadku, czy też stanu, który już istniał? Roszczenie, które nie jest uzasadnione lub którego sąd karny nie może ocenić bez nieproporcjonalnego obciążenia, zostanie uznane za niedopuszczalne w całości lub w części. Czwartym elementem jest osoba oskarżonego. Czysta kartoteka, szczera skrucha, kontakt z ofiarą za pośrednictwem adwokata oraz osobiste konsekwencje pozbawienia prawa jazdy – wszystko to wpływa na wysokość kary, nawet jeśli wina nie jest kwestionowana.

Jaki jest związek sprawy karnej z roszczeniem cywilnym?

Wypadek na czerwonym świetle z obrażeniami przebiega dwoma torami, które poruszają się z różną prędkością. Sprawa karna rozstrzyga o stopniu winy i karze. Sprawa cywilna rozstrzyga, kto za co płaci, i zazwyczaj trwa dłużej. Oba procesy wpływają na siebie nawzajem, ponieważ wyrok skazujący w sprawie karnej stanowi mocny dowód w sprawie cywilnej, ale są to odrębne procedury i wymagają innego przygotowania.

Co powinieneś sprawdzić będąc podejrzanym?

• Skorzystaj z prawa do konsultacji z prawnikiem przed pierwszym przesłuchaniem przez policję (artykuł 28c Sv) i nie określaj swojej jazdy jako lekkomyślnej.
• Nigdy nie oddalaj się z miejsca zdarzenia: oddalenie się jest osobnym wykroczeniem na mocy artykułu 7 ustawy o ruchu drogowym i skutkuje karą.
• Sprawdź, czy analiza wypadku drogowego i dane dotyczące sygnalizacji świetlnej są zgodne z zarzutem.
• Należy pamiętać o czternastodniowym okresie na złożenie apelacji po wydaniu wyroku.
• Odpowiadaj na wszelkie zarządzenia CBR dotyczące Twojego prawa jazdy w wyznaczonym terminie.

Na co powinnaś zwrócić uwagę jako ofiara?

• W pierwszych dniach poproś lekarza o odnotowanie wszystkich twoich dolegliwości i wracaj do niego, gdy tylko pojawią się dolegliwości.
• Poproś o numer raportu policyjnego i prowadź dziennik oraz wszystkie rachunki.
• Przyłącz się do sprawy karnej jako strona pokrzywdzona na podstawie artykułu 51f Sv przed przemową końcową prokuratora na rozprawie.
• Jeśli chcesz skorzystać z prawa do wypowiedzi na rozprawie, powiadom o tym prokuraturę.

Co możemy dla Ciebie zrobić w przypadku wypadku na czerwonym świetle?

Nasz zespół zajmujący się prawem karnym reprezentuje podejrzanych w sprawach o wykroczenia drogowe; w przypadku szerszych roszczeń z tytułu obrażeń ciała odsyłamy do prawnika specjalizującego się w sprawach o obrażenia ciała.

• Uczestniczymy w przesłuchaniu przez policję i doradzamy, czy złożyć zeznania.
• Żądamy i testujemy analizę wypadków drogowych i dane z sygnalizacji świetlnej.
• Argumentujemy przeciwko zarzutowi lekkomyślności, powołując się na kryterium Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2024 r.
• Prowadzimy obronę na rozprawie i w razie potrzeby składamy apelację w ciągu czternastu dni.
• Pomagamy w procedurze CBR dotyczącej Twojego prawa jazdy.

Podsumowanie

• Przejechanie na czerwonym świetle i spowodowanie poważnych obrażeń lub śmierci jest ścigane na podstawie artykułu 6 Ustawy o ruchu drogowym z 1994 r., a maksymalna kara za winę zwykłą wynosi 18 miesięcy (obrażenia) i 3 lata (śmierć).
• Za nieostrożność grożą kary 3 i 6 lat pozbawienia wolności, a w przypadku okoliczności obciążających, takich jak spożycie alkoholu, narkotyki lub poważne przekroczenie prędkości, kary te wzrastają o połowę; możliwa jest dyskwalifikacja do 5 lat (10 w przypadku recydywy).
• Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2024 r. lekkomyślność oznacza wyjątkowo nieostrożne zachowanie stwarzające bardzo poważne zagrożenie; postępowanie w rozumieniu artykułu 5a jest w każdym przypadku uważane za lekkomyślność.
• Poszkodowany może przyłączyć się do sprawy karnej w charakterze pokrzywdzonego na podstawie artykułu 51f Kodeksu postępowania karnego; wówczas sąd karny rozstrzyga o roszczeniu bez ponoszenia kosztów sądowych.
• CBR może podjąć własne środki wobec twojego prawa jazdy, niezależnie od sądu karnego.

PYTANIA I ODPOWIEDZI