To, czy sieć elektroenergetyczna lub gazowa kwalifikuje się jako system zamknięty, ma istotne znaczenie praktyczne. Kwalifikacja ta decyduje o tym, czy właściciel może ubiegać się o uznanie jej przez ACM , czy też jest zobowiązany do wyznaczenia operatora sieci, a także jakie obowiązki spoczywają na właścicielu wobec podmiotów podłączonych.
Od 1 stycznia 2026 r. kwestia ta jest regulowana przez holenderską ustawę energetyczną (Energiewet), która zastąpiła termin „zamknięty system dystrybucyjny” i związane z nim wyłączenie uznaniem za system zamknięty, a następnie powołaniem operatora. W niniejszym artykule omówimy po kolei kryteria ustawowe zawarte w artykule 3.7 Energiewet. Aby zapoznać się z szerszym kontekstem, odsyłamy do naszego artykułu przeglądowego na temat sieci prywatnych i zamkniętych systemów dystrybucyjnych.
Po pierwsze: czy w ogóle istnieje jakiś system?
Zanim zaczną obowiązywać kryteria artykułu 3.7 Energiewet, należy najpierw ustalić, czy w ogóle istnieje system dystrybucyjny.
System dystrybucji energii elektrycznej to zestaw kabli i urządzeń towarzyszących służący do przesyłu energii elektrycznej o napięciu poniżej 110 kV. System dystrybucji gazu obejmuje lokalny lub regionalny transport gazu, z wyłączeniem sieci wydobywczej gazu.
Ponadto Energiewet uznaje instalację i linię bezpośrednią za odrębne kategorie. Instalacja znajduje się za punktem przyłączenia i jest użytkowana lub zarządzana przez jedną przyłączoną stronę; nie stanowi ona sieci. Linia bezpośrednia to oddzielnie zdefiniowane połączenie między instalacją produkcyjną a jednym lub większą liczbą użytkowników końcowych, do którego ma zastosowanie obowiązek zgłoszenia do ACM. Rozróżnienie między tymi trzema kategoriami ma charakter faktyczny i wymaga szczególnej uwagi w praktyce.
Kumulatywne warunki artykułu 3.7 Energiewet
Po ustaleniu istnienia systemu dystrybucyjnego, ACM ocenia na wniosek, czy spełnione są warunki określone w artykule 3.7 ust. 1 Ustawy o Energiewet. Warunki te mają zastosowanie kumulatywnie: wszystkie elementy muszą być spełnione, aby możliwe było uznanie systemu za zamknięty. Główne warunki omówiono poniżej.
Brak istniejącego operatora i brak części grupy infrastrukturalnej
Żaden operator nie może być już wyznaczony dla systemu, a system nie może być częścią grupy infrastrukturalnej. Warunek ten jest oczywisty, ale należy go uwzględnić przy restrukturyzacji istniejących sieci lub przy przejmowaniu terenu, na którym działa już operator.
Miejsce o ograniczonym zasięgu geograficznym, powiązane ze sobą pod względem technicznym, organizacyjnym lub funkcjonalnym
System musi być zlokalizowany w obrębie geograficznie ograniczonego terenu przemysłowego lub handlowego albo w miejscu o wspólnych usługach, takim jak park chemiczny, port lub strefa przemysłowa, park biznesowy lub obszar ogrodnictwa szklarniowego. Ponadto prawo wymaga, aby system posiadał powiązania techniczne, organizacyjne lub funkcjonalne w obrębie tej lokalizacji. Samo określenie geograficzne nie jest zatem wystarczające; musi również istnieć istotny związek między systemem a miejscem, w którym się znajduje.
Mniej niż tysiąc połączonych stron
Do systemu może być podłączonych nie więcej niż tysiąc użytkowników końcowych. W związku z tym tysiąc podłączonych stron nie mieści się już w ustawowym limicie; dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć to maksymalna liczba możliwa w tym przypadku. W większości obiektów przemysłowych nie stanowi to wąskiego gardła, ale w dużych parkach biznesowych i kompleksach wielonajemczych liczenie zasługuje na uwagę, na przykład w przypadku mniejszych najemców korzystających ze wspólnego łącza. Dokładna metodologia liczenia w takich przypadkach nie jest szczegółowo określona w przepisach prawa; w razie wątpliwości zalecamy wcześniejsze dostosowanie jej do ACM.
Brak użytkowników końcowych w gospodarstwach domowych
System zamknięty zasadniczo nie może zaopatrywać gospodarstw domowych. Uzasadnieniem jest ochrona konsumentów: gospodarstwa domowe należą do sieci publicznej, z odpowiednimi zabezpieczeniami. Prawo dopuszcza ograniczony wyjątek w przypadku incydentalnego korzystania z sieci przez niewielką liczbę gospodarstw domowych, które są zatrudnione przez właściciela systemu lub mają z nim porównywalne stosunki, na przykład mieszkańców firmy mieszkającej na terenie obiektu. Ten wyjątek jest zgodny z przepisami europejskimi.
Zintegrowane procesy lub dystrybucja do właściciela
Wreszcie, musi zostać spełniony jeden z dwóch warunków merytorycznych. Albo procesy biznesowe lub produkcyjne podmiotów powiązanych są zintegrowane z systemem ze względu na szczególne względy techniczne lub bezpieczeństwa, jak ma to miejsce w klastrze chemicznym, gdzie instalacje różnych firm są ze sobą powiązane pod względem technologii procesowej i energetycznej. Albo system dystrybuuje energię elektryczną lub gaz głównie do właściciela lub operatora systemu albo do podmiotów powiązanych. Ogólne powiązania ekonomiczne między podmiotami powiązanymi nie są wystarczające w świetle przepisów ustawowych; ACM wymaga konkretnego uzasadnienia integracji technicznej lub dystrybucji pierwotnej do właściciela.
Bezpieczeństwo, niezawodność i poziom napięcia
Ponadto bezpieczeństwo i niezawodność systemu muszą być odpowiednio zabezpieczone, a dla energii elektrycznej obowiązuje maksymalne napięcie 220 kV. W przypadku systemu, który dopiero ma powstać, wniosek o uznanie można złożyć już po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń, zwolnień i zgód.
Okres decyzyjny ACM
Zgodnie z artykułem 3.54 ust. 1 Ustawy o Energieregeling, ACM musi rozpatrzyć wniosek o uznanie w ciągu sześciu miesięcy. Okres ten może zostać jednorazowo przedłużony, maksymalnie o sześć miesięcy. Wnioskodawcy powinni uwzględnić ten czas, planując transakcję lub projekt, dla którego wymagane jest uznanie jako system zamknięty.
Od uznania do mianowania operatora
Uznanie systemu przez ACM na mocy artykułu 3.7 Energiewet nie jest równoznaczne z powołaniem operatora. Po uznaniu systemu, ACM wyznacza, na wniosek, operatora wyznaczonego przez właściciela, zgodnie z artykułem 3.6 Energiewet. W przypadku istniejących systemów ze starym wyłączeniem, artykuł 7.32 Energiewet przewiduje prawo przejściowe: właściciel takiego systemu jest uznawany, przez pozostały okres obowiązywania wyłączenia, za posiadacza uznania i powołania.
Konsekwencje uznania
Uznanie za system zamknięty niesie ze sobą własny zestaw obowiązków, niezależnych od samych kryteriów uznania. Obowiązek operatora w zakresie przyłączenia i transportu jest uregulowany bardziej szczegółowo niż obowiązek ogólny. Zgodnie z art. 3.105 ust. 1 Ustawy o Energiewet, operator musi, na żądanie, złożyć ofertę na budowę lub modyfikację przyłącza, a także, na żądanie, ofertę na udostępnienie, zarządzanie i utrzymanie przyłącza oraz na transport. Operator może odmówić w przypadku niewystarczającej przepustowości przesyłowej, pod warunkiem że odmowa zostanie odpowiednio uzasadniona.
Taryfy operatora są również regulowane ustawowo: zgodnie z art. 3.114 ust. 1 Ustawy o Energiewet, taryfy muszą być oparte na metodzie kalkulacji opublikowanej z wyprzedzeniem i muszą odzwierciedlać koszty, być przejrzyste i niedyskryminujące. ACM może, po otrzymaniu skargi, zażądać korekty metody lub taryfy.
Ponadto system zamknięty nie jest automatycznie zwolniony z obowiązku zarządzania ograniczeniami. Zgodnie z artykułem 3.104 ust. 1 Ustawy o Energiewet, szczegółowe obowiązki z rozdziału 9 stosuje się odpowiednio do operatora systemu zamkniętego.
W przypadku niedoboru przepustowości, Kodeks Sieci Elektroenergetycznej (Netcode elektriciteit) wymaga, aby w przypadku niedoboru przepustowości przeprowadzono dochodzenie w sprawie m.in. środków technicznych, ograniczeń fizycznych i zarządzania ograniczeniami, a operator musi stosować dodatkowe przepisy zawarte w Kodeksie Sieci Elektroenergetycznej (Netcode elektriciteit) i Kodeksie Informacyjnym Energii Elektrycznej i Gazu (Informatiecode elektriciteit en gas) w odniesieniu do procesów rynkowych i komunikatów elektronicznych. To, czy i w jakim zakresie sam operator podlega każdemu z poszczególnych przepisów Rozdziału 9 jako operator sieci, zależy od konkretnego obowiązku i wymaga indywidualnej oceny w każdym przypadku.
Cofnięcie uznania
Uznanie za system zamknięty nie jest bezterminowo bezpieczne. Zgodnie z artykułem 3.2 Energiebesluit, ACM może cofnąć uznanie, między innymi w przypadku, gdy warunki określone w artykule 3.7 Energiewet nie są już spełnione, gdy system nie jest faktycznie zarządzany przez wyznaczonego operatora, w przypadku pewnych naruszeń obowiązków operatora lub gdy wniosek zawierał nieprawidłowe lub niekompletne informacje. Cofnięcie jest zatem realną konsekwencją prawną, a nie jedynie teoretyczną możliwością.
Ramy europejskie
Kryteria krajowe są w dużej mierze zgodne z art. 38 dyrektywy (UE) 2019/944 w odniesieniu do energii elektrycznej oraz art. 28 dyrektywy (UE) 2009/73 w odniesieniu do gazu. Oba przepisy odnoszą się do ograniczonego geograficznie terenu przemysłowego lub handlowego lub terenu ze wspólnymi usługami, wykluczenia odbiorców będących gospodarstwami domowymi, z wyjątkiem przypadków sporadycznego użytkowania przez niewielką liczbę podłączonych gospodarstw domowych, integracji ze względu na szczególne względy techniczne lub bezpieczeństwa, lub dystrybucji pierwotnej do właściciela, operatora lub przedsiębiorstw powiązanych, możliwości zwolnienia z obowiązku wcześniejszego zatwierdzenia taryf oraz przeglądu taryf lub metod kalkulacji na wniosek użytkownika.
Same dyrektywy nie wspominają o liczbie podmiotów powiązanych; limit poniżej tysiąca jest warunkiem krajowym na mocy art. 3.7 Energiewet. W przypadku gazu, art. 32 dyrektywy (UE) 2009/73 również wymaga dostępu stron trzecich na podstawie opublikowanych i obiektywnie stosowanych taryf, a w przypadku energii elektrycznej, art. 32 i 59 dyrektywy (UE) 2019/944 określają kontekst dla zarządzania dystrybucją, taryf i dostępu.
Kwalifikacja ta zasługuje na stałą uwagę
Sieć, która obecnie spełnia kryteria, może w praktyce utracić ten status. Wzrost liczby podłączonych odbiorców, zmiana funkcji obiektu, sprzedaż jednostek biznesowych lub odejście głównego użytkownika może spowodować, że warunki określone w art. 3.7 Energiewet przestaną być spełniane, co może skutkować cofnięciem uznania.
Nie jest to reguła ustanowiona w orzecznictwie, lecz wynika z charakteru kumulacji warunków: każda istotna zmiana musi zostać ponownie oceniona pod kątem zgodności z artykułem 3.7. Dlatego zalecamy okresowe sprawdzanie, czy wszystkie warunki są nadal spełnione; jest to element normalnego zarządzania siecią prywatną.
Wniosek
Kwalifikacja jako system zamknięty wymaga analizy faktycznej i prawnej sieci, lokalizacji i podłączonych do niej podmiotów, w świetle kumulatywnych warunków określonych w artykule 3.7 Energiewet. Staranne przygotowanie zapobiega odrzuceniu wniosku o uznanie lub nieświadomemu zarządzaniu siecią przez operatora bez ważnego tytułu. Nie masz pewności, czy Twoja sieć kwalifikuje się jako system zamknięty, lub chcesz, aby Twoje istniejące uznanie lub zwolnienie zostało zweryfikowane? Nasi prawnicy specjalizujący się w prawie energetycznym chętnie podzielą się z Tobą swoją wiedzą.
PYTANIA I ODPOWIEDZI
Jaka jest różnica pomiędzy systemem zamkniętym a siecią publiczną?
System zamknięty to prywatna sieć elektroenergetyczna zlokalizowana na wydzielonym terenie przemysłowym lub komercyjnym, do której zasadniczo nie są podłączone żadne gospodarstwa domowe i której operator jest wyznaczany przez samego właściciela. Sieć publiczna jest zarządzana przez regularnego operatora sieci i jest zasadniczo otwarta dla każdego użytkownika, w tym gospodarstw domowych.
Ile maksymalnie połączonych stron może mieć system zamknięty?
Mniej niż tysiąc. Tysiąc podłączonych stron nie mieści się już w ustawowym limicie; maksymalnie dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć. Dokładna metodologia liczenia, na przykład, najemców korzystających ze wspólnego łącza nie jest określona w ustawie; w razie wątpliwości należy ją wcześniej dostosować do ACM.
Czy zamknięty system może zaopatrywać gospodarstwa domowe?
Zasadniczo nie. Wyjątek dotyczy jedynie sporadycznego korzystania z systemu przez niewielką liczbę gospodarstw domowych, które są zatrudnione przez właściciela systemu lub mają z nim porównywalne stosunki, np. mieszkańców firmy mieszkającej na terenie obiektu.
Jak długo trwa procedura uznania ACM?
ACM musi co do zasady rozpatrzyć wniosek o uznanie w ciągu sześciu miesięcy. Termin ten może zostać jednorazowo przedłużony, maksymalnie o sześć miesięcy. Należy to uwzględnić przy planowaniu transakcji lub projektu.
Co się stanie z istniejącym wyłączeniem na mocy poprzednich przepisów?
W przypadku istniejących systemów ze starym wyłączeniem, artykuł 7.32 Ustawy o Energiewet przewiduje prawo przejściowe: właściciel jest uznawany za posiadacza uznania i mianowania przez pozostały okres obowiązywania zwolnienia. W związku z tym w tym okresie nie jest wymagane złożenie nowego wniosku.
Czy uznanie, które zostało już przyznane, może zostać cofnięte?
Tak. Zgodnie z artykułem 3.2 Energiebesluit, ACM może cofnąć uznanie, między innymi w przypadku, gdy warunki określone w artykule 3.7 Energiewet nie są już spełnione, gdy system nie jest faktycznie zarządzany przez wyznaczonego operatora, w przypadku pewnych naruszeń obowiązków operatora lub gdy wniosek zawierał nieprawidłowe lub niekompletne informacje.
Czy system zamknięty jest zwolniony z zarządzania przeciążeniem?
Nie, nie automatycznie. Zgodnie z artykułem 3.104 Energiewet, szczegółowe obowiązki z rozdziału 9 stosuje się odpowiednio do operatora systemu zamkniętego. To, czy i w jakim zakresie dany obowiązek ma zastosowanie, wymaga indywidualnej oceny.
