Wyrok w Holandii: logika stojąca za wyrokiem

Wydawanie wyroków w Holandii to uzasadniony wybór sądu karnego w granicach wyznaczonych przez ustawodawcę. Artykuł 1 holenderskiego kodeksu karnego (Wetboek van Strafrecht) dopuszcza karę wyłącznie za czyn, który prawo uznało za przestępstwo przed jego popełnieniem, a artykuł 9 wymienia kary, które sąd może orzec: pozbawienie wolności, areszt, nakaz prac społecznych i grzywnę jako kary główne, z pozbawieniem niektórych praw, przepadkiem mienia i ogłoszeniem wyroku jako karami dodatkowymi. W tych granicach sąd ma szerokie uprawnienia, a artykuł 359 kodeksu postępowania karnego nakłada na niego obowiązek wyjaśnienia, w jaki sposób skorzystał z tych uprawnień.

Wyroki w Holandii wydają się zatem mniej przewidywalne z zewnątrz niż w rzeczywistości. Nie ma tabeli taryfowej ani obowiązkowego minimum dla większości przestępstw; istnieje ustawowa granica kary, zbiór opublikowanych punktów odniesienia oraz obowiązek podania zrozumiałego uzasadnienia. Niniejszy artykuł przedstawia ramy prawne, kary i środki, które sąd może faktycznie wymierzyć, cele kary, które sąd porównuje ze sobą, sposób działania wymogu uzasadnienia i jego szkodliwość, a także krytykę, z jaką system ten się spotyka.

Zasada legalności: bez wcześniejszego prawa nie ma kary

Artykuł 1 Kodeksu karnego stanowi klasyczną zasadę, że żaden czyn nie podlega karze, chyba że na podstawie przepisu ustawowego obowiązującego w chwili jego popełnienia. Ta sama gwarancja pojawia się w artykule 7 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co oznacza, że ​​oskarżony może się na nią bezpośrednio powołać. Następują trzy konsekwencje, z których każda ma realne zastosowanie w praktyce.

• Przestępstwo musi istnieć wcześniej. Sąd nie może orzec odpowiedzialności przez analogię, niezależnie od tego, jak bardzo szkodliwe było dane zachowanie. W przypadku, gdy nowe zachowanie wykracza poza wszystkie istniejące opisy przestępstw, odpowiedzią jest prawodawstwo, a nie kreatywna interpretacja.
• Opis przestępstwa musi być wystarczająco jasny. Obywatel musi być w stanie przewidzieć, na podstawie treści przepisu i orzecznictwa, jakie zachowanie podlega karze. Niejasne opisy przestępstw są interpretowane w sposób restrykcyjny.
• Prawo karne nie działa wstecz na niekorzyść oskarżonego. W drugim akapicie artykułu 1 dodano zasadę lustrzanego odbicia: jeżeli po popełnieniu przestępstwa nastąpiło zmiana prawa, stosuje się przepisy najkorzystniejsze dla oskarżonego.

Zasada legalności ma również zastosowanie do kary. Sąd nie może orzec surowszej kary ani rodzaju kary, której prawo nie przewidywało za dane przestępstwo w chwili jego popełnienia. Dlatego też ustawowa maksymalna kara za dane przestępstwo oraz kategorie grzywien określone w art. 23 Kodeksu karnego stanowią zewnętrzne ramy każdego orzeczenia o wymiarze kary.

Co może faktycznie nałożyć holenderski sąd karny

Holenderskie prawo karne wyróżnia trzy kategorie sankcji, a ich mylenie jest najczęstszym błędem w anglojęzycznych opisach systemu. Istnieją kary główne, kary dodatkowe i środki karne. Tylko dwie pierwsze są karą w ścisłym tego słowa znaczeniu; środki karne służą innemu celowi i podlegają innym zasadom.

Kary główne

Artykuł 9 Kodeksu karnego wymienia cztery główne kary. Pozbawienie wolności (gevangenisstraf) orzeka się za poważne przestępstwa na czas określony lub, w najcięższych przypadkach, dożywotnie pozbawienie wolności. Areszt (hechtenis) jest karą pozbawienia wolności za drobne przestępstwa i jest obecnie rzadko stosowany. Nakaz prac społecznych (taakstraf) polega na nieodpłatnej pracy na rzecz dobra publicznego; jeśli sprawca jej nie wykona, sąd z góry ustala okres aresztu zastępczego. Grzywna ( geldboete) jest ustalana w ramach jednej z ustawowych kategorii grzywien, a sąd musi uwzględnić możliwości finansowe oskarżonego.

Nakaz prac społecznych nie może być stosowany jako jedyna kara w każdym przypadku. Artykuł 22b Kodeksu karnego zakazuje samodzielnego nakazu prac społecznych w przypadku przestępstwa zagrożonego karą sześciu lat pozbawienia wolności lub dłuższą, które spowodowało poważne uszkodzenie ciała ofiary, w przypadku niektórych przestępstw seksualnych oraz w przypadku, gdy sprawca otrzymał nakaz prac społecznych za podobne przestępstwo w ciągu ostatnich pięciu lat. W takich przypadkach nakaz prac społecznych jest możliwy jedynie w połączeniu z karą pozbawienia wolności bezwarunkową lub środkiem ograniczającym wolność.

Kary dodatkowe

Istnieją trzy kary dodatkowe: pozbawienie niektórych praw , takich jak prawo do piastowania funkcji publicznej, głosowania lub wykonywania określonego zawodu; przepadek przedmiotów związanych z przestępstwem; oraz ogłoszenie wyroku . Mogą być one nakładane równolegle z karą główną lub, w przypadkach dozwolonych przez prawo, samodzielnie.

Środki, które nie są karami

Środki te mają na celu ochronę społeczeństwa, usunięcie sytuacji niezgodnej z prawem lub przywrócenie pozycji ofiary, i nie są one dostosowane do stopnia winy, tak jak kara. To właśnie ta kategoria jest zazwyczaj pomijana w popularnych holenderskich opisach wyroków skazujących, a to właśnie na niej opiera się większość praktycznych działań.

• Konfiskata dochodów uzyskanych w drodze przestępstwa na podstawie art. 36e Kodeksu karnego, rozpatrywane w odrębnym postępowaniu następującym po skazaniu.
• Wycofanie z obiegu przedmiotów niebezpiecznych lub których posiadanie jest nielegalne, zgodnie z art. 36b.
• Środek kompensacyjny na podstawie artykułu 36f, na mocy którego państwo pobiera odszkodowanie od sprawcy w imieniu ofiary.
• Umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym lub nakaz leczenia szpitalnego z przymusem (terbeschikkingstelling, TBS) na podstawie artykułów 37 i 37a, dostępne w przypadku, gdy w chwili popełnienia przestępstwa istniały zaburzenia psychiczne i wymaga tego bezpieczeństwo innych osób.
• Umieszczenie w zakładzie dla notorycznych przestępców (ISD) na podstawie artykułu 38m, skierowanego do recydywistów, których powtarzające się drobne przestępstwa są spowodowane uzależnieniem lub innymi podstawowymi problemami.
• Środek ograniczający wolność na podstawie artykułu 38v, zezwalającego na zakaz wstępu na określony obszar, zakaz kontaktów, obowiązek przebywania w określonym miejscu lub obowiązek raportowania przez okres do pięciu lat.

Wyroki w zawieszeniu i warunki

Duża część elastyczności w holenderskim wymiarze kary wynika z zawieszenia wykonania kary. Zgodnie z artykułem 14a Kodeksu karnego sąd może orzec, że kara lub jej część nie zostaną wykonane, chyba że sprawca ponownie popełni przestępstwo lub złamie warunek w okresie próby. Artykuł 14c pozwala sądowi na dołączenie do zawieszenia wykonania kary warunków szczególnych: leczenia uzależnień lub zaburzeń psychicznych, umieszczenia w placówce opiekuńczej, zakazu kontaktów lub przebywania w pobliżu, monitoringu elektronicznego, obowiązku zgłaszania się do kuratora sądowego lub zakazu spożywania alkoholu lub narkotyków. W praktyce częściowe zawieszenie wykonania kary z warunkami szczególnymi jest instrumentem, za pomocą którego kara i resocjalizacja są łączone w jednym wyroku.

Z drugiej strony, artykuł 9a Kodeksu karnego pozwala sądowi uznać przestępstwo za udowodnione, a oskarżonego za winnego, nie wymierzając żadnej kary, jeżeli okoliczności przestępstwa lub sprawcy to uzasadniają. Jest on stosowany oszczędnie, ale jego istnienie pokazuje, że w prawie holenderskim skazanie i kara to odrębne decyzje.

Dlaczego karzemy: cele, jakie stawia sobie sąd holenderski

Holenderskie prawo ustawowe nie ustanawia hierarchii celów orzekania. Cele te wynikają z doktryny i orzecznictwa, a sąd rozważa je łącznie w każdej sprawie. Cztery z nich powtarzają się w uzasadnieniach wyroków.

Odpłata

Odwet opiera się na idei, że krzywda wymaga reakcji proporcjonalnej do jej wagi, a nałożenie kary symbolicznie przywraca porządek prawny, który przestępstwo naruszyło. Jest to cel, który ma największe znaczenie w przypadku poważnych przestępstw przeciwko osobie i jest celem, który najbardziej bezpośrednio odpowiada potrzebie ofiar i społeczeństwa, aby krzywda została rozpoznana. Odwet wyznacza zarówno górną, jak i dolną granicę: kara nieproporcjonalna do winy sprawcy nie jest uzasadniona żadnym z pozostałych celów.

Odstraszanie ogólne

Odstraszanie ogólne jest skierowane do wszystkich poza sprawcą przestępstwa. Nakładając i egzekwując kary za przestępstwo, sądy sygnalizują, że takie zachowanie pociąga za sobą koszty. Wyroki powołują się na nie najczęściej w przypadku przestępstw częstych, trudnych do wykrycia lub wywołujących powszechne zaniepokojenie: włamań, przemocy w nocnej gospodarce, jazdy pod wpływem alkoholu i zorganizowanej przestępczości narkotykowej. Dowody empiryczne sugerują, że pewność złapania działa skuteczniej niż surowość kary, co uzasadnia traktowanie argumentu o odstraszaniu przez sądy z pewną powściągliwością.

Specjalna profilaktyka

Prewencja specjalna jest skierowana do konkretnego przestępcy i ma na celu zapobieganie recydywie. Działa ona na trzy sposoby: poprzez ubezwłasnowolnienie, ponieważ osadzony nie może popełniać przestępstw poza aresztem; odstraszanie indywidualne; oraz zmianę zachowania poprzez leczenie, nadzór lub szkolenie. To właśnie cel najczęściej kształtuje formę, a nie długość kary, skutkując wyrokami w zawieszeniu, w których stosuje się leczenie, a nie dłuższymi karami pozbawienia wolności.

Rehabilitacja i powrót do społeczeństwa

Resocjalizacja idzie dalej niż zapobieganie kolejnym przestępstwom: ma na celu powrót do społeczeństwa jako pełnoprawnego uczestnika, poprzez edukację i pracę w areszcie, pomoc w radzeniu sobie z długami i uzależnieniami oraz opiekę po zwolnieniu. Najmocniej dotyka ona młodych przestępców i tam, gdzie leczenie jest realne. Wywołuje również największe napięcia wewnętrzne w systemie, ponieważ uznaje się, że długie wyroki pozbawienia wolności niszczą właśnie perspektywy, od których zależy resocjalizacja.

Jak cele są ze sobą sprzeczne

Te cele nie zawsze są ze sobą zgodne, a wyrok musi rozwiązać konflikt, a nie go tuszować. Długotrwała kara pozbawienia wolności spełnia kryteria odwetu i ogólnego odstraszania, jednocześnie szkodząc resocjalizacji. Nakaz prac społecznych z warunkami leczenia może być najskuteczniejszym sposobem zapobiegania recydywie, niespełniającym wymagań wagi przestępstwa. Sprawca pierwszego przestępstwa, który spowodował śmiertelny wypadek, przekraczając limit, nie potrzebuje indywidualnego odstraszania, jednak argument o ogólnym odstraszaniu w tym obszarze jest silny.

Nie ma na to recepty. Prawo wymaga, aby sąd świadomie dokonał wyboru i uzasadnił go, dlatego wymóg uzasadnienia ma większe znaczenie w przypadku wyroków w Holandii niż jakakolwiek taryfa.

Jak sąd ustala kwotę

W ramach ustawowego maksimum sąd bierze pod uwagę przestępstwo, sprawcę i przebieg postępowania. Wyroki grupują czynniki w ten sam sposób za każdym razem.

Czynniki związane z przestępstwem obejmują jego wagę i konsekwencje dla ofiary, stopień winy, to, czy przestępstwo zostało popełnione umyślnie, czy z niedbalstwa, rolę oskarżonego jako sprawcy, współsprawcy lub podżegacza, użycie przemocy lub broni, bezbronność ofiary oraz to, czy przestępstwo było zaplanowane. W tym przypadku rozważane są również podstawy ustawowe, które ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność karną, takie jak nadmierna samoobrona lub zmniejszona odpowiedzialność.

Czynniki dotyczące sprawcy przestępstwa obejmują wiek i okoliczności osobiste, wyciąg z rejestru karnego, skruchę i chęć zadośćuczynienia, zachowanie w trakcie postępowania oraz wszelkie uzależnienia, zaburzenia psychiczne lub problemy z zadłużeniem. W przypadku gdy sąd nakazuje sporządzenie raportu, ustalenia kuratora sądowego lub biegłego behawioralnego zazwyczaj mają istotne znaczenie. Artykuł 63 Kodeksu karnego nakłada na sąd obowiązek uwzględnienia kar orzeczonych we wcześniejszych postępowaniach za przestępstwa popełnione przed wydaniem wcześniejszego wyroku, tak aby suma kar nie przekraczała kwoty, jaka mogłaby zostać orzeczona, gdyby wszystkie przestępstwa zostały rozpatrzone łącznie.

Czynniki związane z postępowaniem obejmują naruszenie wymogu rozsądnego czasu określonego w artykule 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, co zazwyczaj prowadzi do skrócenia wyroku, oraz nieprawidłowości w śledztwie, które zgodnie z artykułem 359a Kodeksu postępowania karnego mogą prowadzić do skrócenia wyroku, wykluczenia dowodów lub, wyjątkowo, wstrzymania ścigania.

Proporcjonalność

Proporcjonalność jest zasadą nadrzędną. Kara musi być w rozsądnym stopniu proporcjonalna do wagi przestępstwa, okoliczności jego popełnienia oraz osoby oskarżonego, a holenderskie orzeczenia apelacyjne formułują tę formułę niemal dosłownie. Sąd Apelacyjny w Arnhem-Leeuwarden zastosował ją w tej formie w wyroku z 2016 r. w sprawie przestępstwa z użyciem przemocy (ECLI:NL:GHARL:2016:3906), stwierdzając, że przy ustalaniu kary bierze pod uwagę wagę przestępstwa, okoliczności jego popełnienia oraz osobę oskarżonego, a także że rozważa odwet i obie formy odstraszania.

Punkty odniesienia i wytyczne: dwie różne rzeczy

Dwa zestawy opublikowanych punktów wyjścia kształtują holenderskie wymierzanie kar, pochodzące z różnych instytucji. Prokuratura Generalna ma własne wytyczne dotyczące ścigania (richtlijnen voor strafvordering), które określają, czego będzie żądał prokurator. Sądownictwo, z kolei, stosuje własne punkty odniesienia dotyczące wymierzania kar (orientatiepunten), uzgodnione w ramach krajowego organu konsultacyjnego sędziów prawa karnego, które określają punkt wyjścia dla typowych rodzajów przestępstw oraz czynniki wpływające na zmianę lub obniżenie rangi sprawy.

Żaden z tych zestawów nie jest wiążący dla sądu. Wytyczne dotyczące ścigania w ogóle nie są skierowane do sądu, a punkty odniesienia sądownictwa stanowią wyraźnie punkty wyjścia, a nie reguły; odstępstwo od nich jest dozwolone i samo w sobie nie wymaga specjalnego uzasadnienia. W połączeniu z orzecznictwem Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych zapewniają one pewien stopień spójności, nie przekształcając wymierzania kary w kalkulację.

Obowiązek podania przyczyn

Artykuł 359 Kodeksu postępowania karnego wymaga, aby w wyroku podano powody, dla których orzeczono karę lub środek karny. W praktyce ten obowiązek ma trzy poziomy znaczenia.

Ogólny obowiązek jest skromny. Sąd Najwyższy orzeka, że ​​sąd powinien jedynie w ograniczonym zakresie przedstawić swoje uzasadnienie, ponieważ ocena ta obejmuje wiele czynników, których nie da się jednoznacznie przedstawić. Wymagane jest, aby uzasadnienie było zrozumiałe i nie było wewnętrznie sprzeczne. Kontrola kasacyjna wyroku jest odpowiednio ograniczona: Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownej oceny surowości kary i interweniuje tylko wtedy, gdy uzasadnienie nie uzasadnia orzeczenia.

Wzmocniony obowiązek powstaje, gdy strona przedstawiła wyraźnie uzasadnione stanowisko w rozumieniu art. 359 ust. 2, a sąd się od niego odstępuje. Uzasadniony argument obrony, że kara nie powinna przekraczać czasu spędzonego już w areszcie tymczasowym, poparty okolicznościami osobistymi oskarżonego, stanowi takie stanowisko; jeśli sąd orzeka wyższą karę, musi przedstawić powody, które skłoniły go do odstąpienia. Sąd Najwyższy zastosował to kryterium w wyroku z 5 lipca 2022 r., orzekając, że sąd apelacyjny odpowiednio wyjaśnił, dlaczego uzasadniono surowszą karę, biorąc pod uwagę wagę przestępstw i zachowanie oskarżonego po wcześniejszym zwolnieniu (ECLI:NL:HR:2022:975). Brak odpowiedzi na takie stanowisko powoduje nieważność wyroku.

W przypadku kar pozbawienia wolności i środków polegających na pozbawieniu wolności obowiązuje szczególny obowiązek : wyrok musi w szczególności określać okoliczności, które doprowadziły do ​​takiego wyboru. Chodzi o to, że pozbawienie wolności nie jest domyślnym skutkiem i musi być uzasadnione.

Gdzie system jest krytykowany

Holenderskie podejście można obronić, ma jednak pewne słabości, a praktyka obrony w sprawach karnych dostrzega je wszystkie.

Zwięzłość uzasadnienia. Uzasadnienie wyroku jest często krótkie, a zarówno skazany, jak i ofiara mogą nie być pewni, dlaczego wyrok wynosi trzy lata, a nie dwa lub cztery. Sąd Najwyższy niechętnie zaostrza ten wymóg z szacunku dla sądu, który rozpatrywał sprawę i widział oskarżonego. Przeciwwagą dostępną dla oskarżonego są kwestie proceduralne: wyraźnie uzasadnione stanowisko, zapisane w aktach sprawy, wymusza odpowiedź.

Różnice między sądami. Szeroki zakres swobody decyzyjnej powoduje różnice między sądami i między poszczególnymi sędziami w przypadku podobnych przestępstw. Punkty odniesienia i orzecznictwo apelacyjne ograniczają rozbieżności, ale nie mogą ich wyeliminować, a kwestia, na ile jednolitość jest pożądana w systemie opartym na indywidualnej ocenie, pozostaje otwarta. W praktyce jest to jeden z powodów, dla których apelacja od samego wyroku jest czasami warta zachodu: sąd apelacyjny orzeka w sprawie na nowo.

Pozycja ofiary. Prawo ofiary do wystąpienia do sądu na mocy art. 51e Kodeksu postępowania karnego zostało stopniowo rozszerzone, a ofiary mogą przystąpić do postępowania jako strona poszkodowana w celu dochodzenia odszkodowania. Ich wpływ na wymiar kary pozostaje jednak pośredni. Prawo do wypowiedzi istnieje po to, aby wysłuchać perspektywy ofiary, a nie po to, aby ofiara ustalała karę, a sąd nie jest związany tym, co zostało powiedziane. Napięcie między uznaniem poniesionej szkody a utrzymaniem spójności wyroku w różnych sprawach nie zostało rozwiązane i jest mało prawdopodobne, aby zostało rozwiązane.

Po wyroku: jak jest on egzekwowany

Wyrok nie jest ostateczną decyzją w sprawie, a etap wykonania zmienił się znacząco wraz z wejściem w życie ustawy o karach pozbawienia wolności i środkach ochrony (Wet straffen en beschermen) 1 lipca 2021 r.

Zwolnienie warunkowe (voorwaardelijke invrijheidstelling) nie jest już niemal automatyczne i nie obejmuje już ustalonej części kary bezterminowo. Jest ono przyznawane na maksymalnie dwa lata i jest decyzją podejmowaną w indywidualnym przypadku, w którym rozważa się zachowanie w areszcie, ryzyko dla społeczeństwa oraz interesy ofiar. Mogą być one obwarowane warunkami, a ich złamanie może skutkować wykonaniem pozostałej części kary.

Wyroki pozbawienia wolności i sankcje finansowe są egzekwowane przez Centralną Agencję Windykacji Sądowej oraz agencję ds. instytucji śledczych w imieniu Prokuratury. W przypadku orzeczenia środka kompensacyjnego państwo pobiera należną kwotę od sprawcy i wypłaca ją ofierze, a w przypadku niewykonania zobowiązania w ustawowym terminie stosuje się procedurę zaliczkową. Dla oskarżonego praktyczną konsekwencją jest to, że system egzekucji powinien być elementem argumentacji dotyczącej wyroku, a nie dodatkiem: różnica między wyrokiem bezwarunkowym a wyrokiem z częściowym zawieszeniem wykonania kary, lub między grzywną a nakazem prac społecznych, decyduje o tym, co faktycznie dzieje się po wydaniu wyroku.

Logika stojąca za wyrokowaniem

Co to oznacza, jeśli grozi Ci wyrok skazujący

Praktyczną lekcją holenderskiego systemu jest to, że wyrok jest wymierzany w oparciu o argumentację, a nie kalkulację. Ponieważ sąd ma szerokie uprawnienia i obowiązek wyjaśnienia, jak je wykorzystał, materiał przedstawiony przez obrońcę przed sądem i sposób jego wykorzystania wpływają na wynik sprawy. Prawidłowo udokumentowany opis okoliczności osobistych, opinia biegłego lub opinia kuratora, konkretna i wykonalna propozycja warunków, dowody na podjęcie kroków w kierunku leczenia lub zadośćuczynienia dla ofiary oraz wyraźnie uzasadnione stanowisko w aktach sprawy – wszystko to zmusza sąd do zaangażowania się, a nie do sięgania po punkt odniesienia.

Law and More Reprezentujemy podejrzanych i oskarżonych na każdym etapie holenderskiego postępowania karnego, od pierwszego przesłuchania przez policję, przez proces, aż po apelację, a także ofiary, które chcą skorzystać ze swoich praw w toku postępowania. Oceniamy zarzuty i dowody, przygotowujemy sprawę o wydanie wyroku i doradzamy w zakresie konsekwencji skazania wykraczających poza sam wyrok, w tym w sprawie zaświadczenia o niekaralności, konsekwencji zawodowych i statusu pobytu. Jeśli grozi Ci postępowanie karne lub chcesz uzyskać drugą opinię na temat wyroku, skontaktuj się z nami. prawo karne Zespół. Nasz przewodnik po prawa ofiar po sprawie karnej obejmuje stanowisko po drugiej stronie sali sądowej.